6 Αυγούστου 1945: Η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα • Οι πρωταγωνιστές

Ο πόλεμος κατά του φασισμού ήταν ένας ηθικός πόλεμος με ένταση αλλά και ηθικά ερείσματα στην πλειονότητα των λαών. Ομως, ο πόλεμος κατά του Αξονα ποτέ δεν έπαψε να αποτελεί μια τραυματική μνήμη αφού δεν υπολειπόταν σε αγριότητα από κανέναν προηγούμενο. Κυρίως, επειδή το τέλος του πολέμου δεν έγινε με κάποιο συμβατικό όπλο, αλλά αιφνιδιαστικά, με τη χρήση της ατομικής βόμβας. Κάθε φορά, σε κάθε επέτειο, δεν παύει να ανατροφοδοτείται ο ίδιος φόβος: πράγματα που έγιναν άπαξ –και δικαιολογήθηκαν από πολλούς με κάποιο βαθμό νομιμοποίησης– μπορούν να ξανασυμβούν.

Στις μέρες μας, ύστερα από μια μακρά περίοδο μεταπολεμικού οικουμενικού εφησυχασμού και σχετικής ευημερίας, ο φόβος ενός πιθανού πολέμου επανέρχεται. Και επανέρχεται με δύο πολιτικά στοιχεία τα οποία, σχεδόν, έχουν γίνει αποδεκτά ως διαρκής κοινωνικο-πολιτική σχέση. Το πρώτο είναι το κλασικό επιχείρημα της κυριαρχίας. Το δεύτερο είναι το τρόπαιο του ελέγχου.

Το κυρίαρχο αφήγημα για τη χρήση της ατομικής βόμβας, αυτό δηλαδή που αξιοποίησαν οι σκληροί πρωταγωνιστές και αμετάπιστοι της υπόθεσης –τους οποίους παραθέτουμε εδώ–, όπως ο Τρούμαν ή οι κυβερνήτες και τα πληρώματα των δύο βομβαρδιστικών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, ήταν ότι ο πόλεμος ήταν ηθικός και ότι με τις βόμβες σώθηκαν εκατομμύρια ζωές στρατιωτών. Ειπώθηκε ότι εάν χρειαζόταν να το επαναλάβουν, θα το επαναλάμβαναν.

Χάρι Τρούμαν (1884-1972)

Ο 33ος πρόεδρος των ΗΠΑ, διάδοχος του Φρ. Ρούσβελτ. Συνδέθηκε με τη ρίψη των ατομικών βομβών στις πόλεις Χιροσίμα και Ναγκασάκι της Ιαπωνίας. Ο Τρούμαν κρίνεται κυρίως στο πλαίσιο της ηθικής, λόγω του ότι η απόφασή του για τη χρήση των ατομικών βομβών ήταν περισσότερο πολιτική και λιγότερο στρατιωτική. Για τους Ιάπωνες δεν υπάρχει δίλημμα ή ηθική ασάφεια. Γι’ αυτούς η απόφαση του Τρούμαν ήταν αναμφισβήτητα ανήθικη.

Η θητεία του 33ου προέδρου συνδέθηκε επίσης με το «Δόγμα Τρούμαν», δηλαδή, με τη βοήθεια για την αποκατάσταση των καταστροφών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – όμως, μόνο στις μη κομμουνιστικές χώρες. Το Δόγμα έδειξε τη διάθεση των ΗΠΑ να ηγηθούν της δυτικής εκστρατείας κατά των κομμουνιστών ‒ σημείο το οποίο βρήκε την αποδοχή πολλών Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, που ανησυχούσαν για την αύξηση της επιρροής της Σοβιετικής Ενωσης.

Οσο για την εμπλοκή στον Πόλεμο της Κορέας και την ίδρυση του ΝΑΤΟ, είναι σήμερα γνωστό ότι όλα αυτά ήταν απότοκα του Ψυχρού Πολέμου στον οποίο τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα εξυπηρετούσαν κυρίως τις εσωτερικές τους ανάγκες και απέβλεπαν στην πολιτική και οικονομική υποταγή των μελών των συμμαχιών τους.

Ρόμπερτ Οπεν­χάιμερ (1904-1967)

Υπήρξε ο «πατέρας της ατομικής βόμβας». Οταν ο στρατηγός Λέσλι Γκρόουβς ανέλαβε την εποπτεία του «Σχεδίου Μανχάταν», ανέθεσε στον Οπενχάιμερ να διευθύνει το μυστικό πυρηνικό εργαστήριο στο Λος Αλαμος του Νέου Μεξικού. Ο Οπενχάιμερ συντόνισε χιλιάδες επιστήμονες και τεχνικούς σε έναν αγώνα δρόμου για την κατασκευή της ατομικής βόμβας, προτού προλάβουν οι Ναζί να κατασκευάσουν τη δική τους. Στήριξε τη χρήση της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, για την τελική φάση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά τον πόλεμο έγινε επικεφαλής σύμβουλος στη νεοσύστατη Επιτροπή Ατομικής Ενεργείας των Ηνωμένων Πολιτειών και χρησιμοποίησε τη θέση του για να ασκήσει πιέσεις για τον διεθνή έλεγχο της πυρηνικής ενέργειας και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων και της κούρσας εξοπλισμών με τη Σοβιετική Ενωση.

Μετά την καταστροφή που επέφεραν οι βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι ο Οπενχάιμερ είχε πειστεί ότι η ατομική βόμβα δεν έπρεπε να ξαναχρησιμοποιηθεί. Σε συνάντησή του με τον πρόεδρο Τρούμαν την 25η Οκτωβρίου 1945 στον Λευκό Οίκο, φέρεται να του είπε: «Κύριε πρόεδρε, αισθάνομαι ότι τα χέρια μου είναι βαμμένα με αίμα».

Αυτοκράτορας Χιροχίτο (1901-1989)

Ο 124ος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας και ο μακροβιότερος στην ιστορία της (1926-1989). Γνωστός και ως αυτοκράτορας Σόουα. Με την άνοδό του στον θρόνο εφάρμοσε ιμπεριαλιστική πολιτική καταλαμβάνοντας τη Μαντζουρία το 1931 και εξαπολύοντας επίθεση στην Κίνα το 1937. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Χιροχίτο αρχικά κράτησε ουδέτερη στάση.

Τελικά, αποφάσισε την είσοδο της χώρας του στον πόλεμο, απόφαση η οποία κατέληξε στην ήττα της Ιαπωνίας και την παράδοσή της, με τον ίδιο να γίνεται ο πρώτος Ιάπωνας αυτοκράτορας που παραδόθηκε σε ξένα στρατεύματα. Μέχρι το 1945 ο Χιροχίτο αναζητούσε μια αξιοπρεπή συνθηκολόγηση.

Ο λόγος δεν ήταν για να δοθεί ένα τέλος στον θάνατο και τη δυστυχία του ιαπωνικού λαού, αλλά για να διατηρηθεί η μοναρχία και το ιαπωνικό σύστημα διακυβέρνησης. Με την είσοδο των Αμερικανών στο Τόκιο, ο Χιροχίτο όχι μόνο δεν έχασε τον θρόνο, αλλά δεν παραπέμφθηκε καν για εγκλήματα πολέμου. Αναγκάστηκε, όμως, να απαρνηθεί τη θεϊκή του ιδιότητα. Πολλοί παρατηρητές το 1945 υποστήριξαν ότι ο Χιροχίτο θα έπρεπε να είχε δικαστεί για τα εγκλήματα πολέμου και παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου που διαπράχθηκαν από τις ιαπωνικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – πράγμα που δεν έγινε ποτέ.

Πολ Τίμπετς (1915-2007)

Ο πιλότος του «Ενόλα Γκέι», του αεροσκάφους που έριξε την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Στις 5 Αυγούστου του 1945, ο ο σμήναρχος Τίμπετς ονόμασε επίσημα το Β-29 με αριθμό σειράς 44-86292 «Ενόλα Γκέι» κατά το όνομα της μητέρας του (που είχε πάρει το δικό της όνομα από την ηρωίδα Ενόλα ενός μυθιστο­ρήματος που άρεσε στον πατέρα της).

Στις 2.45 π.μ. της 6ης Αυγούστου 1945, το «Ενόλα Γκέι» απογειώθηκε από τη νήσο Τινιάν των Μαριαννών με τον Τίμπετς στα χειριστήρια και προορισμό την πόλη Χιροσίμα στην Ιαπωνία.

Η ατομική βόμβα, με κωδικό όνομα «Little Boy», εξερράγη πάνω από τη Χιροσίμα στις 8.15 π.μ., σκοτώνοντας επί τόπου 70.000 ανθρώπους, και ακόμα περισσότερους τα επόμενα χρόνια λόγω της ραδιενέργειας.

Τσαρλς Σουέινι (1919-2004)

Ο πιλότος του βομβαρδιστικού με το όνομα «Bock’s Car» που άφησε πάνω από το Ναγκασάκι τον «Fat Man», τη δεύτερη βόμβα πλουτωνίου, στις έντεκα το πρωί. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Τσαρλς Σουέινι παρέμεινε πεπεισμένος για την αναγκαιότητα του βομβαρδισμού.

«Είδα αυτούς τους όμορφους νεαρούς άνδρες να σφάζονται από μια σατανική, τρομερή στρατιωτική δύναμη» (εννοώντας τους Ιάπωνες), είχε δηλώσει το 1995. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Πρόεδρος Τρούμαν έλαβε τη σωστή απόφαση». Ταυτόχρονα, όμως, είχε συμπληρώσει: «Ως ο άνθρωπος που συμμετείχα και είχα την ευθύνη αυτής της τελευταίας ατομικής αποστολής, προσεύχομαι στον Θεό να διατηρήσω αυτήν την ξεχωριστή διάκριση».

Ο βομβαρδισμός του Ναγκασάκι κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, έκοψε επίσης την παραγωγή όπλων της Mitsubishi και σκότωσε επί τόπου περίπου 35.000-40.000 ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων 23.200-28.220 βιομηχανικών εργατών, 2.000 Κορεατών σκλάβων και 150 Ιαπώνων στρατιωτών.