Ο έρωτας στα μανταλάκια

Πόσο μπορούμε να ασχοληθούμε με ένα μεθυσμένο ζεμπέκικο και ένα παθιασμένο φιλί σε μια πίστα όταν γύρω μας μαίνεται πόλεμος, βιώνουμε τον αντίκτυπο μιας τεράστιας φυσικής καταστροφής και πολυεπίπεδες κρίσεις, εγχώριες και μη; Μας αφορά; Γιατί καταναλώνουμε τον έρωτα τον άλλων, είτε υπερασπίζοντάς τον είτε καταδικάζοντάς τον; Γιατί επιτρέπουμε στην κυρίαρχη ηθική να μας χωρίζει σε στρατόπεδα υπέρ και κατά της δημόσιας έκφρασης ενός πάθους;

Στις μετανεωτερικές κοινωνίες -όπως σημειώνει ο Ρολάν Μπαρτ στα «Αποσπάσματα του Ερωτικού Λόγου»- κανένας δεν στηρίζει πια τον ερωτικό λόγο. «Τον έχουν εγκαταλείψει πλήρως οι περιρρέουσες γλώσσες, οι οποίες ή τον αγνοούν ή τον υποτιμούν ή τον χλευάζουν».

Γιατί χύθηκε, ωστόσο, τόσο μελάνι στα έντυπα, στα σάιτ και στα σόσιαλ μίντια για έναν που εκδηλώνει το πάθος του χορεύοντας στα πόδια της γυναίκας που αγαπά και για μια γυναίκα που εκδηλώνει την ερωτική της συγκίνηση με ένα φιλί;

Η απάντηση κρύβεται στη σκέψη του Αλέν Μπαντιού. «Κάθε έρωτας προτείνει μια εμπειρία αλήθειας σχετικά με το είμαστε δύο και όχι ένας. Γι’ αυτό κάθε έρωτας αφορά ολόκληρη την ανθρωπότητα όσο ταπεινός και αν είναι φαινομενικά, όσο κρυφός κι αν είναι». Αυτό όμως που ο Μπαντιού αποκαλεί «σκηνή των δύο» φέρνει σε αμηχανία όλους όσοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν την εμπειρία του κόσμου με έναν άλλο τρόπο, πέρα από τη μοναξιά τους, ακόμα και αν τυπικά δεν θεωρούνται μόνοι.

Ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Ζίγκμουντ Φρόιντ είχε δώσει στη σεξουαλικότητα -από την πρώτη στιγμή της ενασχόλησής του με το ασυνείδητο- μια κεντρική θέση στην ανθρώπινη ζωή. Πίστευε ότι η σεξουαλικότητα των ενηλίκων είναι η κατάληξη μιας σύνθετης ατομικής διαδρομής που ξεκινάει από την παιδική ηλικία. Οι μεταγενέστεροι του Φρόιντ έδειξαν, ωστόσο, πως τα πράγματα ήταν ακόμα πιο σύνθετα και πως η ερωτική έκφραση όπως και ο χαρακτήρας της ανθρώπινης επιθυμίας έχουν υπάρξει διαχρονικά πολιτικά προσδιορισμένα.

Ο ερωτικός λόγος σήμερα, σύμφωνα με τον Μπαρτ, βρίσκεται αποκομμένος, όχι μόνο από την εξουσία, αλλά και από τους μηχανισμούς της όπως οι επιστήμες ή οι τέχνες. Από τη μια έχουμε κατανάλωση σωμάτων χωρίς πραγματικά ερωτική επιθυμία και από την άλλη καταπίεση επιθυμιών και ενστίκτων και κρυφές ζωές.

Είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος τόσο στις νεοφιλελεύθερες δυτικές κοινωνίες όπου το σεξ είναι εύκολο και γρήγορο όσο και στις συντηρητικές κοινωνίες όπου οι σεξουαλικές πολιτικές εγκλωβίζουν ανθρώπους μέσα στα σώματά τους. Ακόμα όμως και οι κοινωνίες που έχουν διαποτιστεί με την παραδοσιακή ιδεολογία, ενώ ταυτοχρόνως έχουν υποκύψει στα προστάγματα του νεοφιλελευθερισμού, δεν μπορούν να μη ματώσουν τις γλώσσες τους και τα δάχτυλά τους μιλώντας ή γράφοντας για το αταίριαστο ζευγάρι, από διαφορετικούς κόσμους, σε ώριμη ηλικία, που δεν σέβεται ούτε τα παιδιά από τους προηγούμενους γάμους τους και προκαλεί σε δημόσια θέση με «απρεπή συμπεριφορά».

Τα ερωτήματα, συνεπώς, που ανακύπτουν από τις αντιδράσεις των πολλών απέναντι στην ερωτική ιστορία Μπισμπίκη – Βανδή είναι κατά πόσο υπάρχει τελικά πραγματική ερωτική χαρά στα χρόνια του πολιτισμού του καταναλωτισμού και πόσο οι άνθρωποι καταφέρνουν να βιώσουν απελευθερωμένα από ταμπού την ερωτική τους ζωή τόσο ιδιωτικά όσο και σε κοινή θέα; Βάσει της ψυχαναλυτικής θεωρίας το αντρικό και το γυναικείο σώμα και η ανατομία τους σηματοδοτούνται μέσα σε συγκεκριμένα πολιτισμικά συμφραζόμενα και καταγράφονται ως συμβολικές αναπαραστάσεις στο ασυνείδητο, όπου λειτουργούν ως δομικά στοιχεία του ψυχισμού του κάθε ατόμου. Αρκετοί ήταν εκείνοι που είπαν ότι «δεν είναι πια έφηβοι». Ενοχλήθηκαν, δηλαδή, που οι δύο ερωτευμένοι επέλεξαν την οικειοθελή έκθεση του έρωτά τους παρ’ όλο που δεν βρίσκονταν μέσα στο επιτρεπόμενο όριο της ηλικίας, παρ’ όλο που προέρχονται από διαφορετικούς φαινομενικά κόσμους. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ύβρις.

Στον έρωτα οφείλουμε να είμαστε πάντα έφηβοι και να ερωτευόμαστε το αταίριαστο. Διότι ο έρωτας είναι εξ ορισμού πιο αληθινός όταν δεν υποκλίνεται στις συμβάσεις, όταν εμπεριέχει την ένωση δύο διαφορετικών κόσμων. Και αυτό ως καθολική εμπειρία που εντατικοποιεί την ύπαρξη και τη σχέση μας με τον κόσμο οφείλει να αφορά τους πάντες, αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να απασχολεί κανέναν άλλο.