• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 17.3°C
    1 BF
    92%
  • Θεσσαλονίκη
    Ασθενής ομίχλη
    12°C 10.6°C / 13.8°C
    2 BF
    91%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.0°C / 13.8°C
    2 BF
    86%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 12.2°C
    2 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 11.8°C
    1 BF
    89%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 7.4°C
    0 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.2°C
    1 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 18.6°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.7°C
    1 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 17.4°C
    3 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    2 BF
    81%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    94%
  • Λάρισα
    Ομίχλη
    8°C 7.9°C / 10.1°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 8.5°C / 15.1°C
    1 BF
    90%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    3 BF
    74%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.1°C / 16.4°C
    2 BF
    90%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 8.3°C / 12.7°C
    0 BF
    91%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.7°C / 14.5°C
    1 BF
    92%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 6.7°C
    0 BF
    96%

Το μνημείο στη Νότια Πέλλας για τα θύματα της φασιστικής βαρβαρότητας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η άγνωστη σφαγή στη Νότια του Νομού Πέλλας

  • A-
  • A+
Στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης η Νότια ήταν κατεξοχήν τροφοδότρια του Αντάρτικου σε άντρες και εφόδια.

Ενα σχεδόν άγνωστο έγκλημα που διέπραξαν στα μαύρα χρόνια της Κατοχής οι Γερμανοί ναζί και οι σύμμαχοί τους φασίστες Βούλγαροι κατακτητές, ήταν η σφαγή των κατοίκων της κοινότητας Νότια του Νομού Πέλλας και των γύρω χωριών, στα τέλη Ιανουαρίου και την 1η Φεβρουαρίου 1944, καθώς και η καταστροφή των οικισμών.

Η Νότια, που βρίσκεται σε ύψος 595 μέτρων στους πρόποδες της Τζένας, στο μέσον ενός μικρού οροπεδίου που είναι γνωστό με το όνομα Μικρή Καρατζόβα, σε αντιδιαστολή προς τη Μεγάλη Καρατζόβα, την πεδιάδα της Αλμωπίας, απέχει 22 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από την Αριδαία.

Στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης ήταν κατεξοχήν τροφοδότρια του Αντάρτικου σε άντρες και εφόδια, δεδομένου ότι στην περιοχή δρούσε το 30ό Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με στρατιωτικό διοικητή τον απόστρατο ταγματάρχη Πεζικού Φώτη Ζησόπουλο και πολιτικό επίτροπο εκ μέρους του ΕΑΜ τον δάσκαλο Θανάση Μητσόπουλο.

Η Νότια ήταν κάποτε το μεγαλύτερο χωριό των Βλαχομογλενών. Στα βλάχικα το χωριό ήταν γνωστό ως Νόντι ή Νούντι, ονομασίες που πρέπει να είναι παραφθορές του μεσαιωνικού ονόματος Ενώτια. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν Νούτια και πιο σπάνια Γεντίκιοϊ, δηλαδή Επταχώρι, από τις επτά συνοικίες-μαχαλάδες που φέρεται να είχε άλλοτε.

Τον Ιανουάριο του 1944 ένα βουλγαρικό φασιστικό σύνταγμα ξεκίνησε από τη Γευγελή, προχώρησε δυτικά και ανέβηκε στο Πάικο για να βοηθήσει στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις που πραγματοποιούσαν στην περιοχή οι Γερμανοί για να εξοντώσουν τις διαρκώς ενισχυόμενες δυνάμεις των ανταρτών. Στο πέρασμά τους οι Βούλγαροι σκόρπισαν φωτιά και θάνατο στα χωριά του Πάικου, από το Ομαλό μέχρι τον Αρχάγγελο, την Περίκλεια και τη Λαγκαδιά.

Οπως εξιστόρησε αργότερα ο Θανάσης Μητσόπουλος στο βιβλίο του «Το 30ό Σύνταγμα του ΕΛΑΣ»:

«Στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Γενάρη το βουλγαρικό σύνταγμα που κινήθηκε από Γευγελή πήρε σβάρνα τα ελληνικά χωριά της μεθορίου με τη Γιουγκοσλαβία. Οπου πέρασε, δούλεψε φωτιά και ντουφέκι. Εκαψαν και κατέστρεψαν “εκ θεμελίων” το μικρό χωριό Ομαλό, έκαψαν πολλά σπίτια στα χωριά Δογάνη, Πλάγια και Φανός. Στο Σκρα, την Κούπα και την Περίκλεια, δίπλα στις φλόγες που αποτέφρωσαν πολλά σπίτια, ακούστηκαν και δολοφονικοί πυροβολισμοί που έστειλαν στον Αδη ανθρώπους που αγαπούσαν την πατρίδα και τη λευτεριά.

Η Νότια Πέλλα σήμερα

Στο Σκρα σκότωσαν πέντε κατοίκους, τους: Πέτρο Χατζηγεωργίου, Γιώργο Εμμανουήλ, Γιώργο Παπαγεωργίου, Σταύρο Μέση και Θύμιο Μέση.

Στο χωριό Κούπα σκότωσαν τους Δημήτρη Καλτζή και Δημήτρη Γκίση. Από εκεί κατευθύνθηκαν στο χωριό Αρχάγγελο και σκότωσαν τους Διονύση Ποριαϊλή, Ρίζο Ούτρο, Γιώργο Κώκο, Τάκη Κρέζο, Σωτήρη Γουδένο.

Στη συνέχεια κατέβηκαν στο χωριό Περίκλεια και εκτέλεσαν τους πατριώτες Στάθη Τόσκα, Δήμο Νικόλτση, Γιάννη Νικόλτση, Νικόλαο Φένδο, Βαγγέλη Καρρά και Δημήτριο Νικόλτση.

Οι φλόγες και οι σκοτωμοί σε όλα αυτά τα χωριά δεν χόρτασαν τη φασιστική μανία των κατακτητών. Ξέσπασαν αγριότερα στα χωριά Λαγκαδιά και Νότια.

Στη Λαγκαδιά κύκλωσαν το χωριό, έκαψαν τα μισά σχεδόν σπίτια και συνέλαβαν όλους τους άνδρες του χωριού. Από αυτούς διάλεξαν 18 που τους έστησαν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Τα θύματα αυτής της φασιστικής θηριωδίας ήταν οι: Γεώργιος Καραμάνης 31 χρόνων, Ηλίας Νίτος 23 χρ., Χρήστος Συντρόζης, Παπα-Νώε Οικονόμου 76 χρ., Δημήτριος Δεμερτζής 29 χρ., Αγγελος Ηλκάτσης, Χρήστος Μάντσης 20 χρ., Λάζαρος Μασμανίδης 45 χρ., Θανάσης Τανούρκας, Νικόλαος Μίνκας 22 χρ., Χρήστος Μίνκας 35 χρ., Χρήστος Τανούρκας 19 χρ., Αγγελος Νίοκας 65 χρ., Χρήστος Πεΐτσης 38 χρ., Τούσης Παντοκράτορας 18 χρ., Γεώργιος Πόντσης 25 χρ., Δημήτριος Μίνκας 70 χρ., Στέφανος Συντρόζης 30 χρ., Γιάννης Ντέτσκας 45 χρ. Εκεί εκτελέστηκε και ο αγωνιστής Αριστείδης από τη Γουμένισσα, στέλεχος της οργάνωσης. Πήγε για οργανωτική δουλειά και έπεσε χωρίς να το ξέρει πάνω στους Βουλγάρους».

Το φασιστικό έγκλημα στη Νότια

Οι Βούλγαροι από τη Λαγκαδιά τράβηξαν για τη Νότια όπου έφτασαν λίγο πριν βραδιάσει. Οι άνδρες του χωριού είχαν φύγει όλοι σχεδόν στον κάμπο για να κρυφτούν. Οι φασίστες βρήκαν λίγους μόνο στο χωριό και τους συγκέντρωσαν στο σχολείο.

Για να βάλουν στο χέρι και τους υπόλοιπους άρρενες κατοίκους χρησιμοποίησαν ένα τέχνασμα: Οσους είχαν συλλάβει, το πρωί τους άφησαν ελεύθερους. Ετσι, όσοι κρύβονταν ξεθάρρεψαν και σιγά σιγά άρχισαν να επιστρέφουν στο χωριό πιστεύοντας ότι οι Βούλγαροι δεν θα τους πειράξουν. Και τότε αυτοί έδειξαν το πραγματικό τους πρόσωπο.

Σύμφωνα με την αφήγηση του γέρου Επικαιρίδη, όπως την παραθέτει ο Μητσόπουλος:

«Τους συγκέντρωσαν στην πλατεία του χωριού και ειδοποίησαν τους συγγενείς τους να τους φέρουν σκεπάσματα. Ολοι πίστεψαν πως θα τους παίρνανε για καμιά φυλακή ή για κανένα στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Το βουλγάρικο τμήμα ετοιμάζεται να αναχωρήσει παίρνοντας μαζί του και τους χωρικούς που είχε συλλάβει. Τα γυναικόπαιδα κλαίνε σπαρακτικά και γοερά. Ομως τους παρηγορούσε κάπως η ελπίδα ότι δεν τους πάνε για σκότωμα. Η φάλαγγα προχωρούσε με βήματα αργά και βαριά. Βγήκε έξω από το χωριό και ύστερα από μισή ώρα πορεία έφτασαν σε μια πλαγιά. Εκεί σταμάτησαν. Και σε μια στιγμή βρέθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Δεν το περίμεναν και γι’ αυτό ξαφνιάστηκαν. [...]

Ο Βούλγαρος αξιωματικός δίνει το παράγγελμα: Πυρ! Οι Βούλγαροι στρατιώτες δεν πυροβολούν. Δεν θέλουν να σκοτώσουν τους γείτονες αδελφούς τους με τους οποίους τίποτα δεν είχαν να μοιράσουν. Ο αξιωματικός επαναλαμβάνει για δεύτερη φορά το σύνθημα. Τίποτα. Λύσσαξε από τον θυμό του. Διατάσσει για τρίτη φορά. Τούτη τη φορά πέφτουν πυροβολισμοί, στρώνονται κάτω κορμιά. Το έγκλημα έγινε. Από τους 58, πέσαν νεκροί οι 47. Γλίτωσαν 11 γιατί και αυτή τη φορά δεν πυροβόλησαν στο ψαχνό όλοι οι φαντάροι. Ανάμεσα σ’ αυτούς που γλίτωσαν με αυτόν τον τρόπο ήταν και ο γιατρός του χωριού. Γλίτωσε με κοιλιακό τραύμα...».

Τα ονόματα των θυμάτων

Ο κατάλογος των εκτελεσθέντων κατοίκων του χωριού Νότια Πέλλας είναι ο ακόλουθος:

Γιάννης Π. Γιαταγαντσίδης 55 χρ., Γιάννης Θ. Γιαταγαντσίδης 32 χρ., Χαράλαμπος Γιαταγαντσίδης 42 χρ., Πέτρος Γαλάνης 45 χρ., Αριστείδης Γρηγοριάδης 57 χρ., Νικόλαος Ελευθεριάδης 38 χρ., Ηλίας Ευθυμιάδης 30 χρ., Κοσμάς Ευθυμιάδης 30 χρ., Παύλος Ζευγαρίδης 75 χρ., Γιάννης Ηλιάδης 38 χρ., Μιχάλης Θεοδωρίδης 25 χρ., Παναγιώτης Ιωαννίδης 18 χρ., Βασίλης Ιγνατιάδης 55 χρ., Κώστας Κωνσταντινίδης 25 χρ., Αποστόλης Κωνσταντινίδης 42 χρ., Γιώργος Καχριμανίδης 67 χρ., Γιάννης Καρυδόπουλος 63 χρ., Αβραάμ Μιχαηλίδης 44 χρ., Χαράλαμπος Μιχαηλίδης 58 χρ. (αδέλφια), Παύλος Μιχαηλίδης 68 χρ., Στρατής Παραστρατίδης 35 χρ., Γιάννης Πασαλίδης 40 χρ., Αριστείδης Παπαδόπουλος 46 χρ., Γεώργιος Παπαδόπουλος 68 χρ., Ηρακλής Συμεωνίδης 19 χρ., Ανέστης Συμεωνίδης 22 χρ. (αδέλφια), Βαγγέλης Συμεωνίδης 20 χρ., Χρήστος Σταμπολίδης 47 χρ., Παναγιώτης Τσαουσίδης 45 χρ., Αριστείδης Τσορακίδης 42 χρ., Ξενοφών Τσορακίδης 42 χρ. (αδέλφια), Γιάννης Ηλιάδης 42 χρ., Βασίλειος Θαλασσινός 20 χρ., Χαράλαμπος Τσορακίδης 33 χρ., Αβραάμ Τσορακίδης 42 χρ., Ηλίας Τηλικαρίδης 46 χρ., Γιάννης Τηλικαρίδης, Ιάκωβος Χολίδης 52 χρ., Αλέξης Γεωργιάδης 56 χρ., Βασίλειος Τεψουκίδης 41 χρ., Γιάννης Δεμερτζής 37 χρ., Ιλαρίων Σπυριδωνίδης 25 χρ., Θεόδωρος Μαντάς 42 χρ.

Από τον κατάλογο λείπουν τα ονόματα τριών εκτελεσθέντων. Την εκτέλεση ακολούθησε το κάψιμο 80 σπιτιών του χωριού.

Μια επιγραφή που είναι τοποθετημένη στη βάση του μνημείου που δημιουργήθηκε από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πέλλας στον τόπο της σφαγής, λίγο καιρό μετά την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης το 1982, δίνει και όλο το νόημα της θυσίας των κατοίκων της κοινότητας Νότια Πέλλας:

«Η μνήμη και το παράδειγμά σας θα μας εμπνέουν και θα διδάξουν τις νέες γενιές πώς κερδίζεται η Ειρήνη και η Ελευθερία των λαών. Θα μείνετε αιώνιο παράδειγμα στις μνήμες των επερχόμενων γενεών. Αιωνία σας η μνήμη».

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι επισκέψεις των ναζί στην Ελλάδα
Κορυφαία στελέχη του χιτλερικού πανθέου έρχονταν τακτικά στην Ελλάδα. Ομως, η επίσημη εκδοχή ήταν πως τα ταξίδια τους ήταν ιδιωτικά και γίνονταν για να δουν τις αρχαιότητες! H ανατριχιαστική αλληλογραφία του...
Οι επισκέψεις των ναζί στην Ελλάδα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ανακατασκευή της μνήμης, το ασυνείδητο και η πολιτική
Πριν από δύο εβδομάδες, με αφορμή την 80ή επέτειο από την έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, εγκρίθηκε το ψήφισμα σχετικά με τη σημασία της ευρωπαϊκής μνήμης για το μέλλον της Ευρώπης.
Η ανακατασκευή της μνήμης, το ασυνείδητο και η πολιτική
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944
Η Πρωτομαγιά που σφράγισε την ιστορία του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και δικαίως θεωρείται το σύμβολο και το σημείο- σταθμός της ελληνικής Εργατικής Πρωτομαγιάς χρονικά τοποθετείται στον τελευταίο χρόνο...
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι 45 αδικαίωτοι νεκροί
Στα σύνορα του Δήμου Γαλατσίου με τον Δήμο Φιλοθέης-Ψυχικού, διακρίνονται τρεις σπασμένοι μαρμάρινοι σταυροί και ένα μικρό μεταλλικό εκκλησάκι-εικονοστάσι. Στον έναν σταυρό αναγράφεται: Ομαδικός τάφος 45...
Οι 45 αδικαίωτοι νεκροί
ΕΥΡΩΠΗ
Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος
Έχουν περάσει 77 χρόνια από την απελευθέρωση του Άουσβιτς και της κατεχόμενης Ευρώπης από τον Κόκκινο Στρατό και η μνήμη ενάντια στη θηριωδία των Ναζί παραμένει ισχυρή.
Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Τουρκία στα χνάρια των ναζί στοv Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Με αφορμή τις δηλώσεις του Τούρκου προέδρου ● Η έκθεση των Aμερικανών αποκαλύπτει τον πραγματικό ρόλο των Τούρκων ● Η δήθεν ουδετερότητα και τα ρατσιστικά μέτρα κατά Εβραίων, Ελλήνων και Αρμενίων.
Η Τουρκία στα χνάρια των ναζί στοv Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας