Οσο πλησιάζουν οι κοινοβουλευτικές εκλογές τόσο το «επιτελικό κράτος» δεν αρκείται στους «κατόχους» της ιστορίας των ιδεών. Για παράδειγμα, δεν επανέρχεται στον M. Weber, τον Γ. Θεοτοκά και τον Fr. Fukuyama. Προσπαθεί να φέρει κοντά του τη Χημεία για να την καταστήσει «Πολιτική Αλχημεία».
Εννοώ την καθημερινή επίκληση της «τοξικότητας» που καταλογίζεται στην αντιπολίτευση για τον τρόπο που ασκεί την κριτική της σ’ αυτήν. Ετσι, ο ελληνογενής γαλλικός όρος του τέλους του 19ου αιώνα, «toxicit», δεν χρησιμοποιείται με τις ιστορικές του προϋποθέσεις, δηλαδή τον «τοξικό» που είναι επιδέξιος στη χρήση των τόξων και την «τοξοσύνη» ως «επιστήμη» στην πρακτική των τόξων, με μόνη πια την προβολή του «δηλητηρίου» που διχάζει τον πολιτικό στίβο με τη «νάρκωση» που προκαλεί.
Τι όμως ωθεί στην προστασία του «πολιτικού περιβάλλοντος», χωρίς να μπορεί το «επιτελικό κράτος» να εξουδετερώσει τα «απόβλητα»; Τελευταία εισήχθη και ο όρος Βιοπολιτική (Biopolitics) που θα μπορούσε να αποδώσει, στο πεδίο των επιστημών της ζωής και των εφαρμογών τους, τη διασύνδεση οικονομικής – πολιτικής – ιδεολογικής σφαίρας.
Η διασύνδεση μ’ ένα σύνολο διαδοχικών διαμεσολαβήσεων είναι διακριτική και δεν υπονοεί μια λογική ταυτίσεων. Εκεί πάντως που έχουν φτάσει τα πράγματα στην «patriarchal America» ακόμη και η αργοπορημένη κριτική στον «επιστημονισμό» και τον «εργαλειακό λόγο» είναι ευπρόσδεκτη (Shiva – Moser, 1995).
Προφανώς οι επιχωριάζοντες αναγωγισμοί έχουν διπλή ρίζα, είτε ως βιολογισμός της κοινωνικής και πολιτικής ζωής είτε ως ιδεολογισμός ή κοινωνιολογισμός των επιστημών της ζωής. Η τεχνοφοβία υπήρξε ανέκαθεν η άλλη πλευρά της τεχνολαγνείας. Και οι δύο συμπεριφορές, όμως, συνοψίζουν διαφορετικές κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις που αφορούν τον τρόπο κατανόησης της ιστορίας με συγκλίνουσα τροχιά. Δηλαδή, στην πρώτη περίπτωση η εικόνα του κύκλου και στη δεύτερη η εικόνα της γραμμής αποτυπώνουν είτε τη «συντηρητική» είτε την «προοδευτική» θεώρηση του ιστορικού γίγνεσθαι. Ανάμεσα από την «ευθεία» και την «κατά κύκλον» κίνηση εκτυλίσσεται η «ελικοειδής» ως «σταθερά πρόοδος».
Ο χώρος των μεταλλαγμένων προϊόντων, με επίκεντρο τη διατροφή, προκύπτει από οργανισμούς που διαθέτουν ανασυνδυασμένο DNA, είτε με τη «συρραφή» γονιδίων είτε με γενετική τροποποίηση. Ταυτόχρονα με την εμπορευματοποίηση των εφαρμογών της βιοτεχνολογίας, στις οποίες υπόκεινται και οι περιπτώσεις γενετικά τροποποιημένων θηλαστικών για την εξασφάλιση της πρώτης ύλης φαρμάκων που διαφορετικά θα ήταν πανάκριβα, είχαν προβληθεί, ως «ιστορική αναγκαιότητα», η κυκλοφορία και η κατανάλωση μεταλλαγμένων προϊόντων για να μη βρεθεί τάχα στα όρια της πείνας η ανθρωπότητα.
Και τούτο θα ήταν αναπότρεπτη πραγματικότητα, αν οι μικρές αγροτικές καλλιέργειες δεν είχαν δεκαπλάσια περίπου παραγωγή σε σχέση με μια εκτεταμένη μονοκαλλιέργεια, αν η ποσότητα της παραγωγής έλυνε από μόνη της την άνιση κατανομή των αγαθών, αν τα μεταλλαγμένα ήταν φθηνότερα από τα «συμβατικά» και αν προφανώς δεν προκαλούσαν γενετική ρύπανση στο ήδη έκθετο περιβάλλον. Το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργούμενης (και με κρατική επιδότηση) σόγιας στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μεταλλαγμένο. Οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, ως εμπόρευμα των υπερεθνικών αγροδιατροφικών-χημικών εταιρειών, θα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ολοένα και πιο έντονα στις δεκαετίες που έρχονται. Η Μεσόγειος, για να έρθουμε στα δικά μας, όσο δηλαδή μπορούμε να κάνουμε λόγο για δικό «μας» τόπο, θα μπορούσε να συναρτηθεί με μια άλλη στάση ζωής ή με μια άλλη αναζήτηση της «ευτοπίας»;
Η βιοτεχνολογία έως ποιο βαθμό παρεμβαίνει στο ανθρώπινο γονιδίωμα; Οντως μετά το «τέλος της ιστορίας» που δεν έφτασε, θα επέλθει η «μετα-ανθρώπινη φάση της ιστορίας», όπως κι αυτή τη φορά οπτασιάζεται ο Φράνσις Φουκουγιάμα. Τώρα που κλείνουν αρκετά χρόνια από τη δημοσίευση του βιβλίου του «The End of History and the East Man» γίνεται αντιληπτό πως η «μεταμοντέρνα» ευφορία των θεωρήσεων «finis historiae» διασταυρώθηκε με τα γεγονότα του 1989 που σφράγισαν την αποσάθρωση των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Ως προς τις καθαυτό θέσεις του Φουκουγιάμα, πέρα από την «triumphalist» εκδοχή της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών, κινούνται σε μια τετριμμένη τροχιά με έμβλημα «bon pour l’ Occident».
Η δέσμη των ερωτημάτων που θα μπορούσε να τεθεί αφορά τις ανάγκες, τις ικανότητες και τους θεσμούς για την ικανοποίησή τους με στόχο τη διασφάλιση της αυτονομίας των ανθρώπων. Απ’ αυτή την άποψη, η ιστορική ανάπτυξη των κοινωνιών θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με ενιαίο κριτήριο, δηλαδή πώς με τον πολλαπλασιασμό των αναγκών, ως τάσεων διεύρυνσης και εκλέπτυνσης, θα εξασφαλίζεται η αυτονομία και η επίτευξη της ατομικότητας. Ως προς το περίγραμμα της συλλογικής ευρυθμίας, αυτό εξαρτάται από μια διπλή δυνατότητα: να διευρύνεται συνεχώς ο κατάλογος των ανθρώπινων δικαιωμάτων και να εδραιώνονται, τουλάχιστον ταυτόχρονα, θεσμοί που τα κατοχυρώνουν.
Η ανάγκη ως δικαίωμα συγκροτεί διαδοχικούς ομόκεντρους κύκλους, μέσα από τους οποίους συμφύρονται τα προς το ζην με τα προς το «ευ ζην». Ετσι η τροφή και η ενδυμασία, η επιστήμη και η υγεία, η εκπαίδευση και η πληροφόρηση, η επικοινωνία και τα ταξίδια, ο υπό διάθεση χρόνος και η αισθητική συγκίνηση, το αίσθημα της κοινότητας και η χαρά της δημιουργίας, οι ευπρεπείς συνθήκες εργασίας και το λυκαυγές ή το λυκόφως σε καθαρή φύση, η αβίαστη παροχή δημόσιων υπηρεσιών και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση, η πολιτιστική ιθαγένεια σε ένα πολυπολιτιστικό περιβάλλον κ.λπ. συνθέτουν ένα πολύπλευρο δίκτυο δεικτών, στους οποίους προέχει η μετατροπή της ποσότητας σε ποιότητα.
Αναμφίβολα, η πολιτική κατοχύρωσης του δικαιώματος της «διαφοράς» έχει μια αξιοπρόσεκτη συλλογιστική που την υποβαστάζει και σύστοιχα μια αξιοσέβαστη στρατηγική των νέων κοινωνικών κινημάτων που κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα την προώθησαν ως υπέρβαση της «ταξικής ταυτότητας», στην οποία είχε εμμείνει το εργατικό κίνημα. Το κρίσιμο ωστόσο ερώτημα είναι αν η «πολιτική της διαφοράς» ευνοεί ή αφοπλίζει την ευστοχία μιας εναλλακτικής πρακτικής. Αν δηλαδή ο αυτοπεριορισμός στο πλαίσιο της «διαφοράς» συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας πραγματικότητας, υπαρκτής όσο και «εικονικής», που προσφέρει νέα ερεθίσματα για τη διαχείριση της «ετερότητας» ως «πολιτιστικής πολυμορφίας».
Τώρα που διανοίγεται ο «Biotech Century», πώς θα ανασυγκροτηθεί το δίκτυο των αγοραφοβικών θεσμών; Και πώς αντίστοιχα, με την κατανόηση των όρων αναπαραγωγής τους, θα εκδιπλωθεί η πολυκεντρική αμφισβήτηση της εξουσίας των πολιτικών θεσμών, της ετερονομίας, της μισθωτής εργασίας, της μετατροπής των αξιών χρήσης σε εμπορεύσιμα καταναλωτικά προϊόντα, της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος, της «ειρηνικής» χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, της ανισότητας των φύλων, της παρεχόμενης εκπαίδευσης; Πώς απαντούν, εντελώς συγκεκριμένα, οι «τοξοφόβοι»; Και ποιο «αλεξιφάρμακο» χρησιμοποιούν;
*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων
-320x213.jpg)
