May Patti be with you…

– Πόση είναι η διάρκεια της παράστασης, ξέρετε;

– Στο πρόγραμμα γράφει 100 λεπτά. Αλλά άκουσα κάποιους να λένε πως είναι μία ώρα και σαράντα λεπτά.

– Ναι. Το ίδιο είναι. Μία ώρα είναι εξήντα λεπτά και σαράντα που απομένουν, σύνολο εκατό.

– Σωστά. Δίκιο έχετε.

Η συζήτηση έγινε με μια ευγενέστατη κυρία στην τελευταία παράσταση της Ρηνιώς Κυριαζή «Αντιγόνη μετέωρη» (ίσως επανέλθει από χειμώνα). Εξαιρετική παράσταση, από τις καλύτερες «Αντιγόνες» που είδαμε ποτέ. Πολύ εύστοχη η σκηνοθετική και δραματουργική ματιά της Ρηνιώς, καταχαρήκαμε την απόδοση του ίδιου του κειμένου και απολαύσαμε δύο από τις πλέον δυνατές ερμηνείες. Θυμηθείτε τα ονόματά τους: Η Δήμητρα Γκλιάτη ήταν συγκλονιστική ως Κρέων και η Αρετή Πολυμενίδη μάς εξέπληξε ως Ισμήνη – επίσης η καλύτερη «Ισμήνη» που έχουμε δει ποτέ. Μαζί τους και η Ειρήνη Κουμπαρούλη ως Αντιγόνη απέδειξε πως υπάρχουν τόσο καλοί, νέοι ηθοποιοί που είναι σχεδόν συγκινητικό ως γεγονός από μόνο του.

Επιστρέφω στην ευγενική κυρία δίπλα μου. «Εχετε δίκιο», μου είπε. Δίκιο είχε, όμως, και η ίδια.

Το πώς βλέπουμε και κυρίως το πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα γύρω μας είναι απολύτως σχετικά, κάνοντας τον κόσμο «να μοιάζει σαν ένα κουβάρι ακατανόητων εντυπώσεων». Ετσι το μεταφέρει στο βιβλίο του «Τα Θεμελιώδη – Δέκα κλειδιά για την πραγματικότητα» (εκδόσεις Κάτοπτρο) ο νομπελίστας θεωρητικός φυσικός Φρανκ Ουίλτσεκ. Εκεί εξηγεί ακριβώς το πώς λειτουργεί αυτή την πραγματικότητα, με ή χωρίς εμάς. Για παράδειγμα, είναι πλέον απολύτως αποδεκτό (και βέβαιο) πως δεν μπορείς να παρατηρείς κάτι, χωρίς να το μεταβάλλεις. Η κβαντική μηχανική μάς το αποκάλυψε αυτό και χρειάστηκε να γίνουν πολλές επιστημονικές επαναστάσεις για να το αποδεχτούμε.

Για παράδειγμα, αν δύο από εμάς βρισκόμαστε σε ένα σκοτεινό δωμάτιο όπου υπάρχει μία λάμπα καλυμμένη μ’ ένα ύφασμα, δεν θα βλέπουμε και οι δύο τις ίδιες αμυδρές αναλαμπές. Το φως έχει αποσυντεθεί σε διακριτά κβάντα και αυτά είναι αδύνατον να τα μοιραζόμαστε από κοινού. Οπότε, ακόμα και στο θεμελιώδες αυτό επίπεδο, αντιλαμβανόμαστε διαφορετικούς κόσμους. Ακριβώς όπως συνέβη και με την κυρία στο θέατρο.

Επιστρέφοντας ακόμη πιο πέρα στον χρόνο, στη νηπιακή μας ηλικία, παρατηρούμε ότι το βρέφος ή το νήπιο δεν μπορεί να ξεχωρίσει τα όσα συμβαίνουν μέσα του (πείνα, δίψα, κρύο, υπνηλία…) με τα όσα διαδραματίζονται έξω του. Οταν το μωρό ρίξει κάτω το παιχνίδι του, θα το κάνει ξανά και ξανά έως ότου καταλήξει στο ότι όσες φορές και να το ρίξει, το παιχνίδι θα πέσει και το ίδιο θα γελάσει. Αρκεί λοιπόν, αν θέλει να γελάσει, να ξαναρίξει το παιχνίδι. Αυτή η συνειρμική διασύνδεση είναι κάτι το αναμενόμενο για έναν ενήλικα, όχι όμως και για το βρέφος, το οποίο βιώνει κάθε πτώση του παιχνιδιού σαν την πρώτη φορά… Είναι, όμως, αυτή η διασύνδεση πράγματι κάτι το οποίο αντιλαμβάνεται κάθε ενήλικας;

Αν, δηλαδή, ο πατέρας μου ψήφιζε το τάδε κόμμα και ξαφνικά ανακαλύψω ότι το ψηφίζω κι εγώ, δίχως ωστόσο να πιστεύω ότι είναι το σωστό, τι ακριβώς κάνω; Το ίδιο ισχύει και για συμπεριφορές: το να επαναλαμβάνω οικείες συμπεριφορές του περιβάλλοντός μου, ακόμη κι αν αυτές είναι κατακριτέες ή απαγορευτικές για την ίδια την ανθρώπινη φύση αλλά και του περιβάλλοντος (για παράδειγμα, αν δέρνω τη γυναίκα μου ή αν πετάω κάτω τα σκουπίδια μου κ.λπ.), αυτό γιατί δεν το αλλάζω, αφού γνωρίζω ότι δεν;

Η φυσική επιστήμη μάς δίνει εξηγήσεις αλλά κυρίως μας δίνει λύσεις για όλα τα παραπάνω. Το ξαναλέω: Και μόνο η παρατήρηση ενός συστήματος αλλάζει το σύστημα! Προσοχή: η παρατήρηση δεν είναι απλό πράγμα, ειδικά σε πολύπλοκους οργανισμούς, όπως ο άνθρωπος. Απαιτεί χρόνο και κυρίως, συναισθηματική απομάκρυνση από το πεδίο. Διαφορετικά, άσ’ τα, βράσ’ τα.

Οταν δηλαδή βγήκε η Πάτι Σμιθ σε ένα κατάμεστο Ηρώδειο και τραγούδησε, υπό βροχή, το «People have the power», ενσωματώντας ακόμη και τα φυσικά φαινόμενα στον αξιακό της κώδικα, δεν είμαι σίγουρη ότι όλοι όσοι ήμασταν εκεί ακούσαμε ή είδαμε το ίδιο. Τουναντίον: επιστημονικά μιλώντας, ζήσαμε όλοι μας μια απολύτως διαφορετική εμπειρία.

Τι ήταν λοιπόν αυτό που μας ένωσε, παρά τα επιστημονικά δεδομένα; Η απάντηση είναι μία: Η ποίηση. Που μαζί με την ηλεκτροφόρα ενέργεια της Σμιθ, διαπέρασε νόμους και όρια και σώματα και συμβάσεις. May Patti be with you, λοιπόν, γιατί χανόμαστε. Γιατί αν η παρατήρηση αλλάζει τον κόσμο, η ποίηση τον μεταλλάσσει… Αμήν.