Βιώσιμος τουρισμός στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων

«Ο Covid είναι ένα κακό που θα περάσει. Το επόμενο κακό όμως που θα έρθει θα είναι πολύ μεγάλο και δεν θα περάσει ποτέ. Οι πάγοι λιώνουν και η στάθμη της θάλασσας θα ανεβεί» μου λέει ο οδηγός ταξί που με οδηγεί από τα Χανιά στο ξενοδοχείο μου, στον Πλατανιά.

«Κάποτε εδώ ήταν άμμος και ελιές. Πολλές ελιές. Σήμερα είναι όλα αυτά που βλέπεις» μου λέει δείχνοντάς μου τα ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Ακούω τις γλαφυρές περιγραφές του απλού ανθρώπου και αναρωτιέμαι πώς άραγε οι άνθρωποι του μέλλοντος, η σημερινή ευαισθητοποιημένη γενιά των Fridays for Future, θα περιγράφουν στα παιδιά τους αυτό που συμβαίνει στην εποχή μας; Πιθανόν κάπως έτσι: «Κάποτε υπήρχαν άνθρωποι που πίστευαν ότι η Γη είναι απλώς ένας βράχος και όχι ένα ζωντανό σύστημα. Ενας βράχος που τους ανήκε. Ενας τόπος για επενδύσεις, ένας χώρος για να ξεδιπλώσουν την ανθρωποκεντρική τους θεώρηση. Μέχρι που ήρθε η κλιματική κρίση, άλλαξαν όλα και οι άνθρωποι αναγνώρισαν ότι η Γη είναι ζωντανή. Επικίνδυνα ζωντανή».

Οι Κρητικοί το γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα αυτό. Και ιδιαίτερα οι κάτοικοι του Πλατανιά που έζησαν τις τεράστιες φυσικές καταστροφές του προηγούμενου χειμώνα. Οταν λοιπόν συνάντησα τον δημοτικό σύμβουλο Περιβάλλοντος και Τουρισμού του Δήμου Πλατανιά, Πέτρο Μαρινάκη, διαπίστωσα ότι η φανταστική απάντηση των επόμενων γενεών είναι η ρεαλιστική, σημερινή θεώρηση του δήμου. Του δήμου που στις τέσσερις ενότητές του περιλαμβάνει ολόκληρη την Κρήτη. Ολόκληρη την Ελλάδα.

Ζωντανή ομορφιά

Ξεκινάμε την περιήγησή μας με το βλέμμα μας να χάνεται στο βαθύ απέραντο γαλάζιο και τις αισθήσεις μας να γαληνεύουν και να παραδίδονται στην ηρεμία της ατελείωτης παραλίας. «Να κατεβώ στον Ομαλό στη στράτα του Μουσούρου» σιγοτραγουδά ο Μάρκος Μαλανδράκης, σύμβουλος Βιωσιμότητας στον Δήμο Πλατανιά, πριν προχωρήσουμε βαθιά μέσα στις κατάφυτες πεδιάδες με τους αμπελώνες, τα ελαιόδεντρα και τα αβοκάντο. Πριν αρχίσουμε να ανεβαίνουμε προς το Κολυμβάρι και το Μοναστήρι της Γωνιάς.

Εδώ δεν υπάρχει άναρχη δόμηση. Εδώ η τουριστική βιομηχανία δεν συγκρούεται με το φυσικό περιβάλλον. Αγκαλιάζει τη φύση και ενσωματώνεται μαζί της. «Το μοντέλο που είχαμε στήσει έχει φθαρεί και προσπαθούμε να το αλλάξουμε» θα πει ο κ. Μαρινάκης, ενώ σταματάμε σε ένα παραδοσιακό καφενείο στις Βούβες.

Στο χωριό που σώζεται το αρχαιότερο ελαιόδεντρο του κόσμου. «Το καφενείο είναι πολιτισμός. Προσπαθούμε να πείσουμε τους επισκέπτες να βγουν από τα all inclusive, να περιπλανηθούν, να νιώσουν τον τόπο, να δώσουν και να πάρουν» λέει ο κ. Μαρινάκης που, εκτός από αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος, είναι και επιχειρηματίας του τουρισμού.

«Το προϊόν διαμορφώνει τον πελάτη και όχι ο πελάτης το προϊόν» εξηγεί ο Πέτρος Μαρινάκης για τα σχέδια του Δήμου Πλατανιά να εμπλουτίσει το τουριστικό προϊόν με τον πολιτισμό του νησιού. Να κάνει τους επισκέπτες μύστες της φιλοσοφίας των Κρητικών που στο πυρήνα της βρίσκεται η φιλοξενία.

«Η ελιά να συνδεθεί με τα πλατάνια και τα αμπέλια, μια δικτύωση όλων των στοιχείων της περιοχής και όχι μόνο ο ήλιος και η θάλασσα» λέει ο κύριος Μαρινάκης, ενώ η Κατερίνα Καραπατάκη, η ιδιοκτήτρια του παραδοσιακού καφενείου, μας φέρνει δροσερό καρπούζι και παγωμένη τσικουδιά. «Πάντα κερνάμε ρακί ως ένδειξη φιλοξενίας» απαντά χαμογελαστά στα απορημένα βλέμματα ο Πέτρος Μαρινάκης.

Το όραμα του δήμου

Ο μαζικός τουρισμός, όπως άναρχα αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1980, φαίνεται σήμερα να μην αφορά τον Δήμο Πλατανιά. Ο βιώσιμος τουρισμός γίνεται ο βασικός τομέας ενδιαφέροντος του δημάρχου Ιωάννη Μαλανδράκη, που συνεργάζεται με την τουριστική βιομηχανία προκειμένου από κοινού να βρουν λύσεις, τόσο στα τωρινά προβλήματα λόγω του Covid-19 όσο και στα μελλοντικά που θα αντιμετωπίσει ο Πλατανιάς ως τουριστικός προορισμός στην περίοδο της κλιματικής αλλαγής.

«Ζητάμε από τις μεγάλες μονάδες να ευθυγραμμιστούν με τους περιβαλλοντικούς όρους» λέει ο δήμαρχος, επιδιώκοντας να ενδυναμώσει τα περιβαλλοντικά πρότυπα όχι μόνο μέσω απαγορεύσεων, αλλά καλλιεργώντας πρωτίστως περιβαλλοντική συνείδηση που θα μεταλαμπαδευτεί στους επισκέπτες του νησιού ώστε φεύγοντας να αφήσουν μόνο τις πατημασιές τους.

«Η διαβούλευση και ο συνεχής διάλογος με τους επιχειρηματίες του τουρισμού είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο μοντέλο τουρισμού» λέει ο δήμαρχος που θέλει να δει τους επισκέπτες του νησιού «να βγαίνουν από το ξενοδοχείο για να τρυγήσουν ένα αμπέλι», να νιώσουν τον παλμό και τη ζωή του νησιού.

Η σύνδεση της γαστρονομίας με τον τουρισμό, ο οινοτουρισμός, ο οικοτουρισμός, ο περιπατητικός τουρισμός με την ανάδειξη εκατό χιλιομέτρων μονοπατιών είναι μερικά από τα πρότζεκτ που ήδη τρέχει ο δήμος. Οσοι επιλέξουν την Κρήτη για τις διακοπές τους θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν την πολυεπίπεδη εμπειρία του εναλλακτικού τουρισμού.

«Ο Δήμος Πλατανιά έχει το σύνολο της παραγωγής του νομού σε κρασί» λέει ο οινοποιός Νίκος Καραβιτάκης για τις έντεκα ποικιλίες που παράγονται σήμερα στο νησί. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τα κρητικά αμπέλια είχαν πέσει κι αυτά θύματα του στρεβλού μοντέλου ανάπτυξης που επιδοτούσε την καταστροφή τους. «Σήμερα οι οινοποιοί είναι νέοι και ξαναγυρίζουν στα αμπέλια ως μια ασφαλή επένδυση» λέει ο Νίκος Καραβιτάκης που είναι και πρόεδρος του Δικτύου «Wine of Crete».

Μια κίνηση που αποτελεί πρότυπο για όλη την Ελλάδα αφού έχει στόχο να κάνει brand name τις κρητικές ποικιλίες κρασιού και όχι απλώς να προωθήσει τις ετικέτες ενός οινοποιείου. «Ο ανταγωνισμός είναι άσχημο πράγμα και τον έχουμε αφήσει πίσω. Αφήσαμε τον εγωισμό πίσω» λέει ο νεαρός οινοποιός, επιβεβαιώνοντας ότι η αγάπη για το περιβάλλον προϋποθέτει ενσυναίσθηση, αγάπη για τον συνάνθρωπο και φυσικά συνεργασία.