Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ποιητής, ο μεταφραστής και τα άνθη τους
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο ποιητής, ο μεταφραστής και τα άνθη τους

  • A-
  • A+

«-Αχ, Ιησού, των Ελαιών θυμήσου το Ορος, ναι, θυμήσου!/ Γονατισμένος με όλη την αφέλειά σου προσερχόσουν/ σ' Αυτόν που εγέλαγε με τα καρφιά που επρόκειτο να χώσουν/ Πανάθλιοι δήμιοι χαμερπείς στη σάρκα σου τη ζωντανή σου:

»Και αφού είδες να σου φτύνει τη θεότητά σου ο κάθε πότης,/ Ο υπόκοσμος των κουστωδών και η βρομιά πλέμπα των μαγείρων/ Και αφού ένιωσες να σου τρυπάν τ' αγκάθια, συνοδεία λήρων,/ Την κεφαλή, όπου μέσα εζούσε όλη η τεράστια η Ανθρωπότης·»

(Σαρλ Μποντλέρ, από το ποίημα «Η άρνηση του Αγίου Πέτρου», «Τα Ανθη του Κακού», Gutenberg, μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής)

Είναι αδύνατον να έρθει κάποιος σε επαφή με το ποιητικό έπος «Τα Ανθη του Κακού» του Σαρλ Μποντλέρ και να μην «καεί» από την άγρια ομορφιά τους. Να μη μαγευτεί από τον τόπο που φυτρώνουν τα «ωραιότερα άνθη» κι ας είναι ο τόπος της λαγνείας, των χαμαιτυπείων και του ανθρώπινου πόνου.

Ο Σαρλ Μποντλέρ, το πρότυπο των καταραμένων ποιητών, κατάφερε ύστερα από αυτόν να μην είναι τίποτα ίδιο στην τέχνη και την ποιητική σκέψη. Εκτοτε, μποέμ και περιθωριακοί βαφτίστηκαν στην κόλασή του. Οι εκδόσεις Gutenberg κυκλοφόρησαν τα «Ανθη του Κακού» στο πρωτότυπό τους και σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Γιώργου Κεντρωτή, με όλες τις σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή του Μποντλέρ και βέβαια με όλες τις πληροφορίες για το σκάνδαλο που προκάλεσε η έκδοση των «Ανθέων του Κακού» με την απαγόρευση των «ανήθικων» ποιημάτων, τη σύγκρουσή του με τον κυρίαρχο πουριτανισμό τής τότε εποχής και κατ' επέκταση τη γέννηση του σύγχρονου κόσμου.

Ο Προυστ, ο Απολινέρ και όλοι οι υπερρεαλιστές μέχρι τον Ρενέ Σαρ, ο Μανέ και όλοι οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι, ο Καβάφης, ο Καρυωτάκης, ο Καββαδίας και μια πλειάδα ποιητών του Μεσοπολέμου,περνούν μέσα από αυτή την έκδοση.

Θα έλεγα πως πρόκειται για ένα έργο ζωής του Γιώργου Κεντρωτή που εδώ δεν μεταφράζει απλώς, αλλά ξαναπλάθει τα ποιήματα του Μποντλέρ. Ο Κεντρωτής είναι άλλωστε ένας από τους κορυφαίους Ελληνες μεταφραστές, καθηγητής μετάφρασης ο ίδιος, με σαφή προσανατολισμό στο «τι είναι και τι σημαίνει μετάφραση». Στο συγκεκριμένο έργο επιλέγει τη δημιουργική μεταγραφή και όχι την πιστή μετάφραση των λέξεων. Δύσκολη και επίπονη δουλειά, που προχωρά πέρα από την πεπατημένη μετάφραση στην ουσία και στο βάθος του νοήματος. Θα συμφωνήσω απόλυτα με τον σημαντικό μας ποιητή Τίτο Πατρίκιο, κορυφαίο γνώστη και μεταφραστή των «μεγάλων Γάλλων», πως «χάρη στον Γιώργο Κεντρωτή έχουμε στα χέρια μας ένα πολύτιμο βιβλίο, το οποίο μπορούμε όλα τα επόμενα χρόνια να το διαβάζουμε και να το ξαναδιαβάζουμε. Τέτοια βιβλία και τέτοιες δουλειές είναι σπάνιες, και είναι μεταφραστικό, ποιητικό και εκδοτικό κατόρθωμα…».

Τι θα διαβάσει ο αναγνώστης;

Τα Fleurs du Mal είναι 163 αριθμημένα συν ένα ποιήματα. Στην πρώτη ενότητα, πάλι «Fleurs du Mal» και οι υποενότητές τους, 126 ποιήματα όλα αριθμημένα. Στη δεύτερη ενότητα, «Les Épaves», 23 ποιήματα με λατινική αρίθμηση και στην τρίτη, «Apport de la troisième édition des Fleurs du Mal», 14 ποιήματα επίσης με λατινική αρίθμηση. Στα ποιήματα θα δούμε τις γυναίκες του, τις επιφανείς πόρνες Ζαν Ντιβάλ, Απολλωνία Σαμαπτιέ, Μαρί Ντομπρέν, την αλληθωρίτσα και άλλες που τον ενέπνευσαν, όπως και τη γυναίκα που τον καθόρισε, τη μητέρα του Καρολίνα.

Το προλογικό σημείωμα και τα επιλεγόμενα δεν μας πληροφορούν μόνο για τη ζωή του «ποιητή των καταραμένων» αλλά και για την πολιτική, πνευματική και κοινωνική σύνθεση της εποχής όπου έζησε και αυτής που επηρέασε με το έργο του. Παρ' όλα αυτά, όπως μας ομολογεί ο Γ. Κεντρωτής, «αν ορέγεσαι να γράψεις σήμερα οτιδήποτε για τον Μποντλέρ, και ειδικότερα για τα Fleurs du Mal, για τα Ανθη του Κακού, πληροφόρησε εκ των προτέρων τον γραφιά εαυτό σου ότι ματαιοδοξεί και συνάμα ματαιοπονεί. Αυτό -έχω τη γνώμη ότι- πρέπει να πει στον εαυτό του όποιος προτίθεται να καταγίνει με δοκιμιακή προσέγγιση του ποιητικού έργου του Μποντλέρ», καθώς έχουν γραφτεί τα πάντα γι' αυτόν. Ωστόσο ο ερευνητής, όπως και ο Μποντλέρ αφιερώνει τις πρώτες αράδες στον Αναγνώστη, παρακαλεί τον δικό του Αναγνώστη να δει τα Επιλεγόμενα πιο πολύ σαν έναν απλό χάρτη αναγνωστικής πορείας στον κήπο των Ανθέων του Κακού και σχεδόν καθόλου σαν αποκωδίκευση κεκρυμμένων ή άδηλων μηνυμάτων. Και αλλού μας ομολογεί -προαισθανόμενος ίσως τις επικρίσεις των «μποντλερικών» ειδικών- πως μετέφρασε τον ποιητή με το αυτί, καθώς θα ήθελε πρωτίστως να απαγγέλλεται. «Αν έσφαλα», γράφει, «ας μου χρεωθούν και η αστοχία της επιλογής και η εκτέλεσή της - ας μου χρεωθούν δε εντελώς άνευ ελαφρυντικών και εις ολόκληρον». Οι αναγνώστες πάντως μέσα στη δυστοπική ατμόσφαιρα των «Ανθέων του Κακού» (Gutenberg) μόνο την ομορφιά και το μεγαλείο της ποίησης θα βρουν. Ενα έργο που αξίζει μια περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη και στην καρδιά μας.

«Ωραία είμαι, ω θνητοί!, σαν όνειρο που 'ν' από πέτρα·/ Το στήθος μου, όπου ανεξαιρέτως έχετε πονέσει/ και πληγωθεί όλοι, επλάστηκε στον Ποιητή να εμπνεύσει/ τον έρωτα, που ως αιώνια και άφωνη ύλη τον εμέτρα

»Σα σφίγγα (ασύλληπτη από νου) στον ουρανό έχω θρόνο·/ ενώνω χιόνινη καρδιά με κύκνου αγνή ασπράδα./ Την κίνηση μισώ που των γραμμών τη μέσα ικμάδα/ χαλά· δεν κλαίω ούτε γελώ ποτέ, ούτε αλλάζω τόνο»

(XVII. Η ομορφιά, Σαρλ Μποντλέρ, μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής)

«Να πνίξουμε μπορούμε αυτή την Τύψη που κρατάει ακόμα/ αν και παλιά, και κουλουριάζεται σα φίδι/ και τρέφεται από μας σαν το σκουλήκι που ζει από το πτώμα/ και σαν την κάμπια που τη ζει το βελανίδι;

»Να πνίξουμε μπορούμε αυτή την Τύψη που κρατάει ακόμα;»

Από «Τα άνθη του κακού» του Σαρλ Μποντλέρ είχαν πρωτίστως μεταφραστεί «Οι θρήνοι του ανθρώπου». Διόλου τυχαία νομίζω.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
Ενα μικρό σπαρακτικό βιβλίο μάς χάρισε πρόσφατα η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά. Το «Τι όμορφη που είναι η ζωή» Η ηρωίδα της σ’ έναν μονόλογο, μια εκ βαθέων εξομολόγηση, μας μιλάει για τις αναμνήσεις της.
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διακοπές παρέα με τον Καμί
Διαβάζοντας μέσα στο θέρος τις σημειώσεις του Αλμπέρ Καμί κοιτάζω με προβληματισμό το κινητό που είναι δίπλα μου. Κάποτε τα σημειωματάρια ήταν το μέρος που κρύβαμε την καθημερινότητά μας, από λίστες μέχρι...
Διακοπές παρέα με τον Καμί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δεν ξεχνάμε, πάμε όμως μπροστά χωρίς διαιρέσεις
Ο συγγραφέας Αλέξης Πανσέληνος βρέθηκε καλεσμένος του ποιητή Θοδωρή Γκόνη. Είχαμε την τύχη να είμαστε στη συντροφιά τους καθώς ανηφόριζαν τον λιθόστρωτο δρόμο της Παναγίας στην Καβάλα.
Δεν ξεχνάμε, πάμε όμως μπροστά χωρίς διαιρέσεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
Στο καρνάγιο, στην πόλη της Καβάλας το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Φιλίππων παρουσίασε την παράσταση «Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας», με έναν συγκλονιστικό Αρη Λεμπεσόπουλο.
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
Η πυκνή, «ζωντανή» γραφή του συγγραφέα στις περισσότερες σελίδες του βιβλίου, σε καθιστά μάρτυρα των γεγονότων. Σε κατεβάζει στους δρόμους της οργής, στους δρόμους των ταραγμένων εκείνων ημερών.
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας