Τι νόημα έχει να πάει κανείς εκδρομή στη Βόρεια Εύβοια Νοέμβρη μήνα, τρεις μήνες μετά την αυγουστιάτικη λαίλαπα που ρήμαξε τα αιωνόβια πευκοδάση της;
Θες από περιέργεια, θες σαν ένα ταπεινό προσκύνημα στο ολοκαύτωμα της ευβοϊκής γης, κάναμε το οδοιπορικό μας στα καμένα, με τον απόηχο ακόμα στ’ αυτιά μας των πολεμικών ανταποκρίσεων από τα πύρινα μέτωπα του Αυγούστου.
Ως το Προκόπι όλα καλά. Ολα καταπράσινα με πορτοκαλί και κίτρινες, φθινοπωρινές πινελιές από τα φυλλοβόλα δέντρα της περιοχής. Λίγο βορειότερα στρίψαμε δεξιά. Να πάμε ώς στο Μαντούδι και στο λιμάνι του. Διασχίσαμε το κεφαλοχώρι της Β. Εύβοιας. Κυριακή, ερημιά στο χωριό. Φτάσαμε στο λιμάνι. Απρόσωπο τοπίο με εμφανή τα έργα για την αναβάθμιση και βελτίωσή του.
Πιάσαμε κουβέντα μ’ έναν κάτοικο της περιοχής. «Εδώ βγάζουμε τον λευκόλιθο» μας είπε. «Είναι ένα ορυκτό απ’ όπου παράγεται το μαγνήσιο. Το χρησιμοποιούν για λιπάσματα, για πυρίμαχα, για φάρμακα, για πυροτεχνήματα και αλλού. Είναι η καλύτερη ποιότητα σ’ όλον τον κόσμο. Το ορυχείο, μαζί με το εργοστάσιο επεξεργασίας του λευκόλιθου παλιά, το είχε ο Σκαλιστήρης, δούλευαν έξι χιλιάδες άνθρωποι τότε. Μετά το πήρε το κράτος και η επιχείρηση κατέρρευσε. Τώρα, απ’ το 2013 το ’χει η ΤΕΡΝΑ και έχει προσλάβει διακόσια άτομα προσωπικό».
Αφήσαμε το Μαντούδι και συνεχίσαμε απ’ την ενδοχώρα προς την Ιστιαία. Αγία Αννα, Αχλάδι, Κερασιά, Βουτάς, Ιστιαία. Εκεί συναντήσαμε το απόλυτο κακό. Οπου φτάνει το μάτι σου, μια θάλασσα από καμένα. Μια μαυρίλα από καμένα πεύκα, πλατάνια, ελιές και κάθε είδους πράσινο που τώρα είχε αφανιστεί. Οι κορμοί, άλλοι να στέκουν καμένοι όρθιοι κι άλλοι εφιαλτικά αγάλματα, ειρωνικό καταγέλασμα στον ανθρώπινο πολιτισμό. Και να μη ακούγεται τίποτε. Απόκοσμη σιωπή! Δίπλα στο δρόμο ένα εκκλησάκι. Η φωτιά κατέκαψε τη σκεπή κι άφησε τους τοίχους όρθιους, μαυρισμένους.
Καθ’ οδόν προς την Ιστιαία είδαμε την πινακίδα «Προς Καταρράκτες», αυτή την ειδυλλιακή κοιλάδα που μέχρι τον Αύγουστο έσφυζε από ζωή. Tο πέτρινο καλοφτιαγμένο μονοπάτι φτάνει ώς τον μικρό καταρράκτη. Σε πιάνει η καρδιά σου. Καμένη η κοιλάδα πέρα ώς πέρα. Καμένη η σπάνια χλωρίδα της, καμένα τα βράχια γύρω, καμένα τα στηρίγματα που διευκολύνουν τους οδοιπόρους, καμένες κι οι πινακίδες που δίνουν πληροφορίες για τα σπάνια φυτά και δέντρα της περιοχής. Καμένη κι η ψυχή μας.
Κατεβήκαμε ώς τη λιμνούλα που σχηματίζεται στα πόδια του καταρράκτη οδηγημένοι από το κελάρυσμα του νερού που πέφτει από ψηλά. Μόνο που δεν ήταν το ανοιξιάτικο, χαρούμενο κελάρυσμα που έκανε σιγόντο με τα ενδημικά αηδόνια της κοιλάδας. Ηταν περισσότερο ένα «Ασμα θρηνητικό και πένθιμο για την καμένη γη της Εύβοιας». Ασυναίσθητα ψιθυρίσαμε τους στίχους του Γκάτσου: «Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης/στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μη ξαναβγείς».
Καμένα χωριά στη διαδρομή μας δεν είδαμε. Με εξαίρεση λίγα σπίτια στο Αχλάδι, άλλα σποραδικά εδώ κι εκεί και κάποιες αποθήκες, τα χωριά σώθηκαν. Πώς έγινε αυτό; Μα από τους κατοίκους των χωριών. Σε πείσμα των επιτελικών που διέτασσαν «Εκκενώστε τα χωριά!», αυτοί έμειναν, πάλεψαν με τη φωτιά και δικαιώθηκαν. Εσωσαν τα χωριά τους. Ο Βουτάς, ένα κουκλίστικο χωριό ρετσινάδων, είναι απορίας άξιο πώς δεν έγινε παρανάλωμα, βουτηγμένο ολόκληρο μέσα στο δάσος.
Φτάσαμε στην Ιστιαία. Μερικά χιλιόμετρα πριν από την πόλη, η φωτιά είχε σταματήσει. Ερημιά στην πόλη και συνεχίσαμε για Λουτρά Αιδηψού. Αλλο το τοπίο. Τα ταβερνάκια στην παραλία γεμάτα κόσμο από εκδρομείς και επισκέπτες. Ηπιαμε κι εμείς το ουζάκι μας και πήραμε τον δρόμο της επιστροφής από τον παραλιακό δρόμο. Πλησιάζαμε στις Ροβιές όταν συναντήσαμε πάλι τον όλεθρο. Αυτή η καταπράσινη πλευρά του Ευβοϊκού είχε παραδοθεί στις φλόγες. Κατέκαψε τα πάντα μέχρι την παραλία. Εσβησε στη θάλασσα. Ηταν εκεί που τα φεριμπότ φόρτωναν καραβιές από απελπισμένους πυρόπληκτους τον περασμένο Αύγουστο.
Στην επιστροφή αναρωτιόμαστε: «Θα ξαναγίνουν τα καμένα δάσος;» Η φύση θα κάνει τη δουλειά της, όπως την έκανε το 2007 στη Νότια Εύβοια που ο ίδιος όλεθρος κατέκαψε την περιοχή από την Κύμη ώς την Ακτή Νηρέως στο Αλιβέρι. Ηδη παρατηρήσαμε μικρά πράσινα βλαστάρια να ξεπηδούν απ’ τις μαύρες ρίζες των πλατάνων. Οι άνθρωποι που έχουν την εξουσία θα βοηθήσουν να ξεπεραστεί το κακό;
Ο Σταύρος Μπένος –επιλογή του Κυριάκου– τέθηκε επικεφαλής της Επιτροπής Προστασίας του Περιβάλλοντος για το πρόγραμμα ανάπτυξης και ανασυγκρότησης της Βόρειας Εύβοιας. Φιλόδοξο πρόγραμμα που θα υλοποιηθεί σε βάθος χρόνου.
Ο Σταύρος Μπένος έχει τα εχέγγυα. Ανοικοδόμησε την Καλαμάτα μετά τους σεισμούς του 1986, δημιούργησε τα ΚΕΠ το 2002 επί Σημίτη, ίδρυσε και είναι πρόεδρος στο πολύ επιτυχημένο «Διάζωμα».
Οι κάτοικοι της Β. Εύβοιας, όμως, πώς βλέπουν την κυβερνητική διακήρυξη για τη «διάσωση» της καμένης περιοχής τους; Στον δρόμο μας είδαμε δύο πανό επιφύλαξης και δυσπιστίας. Το ένα έγραφε «Φοβού τους επενδυτές και δώρα φέροντες» και το άλλο «Βγήκε ο Μπένος στα βουνά…» Δηλητηριώδη βέλη για τη σχεδιαζόμενη ανασυγκρότηση της Β. Εύβοιας από την κυβέρνηση.
Από πού άραγε πηγάζει αυτή η δυσπιστία και η επιφύλαξη των ντόπιων; Ισως γιατί ο Μπένος τα κατάφερε σε μια άλλη εποχή («ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια!» – φοβερή η ατάκα της Μαριλούς), αλλά τώρα, αναλογίζονται, σε ένα νεοφιλελέ περιβάλλον τι τύχη να έχει; Ο χρόνος θα το δείξει.
