Μια ιλαροτραγική δικτατορία

Ολοι οι Ελληνες γνωρίσαμε το αποκρουστικό πρόσωπο της 7χρονης δικτατορίας. Τα Γράμματα και οι Τέχνες, ιδιαίτερα, γνώρισαν και το ιλαρό της πρόσωπο. Aς θυμηθούμε, για λίγο, μερικά κωμικοτραγικά πρόσωπα και γεγονότα. Αυτά που εμείς γνωρίζουμε. Σκεφτείτε πόσα άλλα, αμέτρητα, θα υπάρχουν.

Ο ΑΡΧΗΓΟΣ: «Πάλι θα αποτολμήσω επαφήν με τους γιατρούς. Ασθενήν έχομεν, εις τον γύψον τον βάλαμε, δοκιμάζομεν αν μπορεί να περπατάει με τον γύψον, σπάζομεν τον αρχικόν γύψον και ενδεχομένως περιορίζομεν τον καινούργιον γύψον εκεί που χρειάζεται, ενδεχομένως το δημοψήφισμα να είναι μια γενική θεώρησις των δυνατοτήτων του ασθενούς και ας προσευχηθούμε να μη χρειάζεται ξανά γύψον. Αν χρειαστεί άλλωστε; Θα του τον βάλομεν και το μόνον που μπορώ να σας υποσχεθώ είναι να σας καλέσω να δείτε το πόδι δίχως γύψον».

Τα ΟΡΓΑΝΑ: Εκδίδεται το Λεξικό ΟΛΩΝ των ανθρώπων του θεάτρου (του Θεόδωρου Κρίτα).

Δεν υπάρχουν τα ονόματα όλων των εξόριστων και αυτοεξόριστων θεατράνθρωπων!

Κόβονται πολλοί «ανεπιθύμητοι» ηθοποιοί από ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές και βάζουν άλλους στη θέση τους. Κόβονται όλα τα τραγούδια του Μίκη και πολλά τραγούδια κοινωνικού και… σεξουαλικού «προβληματισμού»!

Απαγορεύουν στον Τύπο να δημοσιεύει ονόματα ανθρώπων των Γραμμάτων και των Τεχνών ανεπιθύμητων στη χούντα. Τα κόβουν ακόμη και από τους… τίτλους ταινιών και ραδιοφωνικού θεάτρου!

Τα ΦΕΡΕΦΩΝΑ: «Παναιτωλική» Αγρινίου. ΜΑΪΟΣ 1972: «Εξοχώτατε Υφυπουργέ-Διοικητά κ. Κωνσταντίνε Καρύδα. Πράξιν θρασύδειλον, ανέντιμον, ποταπήν και αντεθνικήν, διαπιστώσαμεν να λαμβάνει χώραν, δημοσία, ενώπιον Αρχών και Λαού, υπό τον μανδύαν θεατρικής παραστάσεως και υπό τον αθώον τίτλον “Επικίνδυνο Φορτίο”, με θρασύτατον δράστην το τιτλοφορούμενον “σύγχρονο ελληνικό θέατρο – Στέφανος Ληναίος – Ελλη Φωτίου”.

Ζητούμεν την ΑΜΕΣΟΝ διακοπήν των παραστάσεων και την επιβολήν κυρώσεων»…

Η αντίδραση του ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: Μεταξύ των πρώτων εφτά χιλιάδων που πιάστηκαν τη νύχτα του πραξικοπήματος, ήταν και πολλοί πνευματικοί άνθρωποι και καλλιτέχνες.

Εκατοντάδες βιβλία απαγορεύτηκαν αμέσως, ο εκδοτικός οίκος «Θεμέλιο» σφραγίστηκε και «επιλήψιμοι» δίσκοι απαγορεύτηκαν. Διαλύουν το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών και ιδρύουν το… «Εθνικόν Σωματείον».

Η δικτατορία κλείνει πολλά θέατρα: Το «Βεάκη», όπου ο Μάνος Κατράκης με την Ελλη Φωτίου, παρουσίαζαν το «Καληνύχτα Μαργαρίτα», το Δημοτικό Πειραιά, όπου ο Τζαβαλάς Καρούσος παρουσίαζε τον «Εμπορο της Βενετίας» του Σέξπιρ, την «Αυλαία» στον Πειραιά, όπου ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος παρουσίαζε την «Αγγέλα» του Γιώργου Σεβαστίκογλου, το «Θέατρο της Νέας Ιωνίας», όπου ο Γιώργος Μιχαηλίδης παρουσίαζε τα μονόπρακτα των Παύλου Μάτεσι, Βασίλη Ανδρεόπουλου και Βαγγέλη Γκούφα.

Εξαρθρώνεται (23-8-67) το δίκτυο Θεοδωράκη. Βασανίζονται ο Περικλής Κοροβέσης και η Κίττυ Αρσένη. Δικάζονται ερήμην οι αυτοεξόριστοι Τατιάνα Μιλλιέξ, Α. Μπριλάκης, Στέφανος Ληναίος κ.ά. Δραπετεύουν, το 1969, στο Λονδίνο Κοροβέσης, Αρσένη, Βότσης, Μυλωνάς κ.ά. και καταθέτουν στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Μετά τη γενική αμνηστία, η αντιδικτατορική, πνευματική δραστηριότητα αρχίζει να φουντώνει. Οι απαγορεύσεις θεατρικών παραστάσεων, βιβλίων και τραγουδιών συνεχίζονται:

Απαγορεύονται: «Αυτοψία» Γ. Μιχαηλίδη. «Επικίνδυνο φορτίο» Κ. Μουρσελά, «Λεωφορείο» Ν. Ζακόπουλου, «Καληνύχτα Μαργαρίτα» Γ. Σταύρου-Δ. Χατζή, «Οι κλειδοκράτορες» Μ. Κούντερα, «Οι Ρόζεμπεργκ» Αλέν Ντεκό, «Η όπερα της πεντάρας» Μπ. Μπρεχτ. Πετσοκόβονται: «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ι. Καμπανέλλη, «Ω τι κόσμος μπαμπά» του Κ. Μουρσελά, δύο επιθεωρήσεις και τα έργα Μαριέττας Ριάλδη, Θανάση Παπαγεωργίου στη «Στοά» και στο «Ελεύθερο Θέατρο» στο Αλσος Παγκρατίου.

Διαλύουν την Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων (ΕΜΕΠ) που οργάνωνε ελεύθερες συζητήσεις στο Θέατρο Αλφα. Τον Μάρτη του 1973 δίνει μια συγκλονιστική, αντιδικτατορική ομιλία, στο Θέατρο Αλφα, ο καλεσμένος της ΕΜΕΠ διάσημος Γερμανός συγγραφέας Γκίντερ Γκρας.

Μετά από δύο μέρες τον απελαύνουν, διαλύουν την Εταιρεία, εξορίζουν τους ιδρυτές της και κλείνουν το «Αλφα». Μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου φυλακίζονται για λίγες μέρες στο ΕΑΤ-ΕΣΑ άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών και μερικοί εξορίζονται στα Γιούρα.

Ενας μικρός πίνακας που κάποτε θα ολοκληρωθεί και θα τα «ζωγραφίζει» όλα. Οπως τα «ζωγραφίζει», στους τοίχους της φυλακής του, με το αίμα του, σε λίγους στίχους, ο Αλέκος Παναγούλης.

Η μπογιά

«Ζωντάνεψα τους τοίχους, φωνή τους έδωσα, πιο φιλική να γίνουν συντροφιά.

Κι οι δεσμοφύλακες ζητούσανε να μάθουν πού βρήκα την μπογιά.

Οι τοίχοι του κελιού το μυστικό το κράτησαν κι οι μισθοφόροι ψάξανε παντού.

Ομως μπογιά δεν βρήκαν.. Γιατί στιγμή δεν σκέφτηκαν στις φλέβες μου να ψάξουν…»