«Εάν θέλετε να μάθετε κατά πόσο ταιριάζουν τα κρεμμύδια με τα λάχανα όταν φυτεύονται δίπλα δίπλα, δεν έχετε παρά να διαβάσετε αυτό το βιβλίο». Αυτό το συνοδευτικό κειμενάκι στο οπισθόφυλλο του βιβλίου «Συγκαλλιέργειες για το βιολογικό περιβόλι» ήταν που μου τράβηξε την προσοχή και άρχισα να το ξεφυλλίζω.
Οσοι έχουν ρίζες σε χωριό γνωρίζουν το καμάρι των ντόπιων που σχεδόν χωρίς καμία εξαίρεση στήνουν το μποστανάκι τους κάθε χρόνο, ανταλλάσσουν σπόρους και φυσικά κοκορεύονται π.χ. για την ντομάτα τους που «τέτοια δεν έχεις ξαναφάει», αλλά έχουν δει κιόλας τη στεναχώρια τους όταν κάποια από τις φυτεύσεις δεν έχει δώσει καρπό. Μαύρη πίκρα.
Οπότε δεν υπήρχε περίπτωση να αφήσω τη γνώση να πάει χαμένη, αφού το βιβλίο της Louise Riotte (εκδόσεις Ψύχαλου) έδινε σαφείς συντεταγμένες. «Συνδυάστε τις καλλιέργειες, αυξήστε την παραγωγή και αποφύγετε προσβολές από εχθρούς και ασθένειες με φυσικό τρόπο». Και αυτή είναι μια σημαντική λεπτομέρεια, ο «φυσικός τρόπος». Που σημαίνει αγνά, καθαρά προϊόντα.
«Ενας οικολογικός τρόπος καλλιέργειας χωρίς χημικά συνθετικά παρασκευάσματα για προστασία της φύσης και της υγείας, για μια ανώτερη ποιότητα τροφής, για επάρκεια τροφής για όλους», γράφει στο εισαγωγικό της σημείωμα η συγγραφέας. Οπως είναι πλέον γνωστό, τα περισσότερα εδάφη είναι κατεστραμμένα, μη γόνιμα, από την υπερβολική χρήση χημικών φυτοφαρμάκων, γεγονός που φυσικά δεν εξασφαλίζει ούτε ασφαλή τροφή για κατανάλωση, μα ούτε και επάρκεια τροφής. Είναι σημαντικό λοιπόν να υπάρχουν έστω και μικρές εστίες, μικροί κήποι όπου η βιοποικιλότητα μπορεί να θριαμβεύει, συμβάλλοντας έτσι στην προστασία του εκεί περιβάλλοντος. Αυτοί οι κήποι και τα περιβολάκια είναι θύλακες αντίστασης όπου κι αν βρίσκονται. Στο μπαλκόνι, στην ταράτσα, στο κηπάκι της αυλής, στα παρτέρια του σπιτιού στο χωριό.
Στις διακόσιες σελίδες του βιβλίου της Louise Riotte, αναπτύσσονται κεφάλαια για τα λαχανικά, τα βότανα, τα άγρια φυτά, τα αγρωστώδη, τα σιτηρά και φυτά αγροκαλλιέργειας, δίνονται συμβουλές για την οικιακή καλλιέργεια οπωροφόρων, πληροφορίες για τους καρπούς με κέλυφος, τα διακοσμητικά δέντρα και τους θάμνους. Δεν μένει όμως μόνο σε αυτή την γνώση η συγγραφέας αλλά παραθέτει καλλιεργητικές τεχνικές, μεθόδους εμπλουτισμού του εδάφους, φυσικούς τρόπους καταπολέμησης των εχθρών των φυτών, όπως και μια σημαντική αναφορά στα δηλητηριώδη φυτά. Στο τέλος δε του βιβλίου υπάρχει ευρετήριο ονομάτων όλων των φυτών που παρουσιάζονται με παραπομπές στις σελίδες τους κι ένα πολύ όμορφο στην απλότητά του σχεδιάγραμμα με όλες τις προτάσεις/επίπεδα φυτεύσεων. Γιά να ξεκινήσουμε λοιπόν το ξεφύλλισμά του.
«Οι καλλιεργητές λαχανικών έχουν ανακαλύψει ότι η συγκαλλιέργεια προσφέρει πολλά οφέλη, ένα εκ των οποίων είναι η προστασία από τα επιβλαβή παράσιτα. Ενας μείζων εχθρός του καρότου είναι το σκουλήκι του καρότου, ενώ το πράσο πλήττεται από τη μύγα των βολβών και την ακρολεπία του πράσου. Ωστόσο, όταν τα πράσα αναπτύσσονται δίπλα στα καρότα σε συγκαλλιέργεια, η έντονη και παράξενα διαφορετική οσμή του συγκαλλιεργούμενου φυτού απωθεί τα παράσιτα σε τέτοιο βαθμό που δεν επιχειρούν καν να εναποθέσουν τα αυγά τους στο γειτονικό φυτό. Απομακρύνονται αμέσως προκειμένου να γλιτώσουν από τη δυσοσμία. Για τον λόγο αυτό οι ανάμεικτες φυτεύσεις προσφέρουν καλύτερη καταπολέμηση των ζιζανίων απ’ ό,τι η μονοκαλλιέργεια, όπου πολλά φυτά του ίδιου είδους φυτεύονται μαζί κατά σειρές.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως τα “προστατευτικά” φυτά δεν δρουν πάντα γρήγορα. Για παράδειγμα προκειμένου οι κατιφέδες να είναι αποτελεσματικοί ενάντια στους νηματώδεις πρέπει η ανάπτυξή τους να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον έναν πλήρη κύκλο ή και περισσότερο, επειδή η αποτελεσματικότητά τους είναι αθροιστική.
Πρέπει, επίσης, να λάβουμε υπ’ όψιν μας πως ορισμένα συγκαλλιεργούμενα φυτά μειώνουν το ένα τη φυσική απωθητική ικανότητα του άλλου όταν φυτεύονται μαζί. Στο βιβλίο αυτό θα μάθετε “ποια φυτά να καλλιεργείτε μαζί” και “ποια φυτά να μην καλλιεργείτε μαζί”. Και οι δυο αυτές πληροφορίες είναι εξίσου σημαντικές.
(…) Τα αυτοφυή φυτά κατέχουν επίσης μια θέση ζωτικής σημασίας στο φυτικό βασίλειο. Ορισμένα από αυτά είναι συσσωρευτές – εκείνα που διαθέτουν την ικανότητα να συλλέγουν ιχνοστοιχεία από το χώμα. Στην πραγματικότητα μπορούν να αποθηκεύσουν στους ιστούς τους έως και αρκετές εκατοντάδες φορές την ποσότητα που περιέχεται σε ίση ποσότητα χώματος. Αυτά τα φυτά, πολλά εκ των οποίων θεωρούνται αγριόχορτα, χρησιμεύουν ως φυτική κομπόστα, πράσινο λίπασμα ή μάζα φυτικών υπολειμμάτων. Ορισμένα εξαπλώνουν τις ρίζες τους βαθιά μέσα στο χώμα, αποτρέποντας τον σχηματισμό σκληρής κρούστας στο έδαφος και συμβάλλουν στην προετοιμασία του χώματος, ενώ κάποια άλλα προσφέρουν πολύτιμη προστασία στα φυτά των κήπων».
Θα βάλεις μποστάνι;
✓ Αγγούρι (Cucumis sativus)
Το καλαμπόκι προστατεύει το αγγούρι από τον ιό που προκαλεί μαρασμό. Οι στενές λωρίδες φύτευσης των αγγουριών απωθούν τα μυρμήγκια. Επίσης, τα αγγούρια συμπαθούν τα φασόλια, τα μπιζέλια, τα ραπανάκια και τον ηλίανθο και, καθώς προτιμούν τη σκιά, αναπτύσσονται σωστά ανάμεσα σε νεαρά οπωροφόρα δέντρα.
Φυτέψτε δυο με τρεις σπόρους από ραπανάκια μέσα σε μια έκταση με αγγούρια, για να τα προστατεύσετε από τα σκαθάρια του αγγουριού. Μην ξεριζώσετε τα ραπανάκια, αλλά αφήστε τα να αναπτυχθούν πλήρως, ακόμα κι αν ανθίσουν και βγάλουν σπόρους.
✓ Καλαμπόκι (Zea mays)
Το γλυκό καλαμπόκι ευδοκιμεί δίπλα στις πατάτες, τα μπιζέλια, τα φασόλια, τα αγγούρια και τις κολοκύθες.
Τα μπιζέλια και τα φασόλια βοηθούν το καλαμπόκι, αποκαθιστώντας στο χώμα την ποσότητα αζώτου που καταναλώνεται από αυτό. Τα πεπόνια, οι κολοκύθες και τα αγγούρια ωφελούνται από τη σκιά που δημιουργούν τα καλαμπόκια.
Αντίστροφα, ωφελούν το καλαμπόκι, προστατεύοντάς το από τις επιδρομές ζώων, στα οποία δεν αρέσει να διασχίζουν μεγάλες εκτάσεις με πυκνά αναρριχητικά φυτά.
Ομοίως, δίπλα στα καλαμπόκια μπορούν να φυτευτούν κοινές φασολιές για να αναρριχώνται πάνω στα στελέχη τους. Μη φυτέψετε όμως ντομάτες κοντά στο καλαμπόκι, επειδή το σκουλήκι της ντομάτας και το πράσινο σκουλήκι του αραβόσιτου είναι πανομοιότυπα.
Ενα πείραμα με άοσμο κατιφέ απέδειξε πως όταν αυτός φυτεύεται κοντά σε καλαμπόκι, το ιαπωνικό σκαθάρι δεν καταστρέφει τα φύλλα του καλαμποκιού.
✓ Καρότο (Daucus carota)
Για γλυκά καρότα, το χώμα πρέπει να περιέχει αρκετό ασβέστη, χούμο και ποτάσα. Η υπερβολική ποσότητα αζώτου χαλάει τη γεύση των καρότων. Το ίδιο αποτέλεσμα επιφέρουν και οι μεγάλες περίοδοι υψηλής θερμοκρασίας.
Τα κρεμμύδια, τα παντζάρια και τα βότανα, όπως το δεντρολίβανο, η αψιθιά και το φασκόμηλο, απωθούν τη μύγα του καρότου (Psila rosae), του οποίου η προνύμφη ή η κάμπια προσβάλλει συχνά τα ριζίδια των φυταρίων.
Τα καρότα αναπτύσσονται καλά με τις ντομάτες – καθώς και με το μαρούλι, το σχοινόπρασο, τα κρεμμύδια, τα πράσα, τα ραπανάκια. Αντίθετα, τρέφουν ιδιαίτερη αντιπάθεια για τον άνηθο. Οι ρίζες των καρότων περιέχουν ένα έκκριμα που επιδρά ευεργετικά στην ανάπτυξη των μπιζελιών.
✓ Κρεμμύδι (Allium cepa)
Τα κρεμμύδια και όλα τα μέλη της οικογένειας του λάχανου συμβιώνουν αρμονικά μεταξύ τους. Συμπαθούν επίσης τα παντζάρια, τις φράουλες, τις ντομάτες, το μαρούλι, το καλοκαιρινό θρούμπι και το χαμομήλι (σποραδικά), αλλά αντιπαθούν τα μπιζέλια και τα φασόλια.
Οσον αφορά τα καλλωπιστικά φυτά, το κρεμμύδι είναι καλός σύντροφος για τα τριαντάφυλλα.
✓ Λάχανο (Brassicaceae)
Η οικογένεια των σταυρανθών δεν περιλαμβάνει μόνο το κοινό λάχανο, αλλά και το κουνουπίδι, την ψευδοκράμβη, τη ρέβα, την κράμβη και τα λαχανάκια Βρυξελλών – ακόμα και τη γογγυλοκράμβη και το γογγύλι. Αν και κάθε φυτό αυτής της ομάδας έχει εξελιχθεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ωστόσο όλα έχουν τις ίδιες συμπάθειες και αντιπάθειες. Ο ύσσωπος, το θυμάρι και η αψιθιά συμβάλλουν στην απώθηση της πιερίδας των λάχανων.Ολα τα μέλη της οικογένειας ωφελούνται ιδιαίτερα από τα αρωματικά φυτά ή από εκείνα που διαθέτουν πολλά άνθη.
Καλά συντροφικά φυτά είναι το σέλινο, ο άνηθος, το χαμομήλι, το φασκόμηλο, ο δυόσμος, το δεντρολίβανο, τα κρεμμύδια και οι πατάτες.Τα λάχανα αντιπαθούν τις φράουλες, τις ντομάτες και τα κοινά φασόλια.
Το λάχανο και το κουνουπίδι είναι επιρρεπή στις υπερπλασίες των ριζών και, όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δοκιμάστε να τους αλλάξετε χώμα. Σκάψτε σε βάθος 30 εκατοστών και προσθέστε άφθονη και καλά χωνεμένη κοπριά. Εναλλάσσετε τις σοδειές των λάχανων κάθε δυο χρόνια.
✓ Μαϊντανός (Petroselinum hortense)
Ο μαϊντανός με το έντονο άρωμά του, όταν αναμειγνύεται με τους σπόρους καρότου, συμβάλλει στην απομάκρυνση της μύγας του καρότου.
Προστατεύει τα τριαντάφυλλα από τα βλαβερά σκαθάρια. Οταν φυτεύεται μαζί με ντομάτες ή σπαράγγια, προσθέτει σφρίγος και στα δυο αυτά φυτά.
Μερικές φορές, πουλερικά μπορούν να αφεθούν ελεύθερα ανάμεσα στα σημεία φύτευσης του μαϊντανού, όπου συνήθως υπάρχουν πολλά σκουλήκια.
✓ Μαρούλι (Lactuca sativa)
Το μαρούλι αναπτύσσεται σωστά όταν συνοδεύεται από φράουλες, κρεμμύδια και καρότα και θεωρείται από παλιά καλός σύντροφος για τα ραπανάκια. Τα ραπανάκια που αναπτύσσονται μαζί με μαρούλια το καλοκαίρι είναι ιδιαίτερα χυμώδη.
✓ Μελιτζάνα (Solanum melongena)
Ο αμάραντος κάνει τις μελιτζάνες πιο ανθεκτικές στις εντομολογικές προσβολές. Σε περιόδους ξηρασίας, η εδαφοκάλυψη με μάζα φυτικών υπολειμμάτων και η άρδευση βοηθούν στην πρόληψη του μαρασμού.
✓ Ντομάτα (Lycopersicon esculentum)
Οι ντομάτες και όλα τα μέλη της οικογένειας των σταυρανθών αλληλοαπωθούνται και πρέπει να φυτεύονται σε απόσταση. Οι ντομάτες αντιπαθούν επίσης τις πατάτες και τον μάραθο ενώ προστατεύουν τα σπαράγγια από την προνύμφη και το ενήλικο του σκαθαριού Grioceris asparagi που τα προσβάλλει. Προστατεύουν επίσης τα φραγκοστάφυλα από τα βλαβερά έντομα.
Η μακροχρόνια καλλιέργεια βολβών σκόρδου ανάμεσα στις ντοματιές τις προστατεύει από το τετράνυχο ενώ η τσουκνίδα που φυτρώνει κοντά τους συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας. Επίσης, ο αμάραντος, φυτεμένος σε μικρές ποσότητες, έχει ευεργετική δράση. Παρότι δεν περιέχουν μυκητοκτόνα στοιχεία, οι ντομάτες προστατεύουν τα τριαντάφυλλα από τη φαιά κηλίδωση που προκαλεί ο μύκητας Diplocarpon rosae.
Αντίθετα με τα περισσότερα κηπευτικά, προτιμούν να αναπτύσσονται στο ίδιο σημείο κάθε χρόνο.
Αν καπνίζετε, φροντίζετε να πλένετε τα χέρια σας πολύ καλά προτού ασχοληθείτε με τον κήπο σας, καθώς οι ντομάτες είναι επιρρεπείς σε ασθένειες που μεταδίδονται μέσω του καπνού των τσιγάρων.
«Η μαγεία και το μυστήριο της συγκαλλιέργειας είναι κομμάτι του κόσμου της κηπουρικής το οποίο δεν έχει διερευνηθεί πλήρως. Φυτά που βοηθούν στην ομαλή ανάπτυξη άλλων, φυτά που απωθούν τα παράσιτα, ακόμα και φυτά που περιορίζουν την ανάπτυξη άλλων φυτών – όλα τα φυτά έχουν τεράστια πρακτική αξία. Πάντα είχαν, αλλά εμείς μόλις τώρα αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε τον λόγο» επισημαίνει η Louise Riotte. Ορθώς λέγει.
