«Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε γιατί βαδίζουμε, λέει ο Ολερ, διότι τότε σύντομα θα μας ήταν αδύνατο να βαδίζουμε, και συνεπώς να καταλήγουμε σε λογικά συμπεράσματα. Σύντομα τα πάντα γίνονται αδύνατα, όπως όταν σκεφτόμαστε γιατί δεν πρέπει να σκεφτόμαστε, γιατί βαδίζουμε και ούτω καθεξής, όπως επίσης δεν πρέπει να σκεφτόμαστε πώς βαδίζουμε, πώς δεν βαδίζουμε, δηλαδή πώς στεκόμαστε, όπως δεν πρέπει να σκεφτόμαστε πώς, όταν δεν βαδίζουμε και δεν στεκόμαστε, σκεφτόμαστε και ούτω καθεξής. Οτιδήποτε έχει συμβεί το έχουμε σκεφτεί, δεν το έχουμε δει, λέει ο Ολερ. Ετσι, όπως είναι φυσικό, όταν κοιτάζουμε, δεν βλέπουμε τίποτα, σκεφτόμαστε όμως ταυτόχρονα τα πάντα».
Το να «βαδίζεις» δίπλα στον Μπέρνχαρντ δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πρέπει, διαβάζοντάς τον, να έχεις συνεχώς τις κεραίες σου ορθάνοιχτες μπροστά στις προκλήσεις-παγίδες που συνεχώς βάζει στον ανυποψίαστο αναγνώστη. Ετσι και στο «Βαδίζοντας», μια μικρή νουβέλα που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κριτική σε μετάφραση της Μαρίας Γκεκοπούλου, θα σε βάλει και πάλι στο ανατρεπτικό, παράλογο, ευφυές, σαρκαστικό τοπίο του.
Θα περπατήσεις κι εσύ πλάι πλάι με τους δύο ήρωές του, τον Ολερ και τον Κάρερ, που μοιάζουν να αναρωτιούνται συνεχώς για το ποια είναι η θέση μας σε αυτόν τον περίεργο και πολύπλοκο κόσμο που ζούμε.
Ο Κάρερ τρελαίνεται και εντέλει καταρρέει μπροστά στα μάτια του φίλου του όταν αισθάνεται πως τον εξαπατούν σε ένα κατάστημα ποιοτικών –υποτίθεται– ρούχων. Σύμφωνα με τον Ολερ, η ψυχική ασθένεια του Κάρερ οφείλεται στο αυστριακό περιβάλλον, του οποίου η υποκρισία κατέστρεψε επίσης και τον παιδικό του φίλο τον Χολενστάινερ, που αυτοκτόνησε επειδή δεν τον αναγνώρισαν στην πατρίδα του. Στο άσυλο όμως που είναι πια ο Κάρερ φαίνεται να έχουν έναν διαφορετικό τρόπο ψυχιατρικής και ψυχαναλυτικής προσέγγισης.
Πολλά μπορούν να ειπωθούν γι’ αυτή την περίεργη νουβέλα του Μπέρνχαρντ, πιστεύω όμως πως το κλειδί του βιβλίου είναι η προσπάθεια του Ολερ να περιγράψει τις συνθήκες που έδωσαν την τελική ώθηση στην κατάρρευση του Κάρερ. Μας προειδοποιεί αρκετές φορές για τους κινδύνους της υπερβολικής σκέψης των πραγμάτων, της υπερανάλυσης, που φαίνεται να είναι πια κύριο χαρακτηριστικό της σκέψης του σύγχρονου ανθρώπου.
Πιθανότατα και αυτοί οι ήρωές του θα σας φανούν κάπως στρυφνοί ξερόλες που παρατηρούν τον κόσμο με μεγεθυντικό φακό, όμως αυτό είναι μόνο στην αρχή. Αργότερα θα ανακαλύψετε πως πρόκειται για τους πιο ευαίσθητους δέκτες μιας σκληρής περιρρέουσας ατμόσφαιρας: «Η ύπαρξη είναι μια παρανόηση, λέει ο Ολερ. Αυτό πρέπει να το πάρουμε απόφαση από νωρίς, για να έχουμε ένα θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορούμε να υπάρξουμε, λέει ο Ολερ. Η παρανόηση είναι λοιπόν το μοναδικό πραγματικό θεμέλιο».
Η αφήγηση έχει έντονο ρυθμό, σχεδόν καταιγιστικό, σαν μουσικό μοτίβο. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως το 1983 ο Αυστριακός συνθέτης Friedrich Cerha έγραψε το «Requiem für Hollensteiner» για ομιλητή, βαρύτονο και μεγάλη ορχήστρα βασισμένος σε κείμενα αυτής της ιστορίας.
To «Βαδίζοντας» είναι μια δυνατή, συμπαγής νουβέλα και για όποιον θέλει να δοκιμάσει να μπει στον παράλογο, σκοτεινό και ασυνήθιστα κωμικό κόσμο του Μπέρνχαρντ είναι μια πολύ καλή εισαγωγή. Η αρρώστια και η τρέλα, η απομόνωση, οι τραγικές φιλίες είναι περιοχές που ο μεγάλος Αυστριακός επιστρέφει σχεδόν εμμονικά σε όλο του το έργο.
Ισως όμως αυτό το μικρό βιβλιαράκι –μόλις 110 σελίδες– να είναι το πιο απροκάλυπτα φιλοσοφικό έργο του, που μας μεταφέρει σε έναν εξαιρετικά διεισδυτικό διαλογισμό σχετικά με την αδυναμία της αληθινής σκέψης: «Σε κάθε σκέψη χανόμαστε αν παραδοθούμε στη σκέψη αυτή, ακόμα κι αν παραδοθούμε πραγματικά σε μία και μόνο σκέψη, είμαστε χαμένοι…
Οταν βαδίζουμε, λέει ο Ολερ, η σωματική κίνηση πυροδοτεί την κίνηση του νου. Αυτή τη διαπίστωση την κάνουμε συνέχεια, ότι, όταν βαδίζουμε, βάζουμε το σώμα μας σε κίνηση, οπότε και η σκέψη μας, που δεν ήταν η σκέψη στο κεφάλι μας, μπαίνει σε κίνηση. Βαδίζουμε με τα πόδια μας, λέμε, και συλλογιζόμαστε με το κεφάλι μας. Θα μπορούσαμε, όμως, επίσης να πούμε ότι βαδίζουμε με το νου μας».
