«ω λε φιλαλάκο!»

Aναμφίβολα διανύουμε τον αιώνα μιας κάπως glitter εκδοχής του θετικού. Διά της πολιτικής των προσομοιώσεών του, ως η απόλυτη θέσμιση του ελέγχου μιας ολοπαγούς εξουσίας, το αρνητικό αποκομμένο επελαύνει. Εύλογα ό,τι σήμερα επανεγγράφει το θετικό στην κοινωνική του προοπτική κι άρα δεν μπορεί παρά να περιέχει την αξιοποίηση του αρνητικού, διαθέτει ένα ανατρεπτικό πρόσημο. Η έκπληξη στο συνδηλούμενο του τίτλου «ω λε φιλαλάκο!» διά χειρός Νίκου Γιαννόπουλου υποστασιοποιεί αυτή τη δημιουργική αποστολή. Δίνοντας έτσι το έναυσμα για την ανάληψη ευθύνης ενός παιχνιδιού κάπως κρίσιμου, εκεί στη συμβολή του «δρόμου» με τις λέξεις!

Το ευφυολόγημα, ως φορέας μιας παιγνιώδους πολιτικής γραφής ή μιας αιχμηρής ανατρεπτικής δράσης, έχει την ένδοξη θέση του στον πολιτισμό των ανταγωνιστικού κινήματος. Ωστόσο η ακατάβλητη συνεισφορά του, τόσο στην αρένα της κανονικότητας μιας «καθημερινής» πολιτικής όσο και στην «εορταστική» ανατροπή της, αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό του συγγραφέα τού εν λόγω πονήματος και κύριο εκπρόσωπο ενός ευδιάθετου αγωνιστικού παραδείγματος. Κι εδώ να διευκρινίσω ότι ως πολιτική, δάνειο από τον ορισμό του Ρανσιέρ, ας εννοηθεί μια ειδική ρήξη στη λογική της άσκησης εξουσίας. Σε αυτήν ομνύουν – σε αυτήν απολογούνται οι αγωνιστές, όπως ο συγγραφέας, ακόμα και σε ρόλους φυσικού ηγέτη. Διά του άλλου παραδείγματος, είναι αυτοί οι ευφρόσυνοι που αναλαμβάνουν τη διάσωση του θετικού. Ετσι το παιχνίδι παραμένει ένας τόπος όπου, όταν η φαντασία και η μαχητικότητα συναντούν τη μέθοδο και την προοπτική, τότε αυτοστιγμεί, παράγουν κοινωνικές αντιστάσεις και πολιτικές συνεκδοχές.

Το νόημα της πολιτικής που εκπροσωπεί ο Νίκος Γιαννόπουλος, θα μπορούσε ακροθιγώς να συμπυκνωθεί στις εξής έξι λέξεις: «μια πλειοψηφική απεύθυνση με μειοψηφικούς όρους». Και ο παράδοξος τίτλος του πρώτου του βιβλίου θα μπορούσε σκανδαλωδώς ισόποσα να περιεχθεί, ως «η ενική κλητική μιας πληθυντικής απεύθυνσης». Και το περιεχόμενό του; Ενας σημειωτικός θησαυρός επτά ενοτήτων, μια επτάτομη κινηματική εγκυκλοπαίδεια τουλάχιστον επιπέδου Κοσμογνωσίας. Για όσους το έχουν διαβάσει ήδη, η έγκριτη εκείνη εγκυκλοπαίδεια που πολύ νωρίς προέβλεψε ονομαστικά την ανιδιοτελή δοτική του συγγραφέα! Ενα άλμπουμ καλλιτεχνικών φωτογραφικών ιστοριών (σαν εκείνο το γενέθλιο των παιδιών, που θα το παραλάβουν όταν μεγαλώσουν) για την ιστορία του Κινήματος, της άκρας Αριστεράς και των ανθρώπων της, στα πρόσφατα 50 χρόνια.

«Να σκέφτεσαι δεν είναι πάντα εύκολο. Να πράττεις είναι δύσκολο. Να πράττεις σύμφωνα με ό,τι σκέφτεσαι είναι το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο», έγραφε ο Γκέτε δύο αιώνες πριν. Γι’ αυτό, το «ω λε φιλαλάκο!» επελαύνει ακάθεκτα για την επόμενη έκδοση, μόλις δύο μήνες μετά την πρώτη. Εξίσου ακάθεκτα επαναφέρει το μεθύστερον στις ζωές όσων αναφερόμαστε αλλά κι όσων θα το ήθελαν. Επιτυχία αναμενόμενη, αφού το βιβλίο αναδεικνύεται σε ένα δοκίμιο του θετικού που εγείρεται έναντι του αρνητικού που επελαύνει. Η ιστορία του στοιχειοθετεί μια πρωτογενή πηγή της Ιστορίας και επιδέχεται προσεγγίσεις πολλαπλών αφετηριών. Είναι αυτοβιογραφία, ενέχοντας θέση μαρτυρίας αφού εξιστορεί. Είναι μια πολιτική πραγματεία αφού αφηγείται συσχετισμούς, ρεύματα ιδεών και αλληλεπιδράσεις. Αποτελεί μελέτη ανθρωπολογική, θεσμίζοντας εμπράγματο παράδειγμα μιας ζωής άλλης με ρευστότητα αλλά και πείσμα, με νηφαλιότητα αλλά και παραφορά, ανάλαφρη αλλά και περίσκεπτη (φουκοϊκό πολιτικό υποκείμενο και καστοριαδικός ανθρωπολογικός τύπος). Συγκροτεί σπουδή μνήμης και τέλος, ω του θαύματος, αφήνει χώρο και για τα άλλα, τα αόρατα. Διέρχεται με αναπάντεχη διακριτικότητα τα ανεπαίσθητα τοπία του εσωτερικού, για να επιτρέψει στους αναρίθμητους πρωταγωνιστές της ιστορίας του να μεταμορφωθούν από φιγούρες σε πρόσωπα με ονοματεπώνυμο.

Το «ω λε φιλαλάκο!» αποτελεί το αποδεικτικό υλικό για το πώς ένας φωτισμένος και αντισυμβατικός άνθρωπος κατάφερε να εμπνεύσει, να συγκροτήσει υποκείμενα και ιστορία, να κάνει τομές, να καθορίσει αποφασιστικά την τροπή των πραγμάτων. Παράλληλα, το πώς διά των λέξεων καθιστά στην εποχή της εικονικότητας παντελώς αχρείαστη την ίδια την εικόνα! Τα κεφάλαια του βιβλίου μοιάζουν με πολύχρωμα αεροπλανάκια σε λούνα παρκ. Στο τέλος, παρότι έχεις χαρεί, βγαίνεις λίγο ζαλισμένος από το ύψος, τις στροφές και τη σαγήνη. Μάστορας ο Γιαννόπουλος και μας αιχμαλωτίζει. Τόση η ζωντάνια του γλωσσικού του ιδιώματος που βγάζει σπίθες το χαρτί από τη δεινότατη εξιστόρηση τόσων αναφλέξεων! Αραγε υπάρχει άλλο παράδειγμα μιας τόσο κεφάτης εξιστόρησης τόσων δεινών; Κι αν με ρωτάτε «καλά οι ευφρόσυνοι δεν μελαγχολούν;» ευθύς θα σας παραπέμψω στις σελίδες του πονήματος, αρκεί να ξέρετε να διαβάζετε πίσω από τις λέξεις. Ωστόσο το λανθάνον θα καθρεφτιστεί πληρέστερα στη δημιουργικότητα του φροϊδικού εκ των υστέρων, ως το έναυσμα για περαιτέρω ανανοηματοδότηση παρά στο μαρξικό ex factus, λόγω εκείνης της ειδικής υφής του απολεσθέντος που περικλείει το κατόπιν εορτής.

Ιστορικές αναγκαιότητες με υποκειμενικές προδιαγραφές, αφού οι συλλογικότητες διαθέτουν και μειοψηφίες, η διαδρομή του συγγραφέα από την κυριολεξία της αναφοράς στη μεταφορά. Δι’ αυτής, το ιστορείν καθιστά, ελέω διεργασιών πένθους, εφικτή την κατασκευή μιας νέας εμπειρίας αλλά και την εκπλήρωση ενός καταστατικού χρέους, της σύνδεσης των εξωτερικών με τα εσωτερικά γεγονότα. Και η απόσταση ανάμεσα, τόση-όση, μεσολαβεί από τον ενικό της «απελευθερωτικού ζητήματος» στον πληθυντικό του υποκειμένου.

Η δύναμη της ανθρώπινης συλλογικότητας, το αγαπημένο αστείο του συγγραφέα με τους Κινέζους επαναστάτες που έφραξαν τον ποταμό, δεν είναι μόνο εκείνη η μαυροκόκκινη κλωστή που συνέχει τα μέρη του βιβλίου. Είναι πρωτίστως η φιλοσοφική λίθος που μετατρέπει το αρνητικό σε θετικό. Κι ενίοτε, ακόμα πιο μεταστοιχειωτική, μας φανερώνει πως το αρνητικό περίσσεψε προς τη μεριά μας… Ομως ακόμα κι αν γίναν λάθη, αν σημειώθηκαν ολιγωρίες, αν η νίκη απαιτεί άλλες επεξεργασίες, τι σημασία έχει; Αφού η ελπίδα για εμφάνιση απρόβλεπτων γεγονότων και ελεύθερων πράξεων, ως συγκείμενα στίγματα μιας εγκάρδιας συνάντησης διαφορετικών υποκειμένων, δεν είναι μόνο ιδρυτική, είναι και ακατάπαυστα διαθέσιμη.

Ευχαριστούμε, Νίκο, που μίλησες, με τον δικό σου τρόπο, «γι’ αυτά που κάναμε». Ιδίαις δαπάναις, μας μετατρέπεις σε αυτό που είμαστε: ως μέρη της συνέχειας στην ιστορία του απελευθερωτικού ζητήματος. Και σε ευχαριστούμε που είσαι ένας ξεχωριστός – ένας από όλους.

* ψυχοθεραπεύτρια