Το ιστορικό ρεκόρ της αποχής στις πρόσφατες εκλογές, όπου σχεδόν οι μισοί Ελληνες δεν ψήφισαν, καταδεικνύει με τον πιο δυνατό τρόπο ότι για πολύ κόσμο η συμμετοχή του στη δημοκρατική αυτή διαδικασία δεν έχει καμία σημασία. Οπως λένε οι περισσότεροι, «γιατί να συμμετέχω αφού δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα;»… και δεν μπορείς να τους κατηγορήσεις γι’ αυτό. Για να ξαναπιστέψουν οι πολίτες στην πολιτική θα πρέπει να αλλάξει η πολιτική.
Το συμπόσιο που διοργάνωσε για δεύτερη χρονιά στη χώρα μας το δίκτυο Sustainable Development Solutions Network (SDSN) των Ηνωμένων Εθνών σε σύμπραξη με φορείς της Ελλάδας, της Κίνας και τον όμιλο Sani/ikos ήταν ένα κάλεσμα για ριζικό επαναπροσανατολισμό της πολιτικής, μέσω της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη και του Κομφούκιου. «Το όραμά μας για πολλά χρόνια ήταν να βάλουμε στον διάλογο τις αρχαίες φιλοσοφίες ώστε να εμπλουτιστεί η συζήτηση και να εμπνεύσει λύσεις για τις πολλαπλές κρίσεις που βιώνουμε», θα πει η καθηγήτρια του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και ιδρύτρια του ερευνητικού εργαστηρίου Κοινωνικο-Οικονομικής και Περιβαλλοντικής Αειφορίας, Φοίβη Κουντούρη.
Η οικονομική κρίση, η προσφυγική κρίση, η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, η απειλή των ελευθεριών και η διαχείρισή τους όπως γίνεται από το πολιτικό σύστημα δείχνουν ότι οδηγούμαστε στο χάος. Για να υπάρξει πρόοδος λοιπόν, ο ιστός της κοινωνίας πρέπει να ξαναϋφανθεί και αυτό θα γίνει μόνο αν οι σπόροι της ηθικής ριζώσουν στην πολιτική.
Η πολιτική αριστεία
Σύμφωνα με τον Κομφούκιο, άριστος είναι ο ηθικός και ποιοτικός άνθρωπος. Ο άνθρωπος που έχει αξίες και τις εφαρμόζει. Ο άνθρωπος που είναι ταπεινός, που αναγνωρίζει το λάθος του και έχει το θάρρος να το παραδεχτεί. Ο άνθρωπος που είναι ειλικρινής, που έχει ενσυναίσθηση και συμπόνια, που αντιμετωπίζει τους άλλους με σεβασμό. Ο άνθρωπος δηλαδή που έχει αρετές και όχι αυτός που έχει γνώσεις, μεγάλες σπουδές ή κατάγεται από μεγάλα τζάκια.
«Είμαστε φτιαγμένοι από τη φύση μας να επιδιώκουμε την αρετή. Δεν είναι εύκολο έργο όμως να είσαι ενάρετος, είναι μια άσκηση που γίνεται καθημερινά», θα πει ο καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Columbia, Dhananjay Jagannathan μιλώντας για τη σκέψη του Αριστοτέλη για την πολιτική αριστεία. «Δύο είναι τα χαρακτηριστικά της αρετής, κατά τον Αριστοτέλη. Η δικαιοσύνη και η κοινωνική μέριμνα. Η δικαιοσύνη συνυπάρχει με τις άλλες αρετές όπως το κουράγιο και η γενναιοδωρία».
Κοινωνική μέριμνα σημαίνει υποστήριξη της κοινωνίας.«Οταν υπάρχουν περισσότερα σιτηρά, περισσότερα ψάρια και χελώνες από αυτά που μπορούν να φαγωθούν, και περισσότερα ξύλα από αυτά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, τότε οι άνθρωποι θα θρέψουν τους ζωντανούς και θα θρηνήσουν τους νεκρούς χωρίς τύψεις. Θρέφοντας τη ζωή και θρηνώντας τους νεκρούς χωρίς τύψεις είναι η αρχή του δρόμου για την αληθινή βασιλεία», θα αναφέρει απόσπασμα από τη διδασκαλία του Κινέζου φιλοσόφου Mencious η καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Whitman College, Wenqing Zhao. Με αυτόν τον τρόπο μια κυβέρνηση αρίστων προωθεί πολιτικές που υποστηρίζουν τους πολίτες να αφήνουν πίσω τους το πένθος. «Μια εξαιρετική κυβέρνηση οφείλει να δίνει προσοχή στο ξεκίνημα της ζωής (στην ευημερία των πολιτών) και να τελειώνει το πένθος τους (τη φτώχεια, τη μιζέρια, τα προβλήματα)», καταλήγει η Wenqing Zhao.
Στη διδασκαλία του Αριστοτέλη εξίσου απαραίτητη είναι και η φιλία στην πολιτική για να υπάρχει πολιτική σταθερότητα. «Η φιλία φαίνεται να κρατά ενωμένα τα κράτη και οι νομοθέτες να νοιάζονται περισσότερο γι’ αυτήν παρά για τη δικαιοσύνη», θα πει η καθηγήτρια Πολιτικής Φιλοσοφίας του Columbia University, Michele Moody-Adams.
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, υπάρχουν τρία ήδη φιλίας:
α. Η ωφελιμιστική που δεν βασίζεται σε αληθινά συναισθήματα αλλά στο όφελος που αποκομίζουν οι άνθρωποι. Οι φιλίες αυτές διαρκούν όσο υπάρχει όφελος.
β. Η φιλία της απόλαυσης που είναι πιο συναισθηματική φιλία αλλά και αυτή δεν κρατάει πολύ, αφού αφορά μόνο τη διασκέδαση και όσο περνάμε καλά. Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι το μικρό βάθος της περιορίζει την ποιότητά της.
γ. Το τρίτο και ουσιαστικότερο είδος είναι η φιλία της αρετής και του αγαθού. Αυτή η φιλία βασίζεται στην εκτίμηση των αρετών και των ιδανικών. Είναι η φιλία που κρατάει αλλά απαιτείται η ύπαρξη καλοσύνης και εμπιστοσύνης. Αυτοί οι φίλοι απολαμβάνουν και τα προνόμια των δύο προηγούμενων ειδών φιλίας.
«Η φιλία στην κοινωνία βρίσκεται κυρίως στα αμοιβαία οφέλη και συνδέεται με την αίσθηση της αξίας της πολιτικής ζωής», ανέφερε η ομιλήτρια, καταδεικνύοντας ότι φιλία στην πολιτική ζωή σημαίνει «καλή διάθεση προς τους πολίτες, ισχυρούς θεσμούς και κανόνες, θέληση να καλλιεργηθούν αρετές που υποστηρίζουν την κοινωνία, να έχει το κουράγιο το πολιτικό σύστημα να κάνει θυσίες για να πετύχει ισχυρούς θεσμούς, να έχει θέληση να αναζητήσει τρόπους για να λύσει πολιτικές διαφορές, να βρίσκεται σε ετοιμότητα να εγκαταλείψει τη μνησικακία όταν χάνονται πολιτικές αναμετρήσεις».
Οταν υπάρχουν αυτά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της φιλίας στην πολιτική, τότε «ακόμη και οι πολιτικοί εχθροί μπορούν να συνεργάζονται στο πλαίσιο της σωστής διακυβέρνησης, φτάνει η προσέγγιση να είναι για το κοινό καλό. Για το καλό της κοινωνίας», κατέληξε η Michele Moody-Adams. Φεύγοντας από το συνέδριο σκέφτομαι ότι για να πετύχεις πολιτική αριστεία πρέπει να έχεις και άριστους πολίτες. Πολίτες που αποφεύγουν τη μετριότητα με κάθε κόστος. Που θα μπορούν να δείξουν συμπάθεια, κατανόηση, αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπό τους. Τότε από αυτούς τους πολίτες θα ξεπηδήσουν και οι νέοι ηγέτες που θα είναι ειλικρινείς, ταπεινοί και αφοσιωμένοι στο κοινό καλό. Και τότε όλοι θα συμμετέχουν στη δημοκρατική διαδικασία των εκλογών…
