«Στις συνεδρίες για την πραγματογνωμοσύνη οι τρεις από τους πέντε ανήλικους εμφανίστηκαν με καπέλα τύπου τζόκεϊ και συνήθως δεν τα έβγαζαν κατά τη διάρκεια της εξέτασης, προφανώς και οι άλλοι δύο θα είχαν αποκτήσει παρόμοια καπέλα, γνωστό πως τα μέλη της ομάδας υπακούν και εφαρμόζουν τους κώδικες που τη διέπουν, όπως στη συνέχεια πληροφορηθήκαμε από τους δασκάλους, τα καπέλα άρχισαν να τα φορούν το τελευταίο διάστημα, το πρόσεξαν και το επισήμαναν σαν μια από τις αλλαγές που εμφάνισαν και τους έκανε εντύπωση, μετά την εμπλοκή τους στο τραγικό γεγονός, δύο μάλιστα από αυτούς, από την τριάδα των σκληρών, τα φορούσαν και μέσα στην τάξη, δεν τα έβγαζαν, οργίζονταν και αντιδρούσαν έντονα όταν κάποιος συμμαθητής αστειευόμενος, προσπαθούσε να τους τα βγάλει.
Σαν να θέλουν να κρύψουν κάτι και να κρυφτούν από τους άλλους, παρατήρησε ένας δάσκαλος, σαν να ντρέπονται δηλαδή ή σαν να μετάνιωσαν ή σαν να αποφεύγουν τις εχθρικές ματιές κρύβονται, κάπως έτσι το προσέγγισε ο δάσκαλος και ασφαλώς είναι μια λογική ερμηνεία.
Δύσκολα θα βρούμε άλλους ανηλίκους όπως αυτοί οι πέντε της Βέροιας και κυρίως οι τρεις που χαρακτηρίστηκαν ως οι δυνατοί, σκληροί και αμετανόητοι, οι οποίοι να δέχτηκαν συνολικά από την κοινωνία τόσο πολλές επιθέσεις για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και σήμερα σε κάθε περίπτωση εξαφάνισης παιδιού γίνεται αυτομάτως αναφορά στα τέρατα αυτά της Βέροιας…».
Στο βιβλίο του Μάριου Μαρκοβίτη «Τα τζόκεϊ καπέλα. Η εξαφάνιση του Αλεξ» (εκδ. «Επίκεντρο») απ’ όπου και το απόσπασμα, ξετυλίγεται σε δύο παράλληλες πορείες η ιστορία παιδιών: της παρέας των πέντε ανηλίκων που έπαιξαν μοιραίο ρόλο στην εξαφάνιση του Αλεξ, και της προσωπικής πορείας του συγγραφέα που γεννήθηκε και πέρασε ένα μέρος της παιδικής του ηλικίας στη μεταπολεμική Βέροια, για να επιστρέψει σ’ αυτήν ως πραγματογνώμων ψυχίατρος στην υπόθεση Αλεξ.
Πέρα όμως και πίσω από όλα αυτά, έχουμε την αρχή ή ίσως την άκρη του νήματος που ορίζει ένα νέο λεξιλόγιο, τάση και πλαίσιο: το bullying, δηλαδή τον σχολικό εκφοβισμό που, όπως επισήμανε η φιλόλογος Βικτώρια Καπλάνη στην παρουσίαση του βιβλίου, «σήμερα έχει λάβει μια αγριότητα που αποδίδεται σε πολλούς παράγοντες: την παγκοσμιοποίηση, την κρίση σε επίπεδο κοινωνίας, γειτονιάς… Σε λίγες ημέρες κατατίθεται το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας. Ομως το πρόβλημα δεν λύνεται με νόμους…»
Κι όμως οι ψυχολόγοι μπήκαν στα σχολεία…
Η αντιμετώπιση της ενδοσχολικής βίας γίνεται προς το παρόν με ημερίδες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, αποσπασματική κατά τη γνώμη των περισσοτέρων εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και διορισμό αναπληρωτών ψυχολόγων στα ΕΠΑΛ.
«Οι περισσότεροι ψυχολόγοι βρίσκονται στα ΕΠΑΛ και όχι μάλιστα σε όλα. Στα Γενικά Λύκεια δεν υπάρχει ψυχολόγος. Η ενδοσχολική βία είναι φαινόμενο που σχετίζεται με τη βία και την κρίση στην κοινωνία», επισημαίνει στην «Εφ.Συν.» η Γιάννα Λαθήρα, πρόεδρος της Γ’ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης.
«Ιδιαίτερα στα ΕΠΑΛ έχει γίνει πολύ καλή δουλειά. Στα υπόλοιπα σχολεία οι ψυχολόγοι διορίζονται περιστασιακά και όχι για όλη τη χρονιά. Το συνηθισμένο φαινόμενο είναι να έρχονται τον Ιανουάριο και να φεύγουν τον Μάιο. Αυτό όμως δεν βοηθάει. Τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια στην αρχή του χρόνου. Μετά ο εκπαιδευτικός έχει εξαντληθεί, έχει βγάλει τα συκώτια του για να τα βάλει σε μία τάξη και καταλαβαίνετε πόσο αυτό επιβαρύνει το έργο του. Τα παιδιά πρέπει να παρακολουθούνται από την πρώτη μέρα. Και το μέτρο πρέπει να εφαρμόζεται συνέχεια, όχι περιστασιακά και όποτε μας περισσεύουν χρήματα από το ΕΣΠΑ ή από άλλο κοινοτικό πρόγραμμα. Αυτό που δούλεψε πολύ στο σχολείο που ήμουν διευθυντής ήταν οι επιμορφώσεις. Επιμορφώσεις γονέων και εκπαιδευτικών για θέματα σχολικής βίας και παραβατικότητας αλλά και σχολές γονέων. Οι γονείς και οι καθηγητές πρέπει να ευαισθητοποιηθούν για να υπάρξουν αποτελέσματα. Οι καθηγητές έχουν μια παιδαγωγική μόρφωση, αλλά δεν επαρκεί αυτό» εξηγεί ο εκπαιδευτικός και συγγραφέας Γιώργος Κεραμιδάς.
Η κοινωνία αποξενώνει τα παιδιά
Η απομόνωση, ο εγκλωβισμός που επέβαλε η πανδημία και στη συνέχεια μια νέα οικονομική κρίση υπογραμμισμένη με πολεμικά ανακοινωθέντα δίνουν τη χαριστική βολή σε μια γενιά που μεγαλώνει με ελλείμματα κάθε είδους.
«Το δύσκολο οικονομικό κλίμα και η πανδημία συνέβαλαν στην περαιτέρω αποξένωση των παιδιών και των νέων από την κοινωνία. Τα παιδιά της πρώτης τάξης του 2018-2020 μπήκαν για πρώτη φορά κανονικά στα σχολεία την άνοιξη του ’22, έχασαν δηλαδή δύο χρόνια σχολικής ζωής. Αναρωτήθηκε κανείς πώς πέρασαν τα παιδιά αυτά κλεισμένα σε ένα σπίτι τα περισσότερα ή, τα πιο βγαλμένα, στις πλατείες τα βράδια πίνοντας μπίρες και σπάζοντας πράγματα; Πώς τα παιδιά αυτά θα σεβαστούν μία κοινωνία που τα αποξενώνει και τα περιορίζει πάνω στην πιο ευάλωτη ώρα τους. Η ενσωμάτωση, τα ερεθίσματα, η αγάπη και όχι η αποξένωση κι ο στιγματισμός μπορούν να δώσουν λύσεις. Στο νέο μου βιβλίο “Ο Μπελάς με το αγγελικό πρόσωπο” περιγράφω βιωματικά μια σχολική παρέα με παραβατική συμπεριφορά και όλα όσα έγιναν για να ενσωματωθεί στη ζωή της σχολικής κοινότητας», λέει ο Γιώργος Κεραμιδάς.
Η πρώτη εγκληματική συμμορία
Η κοινωνία φέρθηκε με τρόπο ιδιαίτερα σκληρό στην παρέα ανηλίκων από τη Βέροια περισσότερο αυστηρό από τον ίδιο τον Δικαστή (ένοχοι για τις κατηγορίες της μη σκοπούμενης θανατηφόρας σωματικής βλάβης κρίθηκαν οι πέντε ανήλικοι από το Δικαστήριο).
«Είναι η πρώτη παρέα παιδιών που από την αρχή έως σήμερα αναφέρεται ως εγκληματική συμμορία. Πολλά ΜΜΕ έως και σήμερα αναφέρονται σε αυτά τα παιδιά με τον τίτλο “τέρατα”» είπε ο συγγραφέας γιατρός, ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Μάριος Μαρκοβίτης στην παρουσίαση του βιβλίου του.
Και η ψυχολόγος Λία Λαζαρίδου έδωσε μια άλλη διάσταση στη βία, όχι την ενδοσχολική αλλά αυτή που δημιουργεί η Κοινωνία. Μια βία χωρίς τέλος: «η Κοινωνία δημιουργεί ταυτότητες, αυστηρά προσδιορισμένες που απαγορεύεται να παραβιάσεις. Ταυτότητες που σε σφραγίζουν και καθορίζουν τη σκέψη, τις επιλογές και τη μετέπειτα πορεία της ζωής σου».
