Βαρυμπόμπη

Το όνομά της έφτασε προ ημερών στα χείλη όλων, αφήνοντας μια γεύση στάχτης. Θα μιλάμε χρόνια γι’ αυτήν και το ότι καταπιανόμαστε τώρα, από ετυμολογική σκοπιά, με τη Βαρυμπόμπη, δυστυχώς δεν είναι καλό σημάδι γι’ αυτήν τη συνοικία του Δήμου Αχαρνών. Είναι καλύτερα για τις πόλεις, όπως και για τους ανθρώπους, να κρατάνε χαμηλό προφίλ – όταν όλοι ασχολούνται μαζί τους, σπάνια είναι για καλό.

Η Βαρυμπόμπη, ως τόπος ανάφλεξης αυτής της βουλιμικής πυρκαγιάς που καταβρόχθισε την Ανατολική Αττική σηκώνοντας στον ουρανό την τέφρα των πεύκων από τις χιλιάδες των στρεμμάτων που έγιναν παρανάλωμά της, καταγράφηκε ήδη στη συλλογική μνήμη ως ακόμα ένας τόπος καταστροφής, όπως η Βόρεια Εύβοια, όπως παλιότερα η Πεντέλη, η Πάρνηθα ή η Ηλεία, όπως το Μάτι, τηρουμένων των αναλογιών φυσικά – κανείς δεν ξεχνά και δεν παραγνωρίζει την εκατόμβη των νεκρών.

Τη σποδό των δέντρων της, που έπεφτε σαν βροχή στο λεκανοπέδιο για μέρες, την ανασάναμε όλοι. Η Βαρυμπόμπη πέρασε κυριολεκτικά μέσα μας, έγινε ένα με μας, οπότε, αν μη τι άλλο, της οφείλουμε τη γνώση του τοπωνυμίου της.

Από πού, λοιπόν, προέρχεται το όνομά της; Υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Σύμφωνα με το Βικιλεξικό, το τοπωνύμιο «Βαρυμπόμπη» προέρχεται από την αλβανική λέξη «Varibopi – Varibope», από τον σλαβικό όρο «varibob», που είναι ο μάγειρας οσπρίων. Η λέξη παράγεται, λέει το Βικιλεξικό, από το ρήμα «варя», δηλαδή «μαγειρεύω, ψήνω», και το «боб» που είναι το κουκί. Σ’ αυτήν την περίπτωση το ύψιλον στη Βαρυμπόμπη δεν δικαιολογείται, καθώς είναι παρετυμολόγηση προς το επίθετο «βαρύς».

Η Βαρυμπόμπη λοιπόν μπορεί να πήρε το όνομά της ως ο τόπος κάποιου Αρβανίτη μάγειρα, που ενδεχομένως να είχε χάνι στην περιοχή, ή κάποιου αρχικού οικιστή, που να σήμαινε κάτι τέτοιο το επίθετό του, κάτι που δεν είναι απίθανο. Και άλλες εκδοχές θέλουν το τοπωνύμιο να προέρχεται από το επώνυμο της αρβανίτικης φαμίλιας που κατοικούσε εκεί (κάποιες μιλούν για μία ονόματι «Μπόμπη») ή «από την αρβανίτικη λέξη που περιγράφει το έδαφος της τοποθεσίας», σύμφωνα με τη Γουικιπίντια. Πάντως, το τοπωνύμιο αναφέρεται στα κείμενα του Βρετανού περιηγητή αρχαιολόγου Γουίλιαμ Τζελ (Sir William Gell) που επισκέφτηκε την περιοχή τα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα.

Μία άλλη εκδοχή θέλει την ονομασία της Βαρυμπόμπης να έχει τελείως διαφορετική καταγωγή. Σύμφωνα με αυτήν, στον βυζαντινό Μεσαίωνα είναι γνωστό πως ίσχυε το έθιμο της δημόσιας διαπόμπευσης. Αυτή ήταν μια πολύ σκληρή τιμωρία για τους κλέφτες, τους δειλούς, τους μέθυσους, τους προδότες και τους μοιχούς, είτε ανήκαν στα λαϊκά είτε στα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας. Εδεναν ανάποδα σ’ έναν γάιδαρο τον διαπομπευόμενο και τον περιέφεραν στους δρόμους… Εκτός από τη δημόσια χλεύη, ο τιμωρημένος με διαπόμπευση υφίστατο και μαστίγωση, κούρεμα και ρινότμηση – δηλαδή του έκοβαν τη μύτη, και από αυτό το αποτρόπαιο βασανιστήριο έχουν προκύψει τα επίθετα «ασημομύτης» και «κερομύτης», που υπάρχουν ακόμα ως επώνυμα. Κάποιοι ρινότμητοι, που είχαν επιβιώσει από το κόψιμο της μύτης τους, την είχαν αντικαταστήσει με τεχνητή από κερί ή ασήμι για να καλύψουν τη φριχτή πληγή στο πρόσωπό τους…

Τέλος πάντων, τη μερίδα του λέοντος στις διαπομπεύσεις είχαν οι γυναίκες, κυρίως οι μοιχαλίδες. Αυτές λοιπόν υφίσταντο το δημόσιο όνειδος της διαπόμπευσης, προς μεγάλη ικανοποίηση του φιλοθεάμονος κοινού, που δεν έχανε τέτοιες ευκαιρίες δωρεάν διασκέδασης… Τότε, η άπιστη γυναίκα, η διασυρμένη, η εξευτελισμένη σύζυγος που είχε συλληφθεί να κερατώνει τον άντρα της, ελάμβανε τον διόλου ζηλευτό τίτλο της «πομπεμένης» ή της «βαρύ(μ)πομπης», αυτής δηλαδή που υπέστη βαριά, επονείδιστη διαπόμπευση. Είναι πιθανό, λοιπόν, η Βαρυμπόμπη να πήρε το όνομά της από κάποια τέτοια γυναίκα, που μετά το μαρτύριό της προτίμησε να καταφύγει στην ερημιά για να αποφύγει την κοινωνική κατακραυγή της διαπομπευμένης και να βρει έτσι την ησυχία της…

Οπως και να ’χει, η Βαρυ(μ)πόμπη δεν θα είναι πια ποτέ η ίδια. Θα παραμείνει βέβαια μια συνοικία που ήταν ξεχωριστός οικισμός από την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους μέχρι το 2001, όταν και εντάχθηκε στον Δήμο Αχαρνών-Θρακομακεδόνων στη βορειοανατολική Αττική, θα συνεχίσει να περιβάλλεται από τους ορεινούς όγκους της Πάρνηθας, θα εξακολουθήσει να συνορεύει δυτικά με τους Θρακομακεδόνες, προς ανατολάς με τη Νέα Ερυθραία και την Εκάλη, νοτιοδυτικά με το Ολυμπιακό Χωριό, νότια με το Τατόι και την Κηφισιά και νοτιοανατολικά με τη Νέα Ερυθραία, την Κηφισιά και τη Λυκόβρυση και φυσικά δεν θα απεμπολήσει την ιστορία της: στην απογραφή του 1907 η Βαρυμπόμπη είχε 48 κατοίκους, αλλά μετά το 1940, όταν ένας οικοδομικός συνεταιρισμός δημιούργησε έναν νέο οικισμό εκεί, ο πληθυσμός της αυξήθηκε, η ανοικοδόμηση επεκτάθηκε, ώσπου το 1991 απογράφηκαν 1.354 κάτοικοι στη Βαρυμπόμπη, η οποία άρχισε να θεωρείται ένα από τα συνοικιακά φιλέτα που περιβάλλουν τον αστικό ιστό της Αθήνας.

Η γειτνίασή της με το πρώην βασιλικό κτήμα και τα Ανάκτορα του Τατοΐου, το αεροδρόμιο Τατοΐου, τα Μοντεσοριανά Σχολεία, ο Ιππικός Ομιλος, κάποιες πανάκριβες ιδιωτικές λέσχες, ακόμα και ο Τύμβος του Σοφοκλή, που κι αυτός ο μεγάλος τραγωδός εθεωρείτο αυτόχθων, από τον αρχαίο Δήμο της Δεκέλειας, όλα αυτά ανήκουν στην ιστορία της Βαρυμπόμπης. Αυτή ασφαλώς δεν θα χάσει τη θέση της ούτε στον χρόνο ούτε στον χώρο, αλλά μετά τη βιβλική πυρκαγιά των πρώτων ημερών του Αυγούστου, η κάποτε όμορφη Βαρυμπόμπη δεν θα είναι ποτέ η ίδια.

«Lepa sela, lepo gore», θα μπορούσε να πει κανείς, που στα σερβικά μεταφράζεται ως «τα όμορφα χωριά, όμορφα καίγονται», όπως ήταν ο τίτλος μιας ταινίας του 1996, σκηνοθεσίας Σριντιάν Ντραγκόγεβιτς, για τον πόλεμο της Βοσνίας. Οχι, η Βαρυμπόμπη δεν έγινε θέατρο κανενός κηρυγμένου πολέμου, αλλά μοιάζει πλέον σαν να έγινε…