Το «θαυματουργό» δέντρο αργκάν

Στο νοτιοδυτικό Μαρόκο κοντά στην έρημο της Σαχάρας βρίσκεται η επαρχία της Εσαουίρα (Essaouira), με πρωτεύουσα την ομώνυμη πόλη. Στην κοιλάδα Σους, εκτός από την ελιά, ευδοκιμεί ακόμη ένα αιωνόβιο δέντρο με την επιστημονική ονομασία Argania spinosa, γνωστό περισσότερο ως αργκάν (argan).

Το συναντάμε επίσης να ενδημεί και στη νοτιοδυτική Αλγερία. Επισήμως κατατάσσεται στη συνομοταξία των αγγειοσπέρμων (Angiosperms), στην ομοταξία των ευδικοτυλήδονων (Eudicots).

Δεν μπορώ και δεν θέλω να μπω στα χωράφια των γεωπόνων, αλλά σ’ εμένα το δέντρο αργκάν φάνηκε να προσομοιάζει σε βελανιδιά. Τα φύλλα του, μικρά και οβάλ, με στρογγυλεμένη την κορυφή τους, και οι καρποί του, με το σχήμα και τη σκληρότητα του περιβλήματος του φουντουκιού… προς τα εκεί με πήγαιναν περισσότερο. Οταν έσπασα έναν καρπό, όπως δηλαδή έκαναν οι γυναίκες χειρωνακτικά σε ένα από τα εκεί εργαστήρια παραγωγής λαδιού, και γεύτηκα την ψύχα του, ήταν πικρή σαν πικραμύγδαλο!

Ολόκληρους αιώνες οι Βέρβεροι, οι κατά πλειοψηφία κάτοικοι της περιοχής, χρησιμοποιούσαν το δέντρο αργκάν και τον καρπό του -του οποίου η ωρίμανση κρατάει έναν χρόνο- για ζωοτροφή, λάδι μαγειρέματος, ξυλεία και καύσιμο. Αυτός άλλωστε ήταν και ο λόγος της μεγάλης μείωσης του πληθυσμού τους. Τα πράγματα ωστόσο άλλαξαν άρδην όταν πριν από μερικές δεκαετίες ανακαλύφθηκαν οι «θαυματουργές» ιδιότητες του λαδιού από τον καρπό τους. Από τότε, μετά την παραγωγή και την κατάλληλη επεξεργασία, χρησιμοποιείται στην κοσμετολογία και σε διάφορα ιατροφαρμακευτικά σκευάσματα. Οπως είναι ευνόητο βρήκε άμεση ανταπόκριση, κυρίως στον απανταχού της Γης γυναικείο πληθυσμό!

Με αφορμή αυτό, οι γυναίκες της περιοχής ίδρυσαν συνεταιρισμό που επεξεργάζεται τον καρπό, παράγει χειρωνακτικά ποσότητες λαδιού και στο τέλος το συσκευάζει κατάλληλα, όπως και τα παράγωγά του (κρέμες, φαρμακευτικά σκευάσματα κ.λπ.). Είναι προσεγμένη ακόμη και η διάθεση των προϊόντων και αυτός είναι ακόμη ένας λόγος που αποφέρουν πολύ συνάλλαγμα στη χώρα!

Το τι κάνουν τώρα οι άνδρες τους είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία… Εκτός από το βόσκημα των αιγοπροβάτων, που όπως προανέφερα προκαλεί προβλήματα στα πολύτιμα δέντρα, πολλοί από αυτούς τα χρησιμοποιούν για μια απάνθρωπη τουριστική ατραξιόν. Καθηλώνουν στην κυριολεξία επί πολλές ώρες κατσίκια πάνω στα κλαδιά τους, μέσα στο λιοπύρι, ακίνητα πάνω σε μερικές τετραγωνικές παλάμες μιας ξύλινης πρόχειρης βάσης. Κι εκείνα στέκουν ακίνητα, σαν στολίδια χριστουγεννιάτικων δέντρων, χωρίς να μπορούν να αντιδράσουν… Κι αυτόν τον απίστευτο εξαναγκασμό τον κάνουν οι «ξύπνιοι… άνδρες επιχειρηματίες» για να εισπράξουν αμοιβή από τον αφελή -γιατί άραγε να είναι ανυποψίαστος;- τουρίστα.

Αρνηθήκαμε να συμμετάσχουμε σ’ αυτή την αχαρακτήριστη… διαδικασία της «τουριστικής παροχής»… Οι φωτογραφίες που επισυνάπτω τραβήχτηκαν από φίλο συνταξιδιώτη, τον Ισαάκ, από μακριά και για τις ανάγκες αυτής της δημοσίευσης.

Η δημοσίευση αυτή ελπίζω να σταθεί αφορμή για μια επίσημη διαμαρτυρία, με τις υπογραφές πολλών ευαισθητοποιημένων συμπατριωτών μας. Να σταματήσει επιτέλους ο βασανισμός των ανήμπορων, αλλά χρήσιμων αλλού ζώων!

* αρχιτέκτονας, πρ. πρόεδρος του ΤΕΕ/Κεντρική Μακεδονία