Τα πρώτα γραφικά που είναι γνωστά στους ανθρωπολόγους οι οποίοι μελετούν προϊστορικές περιόδους είναι ζωγραφικές σε σπηλιές και σημάδια σε ογκόλιθους, οστά, ελεφαντόδοντο και κέρατα, που δημιουργήθηκαν-σμιλεύτηκαν κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο (40.000-10.000 π.Χ. ή και νωρίτερα).
Πολλά από αυτά καταγράφουν αστρονομικές, εποχικές και χρονολογικές περιόδους με λεπτομέρειες. Μερικά από τα πρώτα γραφικά και σχέδια που είναι γνωστά στον σύγχρονο κόσμο προέρχονται σχεδόν πριν από 6.000 χρόνια. Είναι αυτά των χαραγμένων πέτρινων ταμπλετών και των κεραμικών κυλινδρικών σφραγίδων που σηματοδοτούν την αρχή των ιστορικών περιόδων με την τήρηση αρχείων για σκοπούς απογραφής και λογιστικής.
Τα γραφικά αρχεία από την Αίγυπτο προηγούνται καθώς ο πάπυρος χρησιμοποιήθηκε από τους Αιγύπτιους ως υλικό για να σχεδιαστεί το κτίριο των πυραμίδων. Χρησιμοποίησαν επίσης σχεδιαστικές πλάκες από ασβεστόλιθο και ξύλο. Από το 600-250 π.Χ. οι Ελληνες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία των μαθηματικών και της γεωμετρίας χρησιμοποιώντας γραφικά για να αποτυπώσουν-εικονογραφήσουν τις θεωρίες τους, όπως το Θεώρημα του Κύκλου και το Πυθαγόρειο θεώρημα.
Αν ταξιδέψουμε βαθιά στην Ανατολή αλλά και στην παγκόσμια Ιστορία, βλέπουμε πως στην Κίνα από τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε η διεργασία της εκτύπωσης.
Η διαδικασία αυτή φαίνεται να χρησιμοποιείται με την εφαρμογή μελανιού από σκαλισμένες ξύλινες επιφάνειες για τη δημιουργία πολλών αντιγράφων κειμένων και εικόνων γρήγορα και οικονομικά πάνω σε χαρτί κατασκευασμένο από οργανικές ίνες μετά την εφεύρεσή του, περίπου το 105 μ.Χ.
Τα σωζόμενα αντικείμενα δείχνουν ότι οι Κινέζοι ανέπτυξαν την τέχνη της εκτύπωσης και ότι πέτυχαν ένα υψηλό επίπεδο καλλιτεχνίας στη γραφιστική από νωρίς. Οι καλλιτέχνες έκοψαν καλλιγραφικά σύμβολα σε ξύλινα μπλοκ και τα εκτύπωσαν όμορφα.
Στη συνέχεια επικολλήθηκαν τυπωμένα φύλλα χαρτιού με εικονογραφήσεις και θρησκευτικά κείμενα για να φτιάξουν τυπωμένους κυλίνδρους. Μέχρι τον 9ο ή τον 10ο αιώνα σελιδοποιημένα βιβλία από ξύλο αντικατέστησαν τους κυλίνδρους και δημοσιεύτηκαν λογοτεχνικά, ιστορικά έργα και φυτολόγια. Σχεδιάστηκαν επίσης χαρτονομίσματα και τραπουλόχαρτα, που τα σχέδιά τους κόπηκαν σε ξύλινα μπλοκ και εκτυπώθηκαν μαζικά.
Μια τεχνική εκτύπωσης με κινητού τύπου στοιχεία εμφανίζεται περίπου το 1041-48. Ωστόσο αυτή η τεχνολογία δεν αντικατέστησε τα σμιλευμένα-κομμένα ξύλινα μπλοκ στην Ασία, εν μέρει επειδή οι εκατοντάδες χαρακτήρες που χρησιμοποιούνται σε καλλιγραφικές γλώσσες καθιστούσαν δύσκολη τη ρύθμιση και την αρχειοθέτηση όλων των κινητών χαρακτήρων.
Οι κινεζικές εφευρέσεις εξαπλώθηκαν αργά στη Μέση Ανατολή και πέρασαν στην Ευρώπη. Μέχρι τον 15ο αιώνα στο ευρωπαϊκό έδαφος κατασκευάζονταν πλακίδια ξύλου και βιβλία τυπωμένα σε χαρτί. Το 1450 ο Γερμανός τυπογράφος Γιοχάνες Γκούτενμπεργκ (Johannes Gutenberg, 1400-1468) ανακάλυψε μια μέθοδο εκτύπωσης κειμένου από ανυψωμένους κινητούς τύπους χαρακτήρων αλφαβήτου σε πλαίσια μετάλλων. Θεωρείται ο εφευρέτης της τυπογραφίας.
Μετά από αυτό τα έντυπα βιβλία άρχισαν να αντικαθιστούν τα δαπανηρά χειροποίητα βιβλία χειρόγραφων. Οι σχεδιαστές προσπαθούν πλέον να αναπαράγουν ολόκληρα έργα σχεδιάζοντας συχνά με βάση τα τρέχοντα στιλ γραμμάτων των χειρογράφων.
Επίσης όταν αυτό ήταν δύσκολο εκτύπωναν πρώτα τα κείμενα και άφηναν κενά για τους καλλιτέχνες να προσθέσουν εικόνες, περίτεχνα αρχικά και άλλα διακοσμητικά υλικά με το χέρι. Με αυτόν τον τρόπο ο συνθέτης ή ο στοιχειοθέτης ήταν στην πραγματικότητα ο σχεδιαστής του εντύπου. Αρχίζει να ανατέλλει έτσι μια νέα εποχή στην έντυπη επικοινωνία φέρνοντας σημαντικές εξελίξεις στη γραφιστική τέχνη τους επόμενους αιώνες, που κατά βάση επικεντρώνονται στην Ευρώπη.
Αυτήν την εποχή για πρώτη φορά το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μόντρεαλ (MMFA) στον μακρινό μας Καναδά επικεντρώνεται σε μια έκθεση σχετικά με τη στιλιστική και πολιτιστική ανάπτυξη, όπως διαμορφώθηκε στη χαρακτική και εκτύπωση στη Γερμανία και την Αυστρία από την πρώιμη ιστορία αυτών των μέσων από τον 15ο αιώνα έως τη σύγχρονη εποχή.
Με τίτλο «GRAFIK! Five Centuries of German and Austrian Graphics» παρουσιάζονται στο κοινό περίπου 90 έργα -συμπεριλαμβανομένων και αρκετών αξιόλογων έργων σε χαρτί- που αγκαλιάζουν πάνω από 550 χρόνια γερμανικής δημιουργικότητας.
Αρκετά από αυτά τα λεπτεπίλεπτα έργα σε χαρτί -που χρειάζονται προσεκτική συντήρηση και ιδιαίτερη μεταχείριση- δεν έχουν παρουσιαστεί σε κοινή θέα ποτέ στο παρελθόν, ενώ άλλα δεν έχουν εμφανιστεί εδώ και δεκαετίες. Περιλαμβάνονται επίσης εξαιρετικά σημαντικές πρόσφατες εξαγορές του μουσείου από όλες τις χρονικές περιόδους. Τα εντυπωσιακά έργα προέρχονται όχι μόνο από τους θησαυρούς του μουσείου αλλά είναι και δάνεια από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στον Καναδά.
Εκτίθεται μια συλλογή έργων από υπέροχα χαρακτικά του 15ου αιώνα δημιουργημένα από τον Γερμανό με ολλανδική καταγωγή χαράκτη και χρυσοχόο Israhel van Meckenem the Younger (1445-1503) αλλά και τον Αλσατό χαράκτη και ζωγράφο Martin Schongauer (1448-1491), που υπήρξε ο πιο σημαντικός καλλιτέχνης εκτυπώσεων βόρεια των Αλπεων.
Συναντάμε επίσης αριστουργήματα του 16ου αιώνα από τον μάστερ Αλμπρεχτ Ντίρερ (Albrecht Dürer, 1471-1528) Γερμανό ζωγράφο, χαράκτη και θεωρητικό της Γερμανικής Αναγέννησης. Γεννημένος στη Νυρεμβέργη, ο Ντίρερ καθιέρωσε τη φήμη και την καλλιτεχνική επιρροή του σε όλη την Ευρώπη όταν ήταν μόλις στα είκοσι λόγω των υψηλής ποιότητας ξυλογραφιών του. Παρουσιάζονται δώδεκα εκτυπώσεις που καλύπτουν το εύρος της καριέρας του – και μεγάλη ποικιλία έργων από άλλους δημιουργούς της ίδιας εποχής.
Εμφανίζονται επίσης σχέδια από τους Γερμανούς καλλιτέχνες του 18ου και 19ου αιώνα όπως οι Jakob Philipp Hackert (1737-1807), ζωγράφος κατά βάση τοπίων από το Βρανδεμβούργο, Carl Wilhelm Kolbe the Elder (1757-1835), χαράκτης, γραφίστας και συγγραφέας από το Βερολίνο που αναφέρεται ως πρεσβύτερος για να ξεχωρίζει από τον νεότερο ανιψιό του, και Julius Schnorr von Carolsfeld (1794-1872), ζωγράφος από τη Λιψία που ασχολήθηκε με βιβλικά θέματα, ο οποίος μάλιστα έφερε το στιλ της Αναγέννησης στη θρησκευτική τέχνη και τον θυμόμαστε περισσότερο για τα σχέδιά του για βιτρό παράθυρα σε καθεδρικούς ναούς με εικόνες της Βίβλου.
Εκτίθενται σχέδια που εκφράζουν τις ευαισθησίες μεταγενέστερων Βιεννέζων δημιουργών όπως ο Χανς Μάκαρτ (Hans Makart, 1840-1884), ζωγράφος, σχεδιαστής και διακοσμητής του 19ου αιώνα, γνωστός για την επιρροή του στον Γκούσταφ Κλιμτ (Gustav Klimt, 1862-1918) και σε άλλους Αυστριακούς καλλιτέχνες.
Ο Κλιμτ, συμβολιστής ζωγράφος και ένα από τα σημαντικότερα μέλη του κινήματος της Απόσχισης, φημίζεται για τους πίνακες, τις τοιχογραφίες, τα σκίτσα και τα αντικείμενά του. Το κύριο θέμα του ήταν το γυναικείο σώμα και τα έργα του χαρακτηρίζονται από έναν ατόφιο ερωτισμό, που στην έκθεση μεταξύ άλλων τον συναντάμε να αποτυπώνεται στις μελέτες του για τα πορτρέτα της Adele Bloch- Bauer, της διάσημης γυναίκας σε χρυσό.
Βέβαια δεν θα μπορούσε να λείπουν έργα τού καταπληκτικού Εγκον Σίλε (Egon Schiele, 1890-1918), του σημαντικού εικονιστικού ζωγράφου των αρχών του 20ού αιώνα του οποίου το έργο φημίζεται για την ένταση και την ακατέργαστη σεξουαλικότητά καθώς και για τις πολλές -αρκετές γυμνές-αυτοπροσωπογραφίες.
Επιπλέον η έκθεση διαθέτει μια μεγάλη ποικιλία από αξιοσημείωτες σπάνιες εκτυπώσεις από Γερμανούς εξπρεσιονιστές και καλλιτέχνες του κινήματος Μπάουχαους (Bauhaus), μεταξύ των οποίων οι Εμιλ Νόλντε (Emil Nolde, 1867-1956), Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ (Ernst Ludwig Kirchner, 1880-1938), Εριχ Χέκελ (Erich Heckel, 1883-1970), Οτο Ντιξ (Otto Dix, 1891-1969), Μαξ Μπέκμαν (Max Beckmann, 1884-1950), Μαξ Πεχστάιν (Max Pechstein, 1881-1955), Καρλ Σμιτ-Ρότλουφ (Karl Schmidt-Rottluff, 1884-1976), Οτο Μιούλερ (Otto Mueller, 1874-1930), Τζορτζ Γκρος (George Grosz, 1893-1959), Φραντς Μαρκ (Franz Marc, 1880-1916) και Βασίλι Καντίνσκι (Wassily Kandinsky, 1866-1944).
Μεταξύ των έργων που προβάλλονται από την τραυματική περίοδο της γερμανικής ιστορίας μεταξύ των δύο Παγκοσμίων Πολέμων είναι οι συναρπαστικές νέες εξαγορές του μουσείου. Ενα σημαντικό, υπέροχα λεπτομερές σχέδιο του Οτο Ντιξ μελέτη για το πορτρέτο του Hugo Simons και μια εικονική ξυλογραφία καθώς και μια αυτοπροσωπογραφία του Εριχ Χέκελ.
Η έκθεση ολοκληρώνεται με εκτύπωση τοπίου του 1980 από τον διάσημο Γερμανό ζωγράφο, γλύπτη και γραφίστα Γκέοργκ Μπάζελιτς (Georg Baselitz, 1938).
Από τα πιο σπάνια και με βαθιά επιρροή έργα της πρώιμης γερμανικής εκτύπωσης είναι τα θαυμαστά έργα εικονογραφημένων εκδόσεων βιβλίων που εκτίθενται: ένα φύλλο από τη Βίβλο του Γκούτενμπεργκ (1455), της πρώτης ευρωπαϊκής έκδοσης που δημιουργήθηκε με κινητού τύπου στοιχεία, αλλά και της περίφημης Nuremberg Chronicle (1493) με ξυλογραφίες του ζωγράφου και χαράκτη Michael Wolgemut (1434-1519) που υπήρξε δάσκαλος του νεαρού Ντίρερ.
Επίσης παρουσιάζεται ένα αντίγραφο του πρωτότυπου, εικονογραφημένου βιβλίου για την κυκλοφορία του αίματος του Βρετανού γιατρού σερ Γουίλιαμ Χάρβεϊ (Sir William Harvey, 1578-1657), ο οποίος συνέβαλε σημαντικά στην ανατομία και τη φυσιολογία, που εκδόθηκε στη Φρανκφούρτη το 1628.
Με βάση τα αριστουργήματα που παρουσιάζονται βγαίνει αβίαστα το συμπέρασμα πως οι δημιουργοί-σχεδιαστές γραφικών των δύο όμορων ευρωπαϊκών χωρών χρησιμοποίησαν στην πορεία του χρόνου των πέντε αιώνων ριζοσπαστικές τεχνικές, νέες μορφές σχεδιασμού και πρωτοποριακές μεθόδους εκτύπωσης.
Η οργάνωση του οπτικού χώρου και οι εκφραστικές προσεγγίσεις στο χρώμα οδήγησαν στον κυβισμό, τον κονστρουκτιβισμό, τον νεοπλαστικισμό, τον φουτουρισμό, τον υπερματισμό και τον σουρεαλισμό μέσα από υπερβατικές και πειραματικές μεθόδους επικοινωνίας με πόστερ και διαφημιστικά ταμπλό. Φτάνοντας στις μέρες μας η τεχνολογία έχει απογειώσει τη γραφιστική, καθώς προγράμματα, ηλεκτρονικοί υπολογιστές λέιζερ και εκτυπωτικά μηχανήματα παράγουν και αποτυπώνουν τη φαντασία μας.
? «GRAFIK! Five Centuries of German and Austrian Graphics», Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜMFA), του Μόντρεαλ
? Μένουμε σπίτι, μένουμε ασφαλείς! Λόγω της πανδημίας ξεναγούμαστε και απολαμβάνουμε διαδικτυακά εκθέσεις και συλλογές.
