Η αναγέννηση του Γεφυριού της Πλάκας

Πολύ συχνά λέμε ότι η Ελλάδα έχει μείνει πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη γιατί δεν πέρασε Αναγέννηση. Ωστόσο ξεχνάμε ότι η Αναγέννηση στηρίχτηκε πάνω στις αξίες της αρχαίας Ελλάδας. Τόσο στη φιλοσοφία και τις ιδέες, όσο και στην αισθητική και την αρχιτεκτονική. Την αλήθεια αυτή αποκατέστησε η γ.γ. της Europa Nostra, Σνέσκα Μιχαΐλοβιτς, στην τελετή βράβευσης της Ελλάδας για την αποκατάσταση του ιστορικού Γεφυριού της Πλάκας.

Το πέτρινο μνημείο στις όχθες του ποταμού Αραχθου «γίνεται το σύμβολο που θέλουμε να πετύχουμε για την Αναγέννηση της Ευρώπης», λέει η Σνέσκα Μιχαΐλοβιτς, που θέλει αυτό το γεφύρι να είναι ένα μνημείο συνεργασίας.

Ενα μνημείο που θα θυμίζει σε όλους τι πετυχαίνουν οι άνθρωποι όταν συνεργάζονται αρμονικά μεταξύ τους. Μιλώντας μεταφορικά θα πει για τις προκλήσεις της Ευρώπης: «Η Ευρώπη κατέρρευσε όπως αυτό το γεφύρι. Σήμερα έχει να αντιμετωπίσει ζητήματα δημοκρατίας αλλά και τη μεγάλη πρόκληση της κλιματικής αλλαγής. Για να κάνουμε την Ευρώπη ξανά όμορφη και ισχυρή, όπως αυτό το γεφύρι, χρειάζεται να δουλέψουμε όλοι μαζί».

Το γεφύρι που ενώνει και συμφιλιώνει

«Γέφυρα, λέξη ομηρική, αρχαία, όπως το όνομα Αραχθος. Και οι δυο φωλιάζουν στις ρίζες του ελληνικού πολιτισμού. Οπως τα μαγικά τοπία της Ηπείρου και η υπέροχη αρχιτεκτονική, η μουσική της, όλα με αρχέγονες ρίζες. Αυτά τα γεφύρια της Ηπείρου, σχεδιασμένα αέρινα, να ενώνουν διαφορετικούς κόσμους, δύσβατους, ο άνθρωπος να συμφιλιώνεται, να θέλει να υπερβεί, να πετάξει» θα πει για το Γεφύρι της Πλάκας, για το γεφύρι που χρόνια αποτελούσε τα σύνορα της νέας Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Λυδία Καρρά.

Στην ιστορική «Συμφωνία της Πλάκας», που υπογράφτηκε στις 29 Φεβρουαρίου του 1944, μεταξύ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, αναφέρθηκε ο περιφερειάρχης Ηπείρου, Αλέξανδρος Καχριμάνης, επισημαίνοντας την «εικόνα εθνικής συμφιλίωσης που είδαμε από τον Αρη Βελουχιώτη και τον Ζέρβα», ενώ για την αποκατάσταση του γεφυριού είπε ότι είναι «ένα έργο που το κάναμε ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ. Αυτό το όλοι μαζί συμβολίζει το Γεφύρι της Πλάκας» δήλωσε χαρακτηριστικά και ευχήθηκε «αυτή να είναι η πυξίδα που θα πορευτούμε».

Τον κόσμο να χάνεται κάτω απ’ τα πόδια του είδε εκείνο το πρωί που έπεσε το γεφύρι ο δήμαρχος Βόρειων Τζουμέρκων, Γιάννης Σεντελές. Αναθάρρησε όμως όταν χτύπησε το τηλέφωνο και ο καθηγητής στη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών του ΕΜΠ, Δημήτρης Καλιαμπάκος, του είπε ότι η γέφυρα μπορεί να αποκατασταθεί. Αναθάρρησε ακόμη περισσότερο όταν είδε τον τότε πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, που κατάγεται από την περιοχή, να δείχνει προσωπικό ενδιαφέρον για την αποκατάσταση του γεφυριού. «Ο κύριος Τσίπρας, η κυρία Ανδρουλιδάκη, συντονίστρια της προσπάθειας, και τέσσερις υπουργοί Πολιτισμού από τότε που έπεσε το γεφύρι, αφιερώθηκαν στην αποκατάστασή του» λέει ο δήμαρχος, ενώ ευχαριστεί ιδιαίτερα την κ. Λυδία Κονιόρδου, καθώς ήταν εκείνη που διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού το μεγαλύτερο διάστημα της αποκατάστασης και έδειξε και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

«Συνοδοιπόροι στο έργο τούτο, ισάξιοι στην προσφορά, εφάμιλλοι στο πάθος, τα καταφέραμε. Νικήσαμε τις δυσκολίες που ξεφύτρωναν σαν τα κεφάλια της Λερναίας Υδρας. Νικήσαμε και τους εαυτούς μας, και βγήκαμε όλοι μαζί λίγο ψηλότεροι» θα πει ο καθηγητής Δημήτρης Καλιαμπάκος.

Τα μυστικά του αρχιμάστορα

Ζούμε στην εποχή της τεχνολογικής επανάστασης. Ωστόσο, όπως μας «αποκαλύπτουν» οι σύγχρονοι «αρχιμάστορες» που δούλεψαν για την αναστήλωση του γεφυριού, η τεχνολογική επανάσταση δεν είναι παρά μια επιφανειακή αλλαγή φρουράς. «Δεν γνωρίζαμε την τέχνη ανέγερσης του γεφυριού» λέει η ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ, Ελένη Μαΐστρου, που βρισκόταν στην ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Την ομάδα εκείνη του Πολυτεχνείου που από την πρώτη στιγμή έφτασε στην Ηπειρο και η συμβολή της ήταν καθοριστική στην αποκατάσταση. Το γεφύρι ωστόσο τους «επέτρεψε» να μπουν και να δουν τα μυστικά του. Τους άφησε να δουν τις ξύλινες εσχάρες και το σφυρήλατο σίδερο φερμένο από την Αγγλία. Τους επέτρεψε να αντικαταστήσουν το σίδερο με τιτάνιο και εκείνοι από σεβασμό ανατοποθέτησαν στις ίδιες θέσεις τις ξύλινες εσχάρες κι ας μην ήταν απαραίτητες. Για λόγους ιστορικούς, για λόγους αξιακούς, για λόγους συμβολικούς.

Ο αν. καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Γιώργος Σμύρης, ήταν ο επικεφαλής των πρόδρομων εργασιών και δίκαια κέρδισε τον τίτλο του νέου αρχιμάστορα. Θυμάται την πιο δύσκολη στιγμή όταν βρέθηκαν τέσσερα μέτρα κάτω από το νερό, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο να κατεβάσει το ποτάμι. «Ο μεγαλύτερος κίνδυνος ήταν το άγνωστο» μας λέει ο βοηθός αρχιμάστορα, Κωνσταντίνος Πλιακοπάνος.

Βρήκαν μαστόρους της πέτρας, παλιούς Ηπειρώτες, και δίδαξαν τους νιόφερτους εργάτες. «Κάποιους με άλλο χρώμα, κι άλλη λαλιά, που μοίρα σκληρή τους έριξε σε αυτόν τον τόπο» λέει ο άνθρωπος-καμπανάκι, ο Τζουμερκιώτης καθηγητής Δημήτρης Καλιαμπάκος, «που κάθε φορά που γινόταν κοιλιά στο έργο χτυπούσε καμπανάκι με emails», όπως θα πει ο δήμαρχος Βόρειων Τζουμέρκων, Γιάννης Σεντελές.

Η βράβευση και το μέλλον

Η επιτυχία του μέλλοντος εξαρτάται από την ανάδειξη των αξιών του παρελθόντος. Η Ελλάδα κατάφερε να αποκαταστήσει ένα μνημείο του παρελθόντος. Ενα μνημείο που εμπλούτισε τις γνώσεις της επιστημονικής κοινότητας με την ανάκτηση της γνώσης των παλιών. «Η έρευνα και η τεκμηρίωση αποτέλεσαν μια σταθερή βάση γι’ αυτό το έργο που είχε ως στόχο να προσδιορίσει και να αναπαραγάγει τις παραδοσιακές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή της γέφυρας» σημείωσε η κριτική επιτροπή της Europa Nostra.

«Η ΕΛΛΕΤ, εκπροσωπώντας τη Europa Nostra στην Ελλάδα, στήριξε άμεσα την προσπάθεια διάσωσης του γεφυριού. Οταν ολοκληρώθηκε, ενθάρρυνε το υπουργείο να υποβάλει υποψηφιότητα και εν συνεχεία στήριξε ποικιλοτρόπως τη βράβευση στην Ευρώπη» θα πει η κ. Λυδία Καρρά στην εκδήλωση της βράβευσης που πραγματοποιήθηκε δίπλα από το αναστηλωμένο γεφύρι με την υποστήριξη της Περιφέρειας Ηπείρου και του υπουργείου Πολιτισμού.

«Το Γεφύρι της Πλάκας ήρθε τρίτο σε ψήφους για τη διάκριση του Public Choice Award, γεγονός που αναδεικνύει τη μεγάλη απήχηση που είχε αυτό το συλλογικό έργο στους πολίτες όλης της Ευρώπης», θα πει η εκπρόσωπος της ΕΛΛΕΤ στη Europa Nostra, Αλεξάνδρα Προκοπίου, κατά την τελετή παράδοσης του βραβείου στην υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Η κ. Μενδώνη, που με τον θεσμικό της ρόλο παρέλαβε το βραβείο, θα πει: «Σήμερα τιμάται και αναγνωρίζεται το έργο αποκατάστασης από μια οργάνωση της Κοινωνίας των Πολιτών, τη Europa Nostra, που έχει καθιερωθεί ως ο φορέας που μπορεί να αναδείξει ένα έργο που αποδίδεται στην κοινωνία».

Ωστόσο δεν είναι η πρώτη φορά που η Europa Nostra βραβεύει την Ελλάδα. Ηταν τον Οκτώβριο του 2019 που η ΕΛΛΕΤ απέσπασε το βραβείο της οργάνωσης για το πρόγραμμα «Μονοπάτια Πολιτισμού». Ενα πρόγραμμα που ξεκίνησε η ΕΛΛΕΤ σε 14 περιοχές της Ελλάδας με στόχο να φέρει στο προσκήνιο την άρρηκτη σχέση μεταξύ φυσικού περιβάλλοντος και μνημειακού πλούτου. Μεταξύ υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Από τότε όλο και περισσότεροι νέοι στις τοπικές κοινωνίες καταλαβαίνουν τη φυσική, πολιτισμική και οικονομική αξία των μονοπατιών του τόπου τους. Διανοίγουν παλιά μονοπάτια, δημιουργούν περιπατητικές διαδρομές, διατηρούν και αναδεικνύουν τα ευαίσθητα οικοσυστήματα, καθώς και τα μνημεία του παρελθόντος.

Τη βόλτα σε ένα τέτοιο μονοπάτι είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε στην Πλάκα, λίγο παραπέρα από το τοξωτό γεφύρι. Η κ. Λυδία Καρρά, με το πάθος που τη διακρίνει για τα μονοπάτια, για τα μέρη όπου «συνυπάρχουν αρμονικά άνθρωποι και φύση για αιώνες», όπως συνηθίζει να λέει, δεν άργησε να ανακαλύψει την ομάδα Natureholics Epirus.

Οι Ηπειρώτες φημίζονται για τη φιλοξενία τους και ο Πέτρος Μπλέτσας με τη Δροσούλα Τσουμάνη ανταποκρίθηκαν με χαρά να γίνουν οι οδηγοί μας στο μονοπάτι. «Είμαστε χαρούμενοι που έχουμε τόσο όμορφη φύση και μπορούμε να τη χαιρόμαστε και να τη δείχνουμε και στον κόσμο» μου λέει η Δροσούλα, που είναι μηχανικός δομικών έργων, ενώ παράλληλα μου δείχνει τις άγριες φλαμουριές, τις όστριες και τα πουρνάρια.

«Σσσσ, σωπάστε» μας προτρέπει η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Βασιλική Κατή, που είναι στην παρέα μας. Μας καλεί να σωπάσουμε για να ακούσουμε τους κοκκινολαίμηδες που κελαηδούν. «Γιατί κελαηδούν τα πουλιά;» μας ρωτά πονηρά, ενώ μας ξεδιπλώνει την τελεολογία της φύσης. «Τα πάντα γίνονται για την αναπαραγωγή. Είναι το κάλεσμα των θηλυκών προς τα εύρωστα αρσενικά» μας εξηγεί.

Ο χρόνος μάς πιέζει και πρέπει να φύγουμε. Οι Natureholics όμως θα είναι εκεί και θα μας περιμένουν σε μια άλλη επίσκεψη για να μοιραστούν μαζί μας τον τόπο τους. «Αναλαμβάνουμε τη συνοδεία σε πεζοπορίες ήπιας μορφής αλλά και για προχωρημένους» μου λέει ο Πέτρος, ενώ μέσω της «Εφ.Συν.» προσκαλεί όλους μας να φορέσουμε τα μποτάκια μας, την καλή μας διάθεση και να πάμε να θαυμάσουμε τις ομορφιές της Ηπείρου.