Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
H αθέατη όψη της 4ης βιομηχανικής επανάστασης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

H αθέατη όψη της 4ης βιομηχανικής επανάστασης

  • A-
  • A+
Επίκαιρο όσο ποτέ –δεδομένου ότι με το παγκόσμιο lock down εδραιώθηκε η εξ αποστάσεως εργασία– το βιβλίο καθοδηγεί τον αναγνώστη στον αθέατο κόσμο πίσω από τις κουίντες της ενθουσιαστικής πλοήγησης στο ιντερνετικό σύμπαν. Αλήθεια, πώς συμβάλλουμε με ασυνείδητη απόσπαση υπεραξίας στα κέρδη των μεγάλων τεχνολογικών οργανισμών;

Πέτρος Παπακωνσταντίνου

Ανθρωποι και Ρομπότ - Οι προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης

Εκδ. Λιβάνη

Σπάνια βρίσκει κανείς συγκεντρωμένα σε ένα βιβλίο τόσο επίκαιρα ζητούμενα: τα αποκαλυπτήρια του τεχνολογικού ολιγοπωλίου της Silicon Valley (που πλέον μετακόμισε μόνιμα στη Wall Street), τη θεωρητική ανάλυση του καπιταλισμού της πλατφόρμας αλλά και τα κοινωνικά διλήμματα που γεννιούνται λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, της οικονομίας της επιτήρησης αλλά και λόγω του νέου ανθρωπότυπου.

Ο έμπειρός στις διεισδυτικές προσεγγίσεις του νεοκαπιταλιστικού συστημικού μοντέλου, Πέτρος Παπακωνσταντίνου, συμπυκνώνει με μεθοδικότητα και υπομονετική ανάλυση τα πορίσματα της πλούσιας μελετητικής του δουλειάς για το μείζον θέμα της εποχής: τις οικονομικές σχέσεις αλλά και τη σχέση ανθρώπου και μηχανής στο πλαίσιο της ρομποτοποίησης και του αυτοματισμού.

Επίκαιρο όσο ποτέ –δεδομένου ότι με το παγκόσμιο lock down εδραιώθηκε η εξ αποστάσεως εργασία– το βιβλίο καθοδηγεί τον αναγνώστη στον αθέατο κόσμο πίσω από τις κουίντες της ενθουσιαστικής πλοήγησης στο ιντερνετικό σύμπαν. Ο συγγραφέας καταπιάνεται με τα όρια της τεχνολογικής υπερεξέλιξης, με τις εικόνες ενός αχαρτογράφητου μέλλοντος, με τις αβεβαιότητες για τις ακριβείς συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε έναν κόσμο γεμάτο αλγόριθμους, δίκτυα, μηχανική μάθηση, συμβολική νοημοσύνη, ο ανθρώπινος νους καλείται να πλοηγηθεί με ασφάλεια και ωφέλεια. Πολλοί όμως από εμάς αγνοούμε τι κρύβεται πίσω από τις διαδικτυακές μας οθόνες. Αγνοούμε ότι συμβάλλουμε με ασυνείδητη απόσπαση υπεραξίας στα κέρδη των μεγάλων τεχνολογικών οργανισμών. Προλετάριοι του κλικ (κεφ.ΙV), αποτελούμε τη βάση και το θεμέλιο του νέου γνωσιακού καπιταλισμού της πλατφόρμας (κεφ.V) και της οικονομίας του διαμοιρασμού (sharing economy).

Γινόμαστε prosumers, δηλαδή υποκείμενα που παράγουν (produce) και καταναλώνουν (consume) ταυτόχρονα. Αναποδογυρίζουμε έτσι την παραδοσιακή θεωρία της αξίας των έργων του Ricardo και του Marx, ενώ γινόμαστε εμείς οι ίδιοι καταλύτες για να επικρατήσει ως σύγχρονο μοντέλο παραγωγικότητας αυτό που αναλύεται με ακρίβεια από τον συγγραφέα: ότι ο τεϊλορισμός δεν πέθανε, απλώς έγινε και αυτός ψηφιακός (σελ. 107). Και φυσικά αναλύεται το πώς αξιοποιείται στο έπακρο από το ισχυρό δυτικό στρατιωτικο-ψηφιακό σύμπλεγμα συμφερόντων.

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα φοβόμαστε ως υποκείμενα να δούμε τους εαυτούς μας να γίνονται τα γρανάζια της μεγα-μηχανής του ιντερνετικού καπιταλισμού. Προσποιούμαστε στην ουσία ότι συμμετέχουμε στην πρόοδο. Ξέρουμε για την πανοπτική επιτήρηση, για την κατάλυση της ιδιωτικότητας, αλλά συνεχίζουμε να τροφοδοτούμε με προσωπικά δεδομένα το ολιγοπώλιο του διαδικτύου. Οι δε θεωρητικοί οικονομολόγοι γνωρίζουμε ότι παραβιάζονται παραδοσιακοί όροι ισορροπίας του συστήματος όταν μια εταιρεία 50-60 εργαζομένων πωλείται για 30-40 δισ. Γνωρίζουμε –όπως λέει ο συγγραφέας– ότι γεννήθηκε μια σκιώδης εργατική τάξη αφού: «...επιστρατεύεται το μυαλό και ο μόχθος αόρατων ανθρώπων…» (σελ. 104) για να γραφτεί αφορολόγητη κερδοφορία στους ισολογισμούς των κολοσσών που ελέγχουν τα δίκτυα. Το βιβλίο μιλάει ουσιαστικά για μια εντελώς νέα οικονομία, μια νέα αφετηρία για τις επόμενες γενιές που θα ασχοληθούν με το θεωρητικό υπόβαθρο για τις αγορές, τα εμπορεύματα, τις υπηρεσίες. Μοτίβα συναλλαγών, κατανάλωσης, δημιουργίας περιεχομένου, γίνονται οι πρώτες ύλες της αλγοριθμικής μηχανικής πίσω από τις οθόνες.

Και ο συγγραφέας μας υπενθυμίζει –με στοιχεία και δεδομένα– ότι η περίφημη μηχανική επεξεργασία των data κρύβει το ένοχο μυστικό του σύγχρονου καπιταλισμού: υποαμειβόμενη εργασία σε ανατολικές και υπανάπτυκτες χώρες.

Στον επίλογο του «Ανθρωποι και Ρομπότ» ανακαλείται στη μνήμη μας η αξία του φιλοσοφικού στοχασμού με δυο έξοχες παρατηρήσεις σπουδαίων ιστορικών πνευμάτων (που αν μη τι άλλο προβληματίζουν τον αναγνώστη σχετικά με τα όρια της τεχνολογικής μαγείας και τον νέο τύπο ανθρώπου σε σχέση με τις μηχανές και τους αλγόριθμους). Μας θυμίζει, λοιπόν, ο συγγραφέας τον Kant, που εξηγώντας τον Διαφωτισμό έγραψε: «Να έχεις το θάρρος να μεταχειρίζεσαι τον δικό σου νου». Και επίσης μας παραθέτει τον πιο σύγχρονο Fromm: «Το δικαίωμα να εκφράσουμε τις σκέψεις μας, όμως, σημαίνει κάτι μόνο από τη στιγμή που έχουμε πραγματικά δικές μας σκέψεις...»

Αξίζει λοιπόν να διαβαστεί αυτό το έργο ώστε να γίνει κατανοητή η πολυμεταβλητή συνάρτηση της καινοτομίας που διασχίζει δήθεν χωρίς συνέπειες το θεωρητικό και πραγματικό πεδίο της οικονομίας, για να δούμε αν εγγράφεται στο συλλογικό ασυνείδητο η ακριβής διαμάχη για τα όρια ανθρώπου και μηχανής, αλλά και το πώς διαμορφώνεται το γεωπολιτικό σκηνικό, η «σύγκρουση στη μεγάλη σκακιέρα» (κεφ. VIII). Νοήματα με ιδιαίτερη αξία ειδικά αυτήν την εποχή που η πανδημία μας έβγαλε από την κοινωνία και μας έβαλε ολοκληρωτικά στις οθόνες του δικτύου...

*Οικονομολόγος

 

Οι άνθρωποι του Στεκιού Αλληλεγγύης της Παλλήνης όταν θέλησαν να μάθουν τις διεθνείς εξελίξεις –οικονομικές και άρα πολιτικές– ή και το ανάποδο αυτής της απόλυτα περιπλεγμένης σχέσης- σε έναν πήγε το μυαλό τους: στον Παπακωνσταντίνου. «Να τον καλέσουμε, όμως εμείς μαζευόμαστε λίγοι, θα δεχτεί να έρθει;» Ανθρακες οι ενδοιασμοί. Κι ένα βραδάκι ενώθηκαν τα λιγοστά τραπέζια, στολίστηκαν με κρασάκι και ο Παπακωνσταντίνου μάγεψε με την αναλυτική σκέψη του, τον απλό λόγο, την απουσία έπαρσης και ξερολισμού. «Κάτι τέτοιες μαγικές στιγμές μάς κάνουν να επιμένουμε στην ύπαρξη αυτού του στεκιού Αλληλεγγύης. Δεν αντέχουμε όμως πια οικονομικά, δεν μπορούμε να πληρώνουμε το νοίκι και τα συμπαρομαρτούντα. Και δεν είναι μόνο να παραδώσεις το κλειδί στον ιδιοκτήτη, αλλά πώς θα πεις σε τόσους φίλους ότι δεν υπάρχεις πια γι’ αυτούς».

Παθαίνουμε αυτό που λέει ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου: «Περνάμε αναγκαστικά τη δοκιμασία του φόβου για την αρρώστια και για την οικονομική καταστροφή κατά μόνας, τη στιγμή που έχουμε τόσο ανάγκη την άμεση επικοινωνία, αυτήν που δεν περνάει από οπτικές ίνες, με τα προσφιλή μας πρόσωπα». Μόνο που όταν βγούμε από τα ατομικά μας καταφύγια για πολλούς θα είναι αργά.

Σ.ΜΑΤΖ.

 

 

Κάτι ο κορονοϊός, κάτι το καλοκαίρι –που μπορεί να είναι ο καλύτερος φίλος του βιβλίου αλλά όχι και των ομιλιών σε στενές αίθουσες- οι παρουσιάσεις βιβλίων θα αργήσουν ακόμα να επιστρέψουν στη ζωή μας. Αν αυτόν τον καιρό διαβάσατε κάποιο βιβλίο που σαν κέντρισε το ενδιαφέρον ή που ίσως θα θέλατε με κάποιο τρόπο να σχολιάσετε, στείλτε μας την κριτική σας, σαν να ήσαστε εσείς ο ομιλητής στην παρουσίασή του. Και να θυμάστε, ο συγγραφέας δεν θα κάθεται στο διπλανό μικρόφωνο, μπορείτε να μιλήσετε άφοβα και να μοιραστείτε με τους συναναγνώστες σας ό,τι νιώσατε διαβάζοντας αυτό το βιβλίο. Στείλτε το κείμενό σας στο [email protected] Οι Νησίδες είναι εδώ, κυκλοφορούν ανάμεσά σας, χωρίς πάσης φύσεως μάσκες και παρωπίδες.-


 

ΝΗΣΙΔΕΣ
H τεχνητή νοημοσύνη στην Ελλάδα ή πού πας, ρε Καραμήτρο;
Στις μέρες μας μια σημαντική αφήγηση που συναρτάται ευθέως με την τεχνολογία και την καινοτομία είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Εμείς τι κάνουμε για την ΤΝ; Πηγαίνοντας ολοταχώς προς την ψηφιακή υπανάπτυξη...
H τεχνητή νοημοσύνη στην Ελλάδα ή πού πας, ρε Καραμήτρο;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Νέοι και καινοτόμοι
Η 1 UP είναι μια ομάδα νέων προγραμματιστών που αναμετρήθηκε με πολλούς του χώρου και διακρίθηκε στις οκτώ καλύτερες του πρώτου μαραθωνίου καινοτομίας για τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Νέοι και καινοτόμοι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Eνα λαμπρό μέλλον
Καθαρή, άφθονη και ανταγωνιστική πηγή ανανεώσιμης ενέργειας, η ηλιακή βοηθά την Ε.Ε. να επιτύχει τον στόχο της μετάβασης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και να προχωρήσει προς μια βιώσιμη καθαρότερη ενέργεια.
Eνα λαμπρό μέλλον
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ανάπτυξη του ομίλου
H FCA Greece παρουσίασε το πλάνο ανάπτυξης του ομίλου και οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να οδηγήσουν μοντέλα από τις εταιρείες του ομίλου και να δουν το σύνολο της γκάμας των εταιρειών της FCA.
Ανάπτυξη του ομίλου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ηρθε το Scala
Η Skoda λάνσαρε πανευρωπαϊκά το νέο Scala, το ολοκαίνουργιο μοντέλο της στα πεντάθυρα hatchback, με το σλόγκαν Simply Surprising, θέλοντας να δώσει έμφαση στα δυναμικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά του.
Ηρθε το Scala
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Καύσιμο» από αχυρόμπαλες
Σε εκτενές επιστημονικό άρθρο του το περιοδικό υψηλής τεχνολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Cordis αναφέρει ότι η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών βιοκαυσίμων που βασίζονται σε γεωργικά απόβλητα θεωρείται βασική...
«Καύσιμο» από αχυρόμπαλες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας