H οικογένεια είναι δικαίωμα, όχι προνόμιο

Η Ελλάδα βρίσκεται σε έντονο ρυθμό μείωσης του πληθυσμού της από το 2011, οπότε και καταγράφηκε αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων για πρώτη φορά μετά την περίοδο της Κατοχής του 1944! Το 2017 στην Ελλάδα είχαμε 88.553 γεννήσεις και 124.501 θανάτους. Την ίδια ώρα ο πληθυσμός στη χώρα μας αναμένεται να φτάσει τα 8 εκατομμύρια το 2050, με βάση ένα συντηρητικό σενάριο της ΕΛΣΤΑΤ.

Τα παραπάνω στοιχεία κατέδειξαν, σε μια προσπάθεια να τονίσουν την ανάγκη εύρεσης μιας κεντρικής λύσης του προβλήματος που θα δώσει κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ώθηση στη χώρα μας, ο Στέφανος Χανδακάς, μαιευτήρας-γυναικολόγος, ιδρυτής και πρόεδρος της HOPEgenesis, και ο Γιώργος Ραχιώτης, ειδικός ιατρός Εργασίας, αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας και Επαγγελματικής Υγιεινής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στη διάρκεια της τελευταίας διάλεξης του Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, με θέμα «Υπογεννητικότητα και Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα».

Το πιο δυσοίωνο μήνυμα συνοψίζεται στη βαθιά γήρανση του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες, καθώς προβλέπεται ότι το 36% των κατοίκων της Ελλάδας το 2050 θα είναι άνω των 65 ετών. Το ποσοστό αυτό αποτελεί ρεκόρ για τη χώρα μας, αν ληφθεί υπόψη ότι τη δεκαετία του ’70 ήταν 6% και στις μέρες μας υπολογίζεται στο 18-20%.

H πτώση της γεννητικότητας έχει πολυπαραγοντική αιτιολογία, τόνισε ο Γ. Ραχιώτης. Η Ελλάδα ακολουθεί το «δυτικό πρότυπο», είπε και εξήγησε πως στο πλαίσιο αυτό παρατηρούνται μεταβολές στις κοινωνικές συνθήκες, όπως η μετάθεση τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες, διάφορες οικονομικές παράμετροι, η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, οι σύγχρονες μέθοδοι αντισύλληψης κ.ά. Η σημαντική μείωση των γεννήσεων δεν είναι όμως αναπόφευκτη, επισήμανε ο Στ. Χανδακάς.

Υπάρχουν παραδείγματα ευρωπαϊκών χωρών, σημείωσε, όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες, που έχουν καταφέρει να αναστρέψουν αυτό το πρότυπο και να επιτύχουν αυξημένη γεννητικότητα μέσω μηχανισμών κρατικών προγραμμάτων στήριξης της μητρότητας και της οικογένειας.

Η πλειονότητα, όμως, των κρατών (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας) σε Κεντρική, Νότια και Ανατολική Ευρώπη, υπογράμμισαν οι δύο επιστήμονες, διατηρούν ποσοστά χαμηλής γονιμότητας, με μέσο όρο μικρότερο από 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, που αποτελεί και τον αναγκαίο δείκτη για την αναπαραγωγή ενός πληθυσμού.

Αιτίες του προβλήματος

➊Οικονομική κρίση. Η οικονομική κρίση και η εφαρμογή των μνημονίων στη χώρα μας, συμφώνησαν οι δύο επιστήμονες, έχουν μεν επιδράσει καταλυτικά στο πρόβλημα, χωρίς όμως να αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα εμφάνισης και εξέλιξής του. Σε περίπτωση απουσίας των δυσμενών οικονομικών συνθηκών, θα υπήρχε μικρότερη και ελεγχόμενη μείωση του ελληνικού πληθυσμού.

Η οικονομική κρίση πυροδότησε μια διαδικασία σημαντικής μείωσης του πληθυσμού της χώρας λόγω μείωσης των γεννήσεων, εξήγησε ο Γ. Ραχιώτης, αλλά και μέσω της ανατροπής του μεταναστευτικού ισοζυγίου, δηλαδή της υπεροχής του αριθμού των εξερχόμενων μεταναστών έναντι του αριθμού των εισερχομένων.

➋Μετανάστευση (brain drain). H μετανάστευση επιδεινώνει το πρόβλημα, αφαιρώντας σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού της χώρας σε αναπαραγωγική ηλικία, που υπολογίζεται περίπου σε 400.000 νέους από το 2011, είπε ο Στ. Χανδακάς.

Με τη συμμετοχή και του μεταναστατευτικού ισοζυγίου, δηλαδή την εξερχόμενη μετανάστευση να υπερβαίνει την εισερχόμενη, σύμφωνα με στοιχεία του Ιανουαρίου 2018, ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 381.835 κατοίκους την περίοδο 2011-2018.

Οσον αφορά την επίδραση της εισερχόμενης μετανάστευσης στα επίπεδα γεννητικότητας της Ελλάδας, ο Γ. Ραχιώτης σημείωσε πως καταγράφεται μείωση του ποσοστού γεννήσεων αλλοδαπών γυναικών στο σύνολο των γεννήσεων στη χώρα.

➌ Ανισα κατανεμημένο νοσοκομειακό και μαιευτικό δίκτυο. Λόγω της ιδιαίτερης γεωγραφικής δομής της Ελλάδας και σε συνδυασμό με τη μειωμένη νοσοκομειακή κρατική δαπάνη, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, είναι πολύ δύσκολη η παροχή ικανοποιητικών εξειδικευμένων μαιευτικών και γυναικολογικών υπηρεσιών σε όλες τις περιοχές της χώρας.

Καθώς υπάρχει σημαντική συγκέντρωση εξειδικευμένων υποδομών και υπηρεσιών υγείας στις μεγάλες πόλεις και μεγάλη έλλειψη στην περιφέρεια και τις ακριτικές περιοχές, υπάρχει δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες, με αποτέλεσμα να υπάρχουν κρυμμένα κόστη σε ένα ικανοποιητικό δημόσιο σύστημα υγείας, όταν απαιτούνται μεταφορές και διαμονές.

Τα οικονομικά κριτήρια αλλά και η ανασφάλεια που προκαλείται λόγω γεωγραφικής απόστασης μιας δομής υγείας από τη μόνιμη κατοικία, σύμφωνα με τους δύο επιστήμονες, παίζουν σημαντικό ρόλο στην απόφαση των ζευγαριών που κατοικούν σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές να δημιουργήσουν ή να μεγαλώσουν την οικογένειά τους.

Συνέπειες του δημογραφικού

 ♦Μείωση εργατικού δυναμικού

♦Επιβάρυνση του ασφαλιστικού συστήματος και κατάρρευση του συνταξιοδοτικού συστήματος

Το δημογραφικό στη χώρα μας

Το δημογραφικό πρόβλημα δεν εμφανίστηκε πρόσφατα στη χώρα μας, η οποία όμως είχε καταφέρει να ισορροπεί αυτή την τάση εμφανίζοντας μικρές διακυμάνσεις στον πληθυσμό της, ακόμα και αυξητικές κατά περιόδους. Ειδικότερα, η περίοδος μεταξύ 1960-1980 ήταν η πιο παραγωγική για την Ελλάδα, ενώ αμέσως μετά η ελληνική γεννητικότητα εμφάνισε φθίνουσα τάση.

Συγκεκριμένα, ο ολικός δείκτης αναπαραγωγής, ο οποίος υποδηλώνει τον αριθμό των παιδιών που αποκτάει κάθε γυναίκα στη διάρκεια της αναπαραγωγικής της ηλικίας, μεταβλήθηκε από 1,31 που ήταν το 2004, σε 1,5 το 2008 και το 2009, ενώ μειώθηκε ξανά σε 1,35 το 2017. Ιδιαίτερη σημασία έχει, επίσης, η ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού από τις Ελληνίδες, η οποία από τα 28,8 έτη που ήταν το 2008 μετατέθηκε στα 30,3 έτη το 2016.