• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.2°C / 34.0°C
    4 BF
    40%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.6°C / 34.2°C
    2 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    34°C 32.0°C / 35.4°C
    2 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 28.6°C
    1 BF
    42%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 31.9°C
    3 BF
    51%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.0°C / 34.4°C
    2 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.4°C / 27.3°C
    1 BF
    50%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.6°C / 35.6°C
    1 BF
    26%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.8°C / 32.7°C
    4 BF
    50%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 29.6°C
    4 BF
    54%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.8°C / 29.4°C
    5 BF
    48%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.7°C / 29.6°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    0 BF
    58%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 29.0°C
    0 BF
    45%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 28.9°C / 32.2°C
    2 BF
    39%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.8°C / 29.8°C
    3 BF
    49%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.4°C / 33.1°C
    3 BF
    31%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.3°C / 28.3°C
    3 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 28.7°C / 31.7°C
    3 BF
    36%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    1 BF
    57%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πόλεμος και ειρήνη

  • A-
  • A+

Μεταξύ των πολλών θεμάτων που είχε μελετήσει ο Ιταλός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο (1909-2004) ήταν και τα προβλήματα του πολέμου και της ειρήνης. Το ακόλουθο κείμενό του είναι απόσπασμα από τον πρόλογο που έγραψε το 1997 για την τέταρτη έκδοση του βιβλίου του «Il problema della guerra e le vie della pace» (Il Mulino, 1997).

Νορμπέρτο Μπόμπιο

Τρέφουμε πάντοτε την αυταπάτη ότι ο πόλεμος στον οποίο μαχόμαστε θα είναι ο τελευταίος πόλεμος. Η στιγμή κατά την οποία μπορούσαμε να παραδοθούμε σε αυτή την αυταπάτη ήταν το τέλος της θανάσιμης σύγκρουσης μεταξύ των δυο μεγαλύτερων δυνάμεων του κόσμου. Η αυταπάτη διήρκεσε λίγο. Από τους αναρίθμητους λόγους για τους οποίους ανεξάρτητες ομάδες έρχονται σε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ τους, οι ιστορικοί δεν αγνοούν τους πολέμους που γεννιούνται από την καταστροφή των μεγάλων αυτοκρατοριών ή από το τέλος της αναγκαστικής συγκατοίκησης διαφορετικών εθνικών ομάδων. Δεν μπορούμε να πούμε επομένως ότι αιφνιδιαστήκαμε. Ωστόσο, δεν έχουμε αντλήσει όλες τις συνέπειες αυτού του αιφνιδιασμού. Παραδόξως, ενώ μαινόταν ο πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία, δεν μιλήσαμε πολύ για τα ειρηνιστικά κινήματα. Κι ωστόσο αυτά δεν έμειναν αδρανή.

Είναι υπέροχη η φωνή των υποστηρικτών της ειρήνης. Ποιος όμως την ακούει; Ποιος πιστεύει αληθινά ότι η επίκληση της ειρήνης από ανθρώπους καλής θέλησης μπορεί να αλλάξει την πορεία του πολέμου και να έχει καθοριστική επίδραση στην τραγική μοίρα των λαών που πλήττονται; Θα λέγαμε ότι η ενάρετη διαδήλωση των ειρηνιστών και η πιο απάνθρωπη πολεμική δράση που σπέρνει τον θάνατο είναι δυο γεγονότα που συντελούνται το ένα πλάι στο άλλο και ταυτόχρονα, χωρίς ποτέ να παρεμβαίνει το ένα στο άλλο. Γι’ άλλη μια φορά, έχουμε μια δραματική επιβεβαίωση ότι στην ανθρώπινη ιστορία οι υπέρμαχοι του πολέμου ακολουθούνται πάντα από τους θεμελιωτές της ειρήνης. Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, τα θέματα του ειρηνισμού πρέπει να συγκεντρώσουν ξανά την προσοχή μας.

Δεν μπορούμε όμως να μιλάμε για ειρηνισμό γενικά, χωρίς να κάνουμε τις αναγκαίες διακρίσεις. Ειρηνισμός δεν είναι μόνο να επικαλούμαστε την ειρήνη, να προσευχόμαστε για την ειρήνη, να βεβαιώνουμε ότι θέλουμε την ειρήνη, να προστρέχουμε διακινδυνεύοντας τη ζωή μας για να προσφέρουμε ανθρωπιστική βοήθεια στους τόπους όπου μαίνεται ο πόλεμος. Αυτός είναι ο ηθικο-θρησκευτικός ειρηνισμός, ο οποίος εμπνέεται συνειδητά από την ηθική των καλών προθέσεων: να αντιτάσσουμε την απόλυτη μη βία σε κάθε μορφή βίας, ακόμη και στην πιο μικρή. Να προσφέρουμε και την άλλη παρειά. Καλύτερα να πεθάνουμε όπως ο Άβελ παρά να ζούμε όπως ο Κάιν. Δεν είναι πλέον δυνατό να διακρίνουμε δίκαιους πολέμους από άδικους πολέμους. Ο αντίλογος σε όλα αυτά είναι ότι το να πρεσβεύουμε αυστηρά και με συνέπεια την απόλυτη μη βία χρησιμεύει για να σώζουμε την ψυχή μας, αλλά ποτέ δεν εξάλειψε τη βία σε αυτόν τον κόσμο. Δεν είναι μήπως αληθινό το ότι η αδυναμία του πράου ανθρώπου καταλήγει να ευνοεί τον βίαιο;

Σε μια κατάσταση στην οποία, προκειμένου να τηρηθεί η αρχή της μη βίας, όλα τα κράτη θα ήταν διατεθειμένα να αφοπλιστούν, το μοναδικό κράτος που θα αρνούνταν να το κάνει θα γινόταν ο κυρίαρχος του κόσμου.

Μπροστά σε αυτές τις αντιρρήσεις, νομίζω ότι οι ειρηνιστές σήμερα οφείλουν να πάρουν υπόψη τους ότι, αν θέλουν να αναπτύξουν μια πολιτικά σημαντική δράση, πρέπει να μη λησμονούν την ηθική της ευθύνης. Οχι μόνον: «Κάνε αυτό που πρέπει και ας γίνει αυτό που μπορεί να γίνει», αλλά και: «Δράσε με τρόπο ώστε η δράση σου να μην είναι μόνον καλή καθαυτή, αλλά να έχει και καλές συνέπειες». Υπάρχουν δύο τουλάχιστον εκδοχές αυτής της μορφής υπεύθυνου ειρηνισμού, τις οποίες θα αποκαλούσα –για να τις διακρίνω από τον ηθικο-θρησκευτικό ειρηνισμό– θεσμικές, επειδή, προκειμένου να εξαλείψουν τον πόλεμο ή τουλάχιστον να περιορίσουν την επέκτασή του, προσφεύγουν και οι δυο όχι μόνον στα λόγια, σε συμβολικές ενέργειες, σε πειστικά επιχειρήματα, αλλά στην προώθηση και στην πραγματοποίηση προληπτικά σχεδιασμένων ενεργειών.

Η πρώτη εκδοχή είναι εκείνη η οποία, θυμίζοντας τη διάκριση του Γκάντι ανάμεσα σε παθητική μη βία και ενεργητική μη βία, προβλέπει τη δυνατότητα μη ένοπλης άμυνας, που προσφεύγει μόνο σε δράσεις όπως η παθητική αντίσταση, η άρνηση συνεργασίας με δημόσιες εξουσίες, η πολιτική ανυπακοή, το μποϊκοτάζ. Η δεύτερη εκδοχή, πιο ρεαλιστική και επομένως λιγότερο άκαμπτη, είναι εκείνη που βασίζεται στη διάκριση ανάμεσα στη διάχυτη και άρα ανεξέλεγκτη βία και στη συγκεντροποιημένη και ελεγχόμενη βία, όπως εκείνη ενός οργανισμού πάνω από τα μέρη, ο οποίος κατέχει την αποκλειστική χρήση των βίαιων μέσων. Στο πλαίσιο ενός κράτους, που μόνον αυτό είναι νομιμοποιημένο να χρησιμοποιεί βία, η πλειονότητα των πολιτών δεν θεωρεί αναγκαίο να κατέχει όπλα, ενώ στο διεθνές σύστημα, όπου δεν έγινε δυνατό μέχρι τώρα (και ίσως δεν θα γίνει ποτέ δυνατό) να συγκροτηθεί μια αποκλειστική δύναμη πάνω από τα μέρη, όλα τα κράτη χωρίς εξαίρεση είναι οπλισμένα. Σε τέτοιο βαθμό ώστε, αν ένα κράτος δεν διαθέτει στρατό δεν είναι κράτος, ενώ ένας άοπλος πολίτης όχι μόνον είναι πολίτης, αλλά θεωρείται καλός πολίτης.

Ωστόσο, οι διεξαγόμενοι πόλεμοι καταδεικνύουν και την ανεπάρκεια του θεσμικού ειρηνισμού. Είναι αλήθεια ότι ο πόλεμος κάνει πάντοτε αναγκαία την ειρήνη. Αλλά η ειρήνη συνεχίζει να είναι, όπως πάντοτε ήταν, μια ανακωχή μεταξύ δυο πολέμων. Οι ρεαλιστές παρομοιάζουν τις πορείες υπέρ της ειρήνης με τις λιτανείες που έκαναν κάποτε οι χωρικοί παρακαλώντας να πέσει βροχή. Μετείχα και εγώ σε πορείες για την ειρήνη στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, παρά την πολλές φορές διακηρυγμένη προτίμησή μου για τον θεσμικό ειρηνισμό. Αν με βαστούσαν τα πόδια μου, θα συνέχιζα ακόμα να μετέχω. Γιατί θα συνέχιζα να μετέχω; Επειδή γνωρίζω ότι ακόμα και αν όλοι οι χωρικοί του κόσμου συνενώνονταν για να φέρουν τη βροχή, η βροχή, όταν θα έπεφτε, δεν θα εξαρτιόταν από τις παρακλήσεις τους. Δεν έχω όμως αμφιβολίες για το ότι, αν όλοι οι πολίτες του κόσμου συμμετείχαν σε μια πορεία για την ειρήνη, ο πόλεμος επρόκειτο να χαθεί από το πρόσωπο της γης.


● INFO

Ο Νορμπέρτο Μπόμπιο ήταν ο σημαντικότερος Ιταλός φιλόσοφος του δικαίου και της πολιτικής στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Το πλούσιο συγγραφικό του έργο προσανατολίζεται από την επιδίωξη μιας σύζευξης της ελευθερίας και της ισότητας, της δημοκρατίας και της σοσιαλιστικής προοπτικής.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ευχές του «ανθρωπάκου μας»
Στο όνομα της ελευθερίας, ας γίνουμε όλοι, άσπροι, μαύροι, κίτρινοι, κόκκινοι, ένα σώμα. Μια ψυχή... Για να τελειώσουμε μια για πάντα με αυτό το μαύρο σύστημα θανάτου που ζούμε τώρα.
Οι ευχές του «ανθρωπάκου μας»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με καταγωγή από τη Μαριούπολη
Η συγγραφέας Νατάσα Βόντιν με το αυτοβιογραφικό της βιβλίο καταθέτει περισσότερο το χρονικό και τη μαρτυρία του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου παρά μία απλή παράθεση γεγονότων ζωής.
Με καταγωγή από τη Μαριούπολη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ένας αιρετικός φιλόσοφος της ελευθερίας
Οι Εκδόσεις Επέκεινα εισάγουν για πρώτη φορά στα ελληνικά γράμματα τον σπουδαίο Τσέχο φιλόσοφο Γιαν Πατότσκα, με τη μετάφραση του εξίσου σπουδαίου έργου του Αιρετικά Δοκίμια στη Φιλοσοφία της Ιστορίας.
Ένας αιρετικός φιλόσοφος της ελευθερίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αξιοκρατία και λαϊκισμός
Ο Μάικλ Σαντέλ στο βιβλίο του «Η τυραννία της αξίας» υποστηρίζει ότι η μονομερής προσήλωση στην αξιοκρατία γεννάει λαϊκισμούς.
Αξιοκρατία και λαϊκισμός
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τότε και Τώρα
Τώρα ξαναέχουμε ευτελισμό πολιτικής και πολιτικών, αλλά δεν έχουμε καμιά άνοιξη, καμιά οργανωμένη αντίσταση, καμιά ελπίδα.
Τότε και Τώρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας