Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών

  • A-
  • A+
Η υπεράσπιση και ο σεβασμός των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων σημαίνει προστασία του περιβάλλοντος ● Σύμφωνα με έρευνες, στα μέρη όπου οι αυτόχθονες έχουν τον έλεγχο της γης και των δασών τους, η βιοποικιλότητα ανθεί. Ο δυτικός άνθρωπος έχει απολέσει τον σεβασμό, τη γνώση και τη σχέση με τη φύση και το περιβάλλον, μα τώρα καλείται να ανακαλύψει τους δεσμούς του εκ νέου, να ξαναβρεί τα πατήματά του, για να μπορέσει να κάνει το πέρασμα στη βιώσιμη ανάπτυξη, προκειμένου να επιβιώσει της κλιματικής αλλαγής.

Το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή 370 εκατομμύρια ψυχές, είναι αυτόχθονες. Τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών (Η.Ε.) οριοθετούν τους πληθυσμούς τους μέχρι τα 500 εκατομμύρια. Οι ιθαγενείς, σε όποια χώρα του κόσμου κι αν είναι τα εδάφη τους, ανήκουν στο 15% των φτωχών του κόσμου και στο 1/3 από τα 900 εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο που ζουν σε συνθήκες εξαιρετικής φτώχειας.

Μπορεί στις μέρες μας να ξεχωρίζουν για τη φτώχεια τους, το χαμηλό επίπεδο μόρφωσης, την έλλειψη πρόσβασης σε νερό, την κοινωνική ανισότητα που βιώνουν και τη βία (ιδιαίτερα οι γυναίκες), τις εξωτερικές επεμβάσεις στη γη τους, όμως ο πολιτισμός τους και ο τρόπος που προσεγγίζουν τη φύση είναι ό,τι χρειάζεται σήμερα ο πολιτισμένος άνθρωπος και κόσμος μας για να λύσει το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής και να αποκαταστήσει την οικολογική ισορροπία του πλανήτη.

Ξεχωρίζουν ανάμεσά μας -από τις υπόλοιπες φυλές- γιατί η σχέση τους με τη φύση και ό,τι τη συνθέτει ήταν και συνεχίζει να είναι σε αρμονία. Οι αυτόχθονες προστατεύουν το 80% της παγκόσμιας βιοποικιλότητας, διαχειρίζονται με βιώσιμο τρόπο το 50% των παγκόσμιων εδαφών, ενώ μόνο για το 10% αυτών των εδαφών έχουν έννομα δικαιώματα ιδιοκτησίας, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης «Leaving no one behind», που εκπόνησαν από κοινού οι Αυτόχθονες Λαοί ανά τον κόσμο -και εκπροσωπούνται από τους Indigenous Peoples Major Group for Sustainable Development (IPMG)-, και κατέθεσαν στη συζήτηση που διεξήχθη σε ανώτατο επίπεδο για τα δικαιώματά τους, όπως περιγράφηκαν στους 17 Στόχους για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Agenda 2030) των Ηνωμένων Εθνών.

Οι αυτόχθονες πληθυσμοί έχουν μια μακρά, πλούσια γνώση βιώσιμης ανάπτυξης που σήμερα εκτιμάται και γίνεται σεβαστή μέσα από την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Οι ιθαγενείς ανά τον κόσμο έχουν επιφορτιστεί στην ουσία με την προστασία των φυσικών πόρων, της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων των περιοχών τους και ακόμη δίνουν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι τα εδάφη τους, τη γη από την οποία εξαρτάται άμεσα η επιβίωσή τους (3 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξαρτώνται άμεσα από την ευρωστία των εδαφών, ενώ 70 εκατομμύρια αυτόχθονες εξαρτώνται από τα δάση που ευδοκιμούν στην περιοχή τους) ενάντια σε εταιρείες, εγκαταστάσεις φυτειών, παράνομους υλοτόμους και διάφορες ομάδες μισθοφόρων που εξυπηρετούν συμφέροντα και που τους κινεί μονάχα η απληστία.

Οι κοινότητες των αυτοχθόνων συμβάλλουν τα μέγιστα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αντίθετα από ό,τι μέχρι σήμερα πιστεύαμε, σύμφωνα και πάλι με στοιχεία των Η.Ε. Οι δασικές εκτάσεις που διαχειρίζονται, αποθηκεύουν τουλάχιστον το ένα τέταρτο της συνολικών εκπομπών άνθρακα που απορροφούν τα τροπικά δάση, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 55 τρισ. μετρικούς τόνους. Αυτό το ποσοστό ισοδυναμεί με τις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα που καταγράφηκαν το 2014 επί τέσσερις φορές.

Τα στοιχεία δεν συμπεριλαμβάνουν δεδομένα από όλες τις γηγενείς κοινότητες ανά τον κόσμο, γι’ αυτό οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το θετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα των ιθαγενών πληθυσμών είναι πολύ μεγαλύτερο από τους μέχρι τώρα υπολογισμούς.

 

Υπάρχουν 5.000 διαφορετικές ομάδες ιθαγενών διασπαρμένες σε 90 χώρες του κόσμου. Το 70% των πληθυσμών αυτών διαβιούν κυρίως στις χώρες της Ασίας. Από τους Ινουίτ της Αρκτικής, τους γηγενείς της Αμερικής, τους Μασάι της Ανατολικής Αφρικής και τις φυλές των Φιλιππίνων, όλοι οι αυτόχθονες πληθυσμοί έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά.

Είναι πολύ λιγότεροι αριθμητικά από τον επικυρίαρχο πληθυσμό της χώρας όπου βρίσκονται, έχουν και διατηρούν τη δική τους γλώσσα (έχουν δημιουργήσει και μιλούν την πλειονότητα από τις 7.000 γλώσσες του κόσμου), έχουν τις δικές τους παραδόσεις, είχαν και συνεχίζουν να κατέχουν τη δική τους γη, με την οποία διατηρούν ισχυρούς και ιδιαίτερους δεσμούς -ειδικά πολιτιστικούς - και επίσης αυτοπροσδιορίζονται ως αυτόχθονες.

Τα εδάφη, τα οικοσυστήματα για τους αυτόχθονες πληθυσμούς είναι πηγή ζωής και ευημερίας, ευημερίας που δεν μετριέται με τα μέτρα του δυτικού κόσμου. Κατέχουν τη γνώση που ο δυτικός κόσμος έχει απολέσει: την επαφή με τη φύση, τον σεβασμό στις λειτουργίες που επιτελεί, τις υπηρεσίες που προσφέρει στους ανθρώπους.

Για τους αυτόχθονες π.χ. της Β. Αμερικής, η γη είναι η Γιαγιά Γη, η Unci Maka, όπως για τους αρχαίους Ελληνες ήταν η Γαία, η Μεγάλη Μητέρα. Αν τους πάρεις τη γη, αν τους αφαιρέσεις τα δικαιώματα της γης τους, δεν έχουν τίποτα.

«Η γη για τους αυτόχθονες δεν είναι σημαντική γιατί είναι παραγωγική, αλλά γιατί αν αφαιρέσεις τα δικαιώματα ενός ιθαγενή από τη γη του, του αφαιρείς τον πολιτισμό του, την ταυτότητά του. Η γη μας είναι η μόνη βάση για τη συνέχιση της ταυτότητάς μας και της ολιστικής ανάπτυξης, που εμείς οι αυτόχθονες αποκαλούμε αυτοδιαχειριζόμενη ανάπτυξη. Οπότε αν ο Στόχος 1, η εξάλειψη της φτώχειας, επομένως και τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και χρήσης γης -αφού από τη γη εξαρτάται η ευημερία μας-, βγουν εκτός συζήτησης, ήδη θα μας έχουν αφήσει πίσω [λογοπαίγνιο με τον τίτλο «no one left behind» της ατζέντας 2030 Κανείς να μην μείνει πίσω]», είχαν δηλώσει o Gam Shimray, μέλος της Asia Indigenous People Pact και η Janene Yazzie (Dine, από τις Νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες) τον Ιούλιο του ’17, στη συζήτηση των Η.Ε. για τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και χρήσης γης των αυτόχθονων λαών.

Γιατί οι εκτάσεις, όπου ακόμη μπορούν και διαβιούν, δέχονται εξαιρετικές πιέσεις, καθώς πολλές φορές είναι μέρη που έχουν εξαιρετικό πλούτο και είναι πολλά τα συμφέροντα που εποφθαλμιούν και το τελευταίο κομμάτι γης που τους απέμεινε και που και για τον υπόλοιπο κόσμο, είναι πηγή ζωής (βλέπε, τα δάση του Αμαζονίου).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αυτοχθόνες της Β. Αμερικής που ακόμη και σήμερα είναι εγκλωβισμένοι σε καταυλισμούς κάτω από συνθήκες εξαιρετικής φτώχειας και ό,τι μαζί της φέρνει.

Σήμερα τα Συμβούλια του Μεγάλου Εθνους των Σιου (Tribal και Treaty Councils) επαναδιεκδικούν τα δικαιώματα του ιερότερου γι’ αυτούς τόπου, των Black Hills. «Η γλώσσα και η γη είναι ένα για εμάς» δηλώνουν.

«Ολα τα στοιχεία δείχνουν πως όταν οι τοπικές κοινωνίες έχουν την κυριαρχία της διαχείρισης των οικοσυστημάτων και της γης τους και τα δικαιώματά τους είναι νομικώς αναγνωρισμένα, τότε τα ποσοστά αποψίλωσης των δασών που βρίσκονται στη δική τους γη είναι χαμηλά. Οταν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας αμφισβητούνται, τότε ανοίγει ο δρόμος για την αποψίλωση των δασών και την υποβάθμιση των εδαφών. Τα δάση όμως βρίσκονται στην πρώτη γραμμή άμυνας στην καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη» έχει δηλώσει σε κείμενό του ο Robert Nasi, γενικός διευθυντής του CIFOR (Center for International Forestry Research).

Σημαντικό είναι ότι κατέληγε στη διαπίστωση πως «η έννομη κυριαρχία (δικαιώματα ιδιοκτησίας και χρήσης) των ιθαγενών πληθυσμών πάνω στη γη τους -το 25% των παγκόσμιων εδαφών ανήκουν παραδοσιακά σε αυτόχθονες-, είναι κύριο και το αποτελεσματικότερο εργαλείο στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής».

Και για του λόγου το αληθές, το 2016 δολοφονήθηκαν 164 αυτόχθονες, περιβαλλοντικοί ακτιβιστές που υπερασπίζονταν τα εδάφη τους σύμφωνα με την έκθεση «Defenders of the Earth» της Global Witness, που γνωστοποιήθηκε ευρέως. Τέσσερις άνθρωποι έχαναν τη ζωή τους κάθε εβδομάδα υπερασπιζόμενοι το αυτονόητο. Τη γη, το δάσος, το οικοσύστημα της περιοχής τους που τους προσφέρει ζωή.

Γιατί είναι σημαντική η διασφάλιση της βιοποικιλότητας;

Τι δεν εκτιμούμε, τι δεν έχουμε κατανοήσει, για ποιο λόγο γίνεται τόση κουβέντα για το περιβάλλον, γιατί η οικολογική ισορροπία του πλανήτη έχει αναχθεί σε αξία, τι ρόλο παίζει η βιοποικιλότητα στη ζωή μας, γιατί έχει τόση μεγάλη σημασία η φύση για τους ανθρώπους; Θα δανειστούμε στοιχεία από την αναφορά «Ζωντανός πλανήτης» της WWF του 2018.

◼ Η υγεία, η διατροφή και η ασφάλειά μας εξαρτώνται από τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Από τις φαρμακευτικές ουσίες μέχρι την παραγωγή τροφής, η βιοποικιλότητα είναι αυτή που καθορίζει την ευζωία των ανθρώπων, των κοινωνιών.

◼ Ολόκληρη η οικονομική δραστηριότητά μας εξαρτάται από τη φύση. Εκτιμάται ότι η φύση, παγκόσμια, παρέχει υπηρεσίες αξίας περίπου 125 τρισεκατομμυρίων αμερικανικών δολαρίων τον χρόνο.

◼ Τα υγιή οικοσυστήματα του πλανήτη έδωσαν την ευκαιρία στις ανθρώπινες κοινωνίες να αναπτυχθούν. Πλέον οι ερευνητές αναρωτιούνται κατά πόσο είναι εφικτή η περαιτέρω ανάπτυξη της κοινωνίας μας με υποβαθμισμένες τις λειτουργίες των φυσικών συστημάτων του πλανήτη.

Υποβάθμιση των εδαφών

Η υποβάθμιση των εδαφών επηρεάζει περισσότερους από 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους κι είναι φαινόμενο που επηρεάζει κάθε χερσαίο οικοσύστημα. Σε πρόσφατη έρευνα πιστοποιήθηκε ότι μόνο το 1/4 των εδαφών της γης είναι «ελεύθερο» επιπτώσεων από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, έκταση που υπολογίζεται να μειωθεί στο 1/10 μέχρι το 2050.

Η συνεχιζόμενη υποβάθμιση των εδαφών έχει άμεσο αντίκτυπο στα είδη, την ποιότητα των οικότοπων και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Δύο πρόσφατες έρευνες εστίασαν και ανέδειξαν τη δραματική μείωση των πληθυσμών των μελισσών και άλλων επικονιαστικών ειδών, όπως άλλωστε και της βιοποικιλότητας του εδάφους, που είναι πρώτιστης σημασίας για την υποστήριξη της παραγωγής/καλλιέργειας τροφής, αλλά και άλλων οικοσυστημικών υπηρεσιών. Γιατί όταν μιλάμε για υποβάθμιση εδαφών, μιλάμε για την ικανότητα της γης να υποστηρίξει τόσο τις ανάγκες της βιοποικιλότητας όσο και των ανθρώπων.

Είναι ένα φαινόμενο που έχει πολλές μορφές: απώλεια εδάφους ή απώλεια υγιών καλλιεργήσιμων εδαφών, απώλεια οικότοπων και του υδρολογικού κύκλου σε αστικές περιοχές, αποψίλωση των δασών ή υπερβολική υλοτόμηση δασικών περιοχών, υπερβόσκηση εκτάσεων με θαμνώδη βλάστηση, αποξήρανση ή ευτροφισμός υγρότοπων. Μάλιστα οι υγρότοποι έχουν χάσει το 87% των εκτάσεων τους στη σύγχρονη εποχή.

Αν ανατρέξουμε λοιπόν στον δικό μας αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, στον ορφικό ύμνο για τη Γαία, αντιλαμβανόμαστε ότι απέτειναν τον ίδιο σεβασμό απέναντι στην Γη που αποτείνουν σήμερα οι απανταχού αυτόχθονες. Μοιράζονταν την ίδια γνώση.

«Γαῖα θεά, μῆτερ μακάρων θνητῶν τ᾽ ἀνθρώπων, παντρόφε, πανδώτειρα, τελεσφόρε, παντολέτειρα, αὐξιθαλής, φερέκαρπε, καλαῖς ὥραισι βρύουσα, ἕδρανον ἀθανάτου κόσμου, πολυποίκιλε κούρη, ἣ λοχίαις ὠδῖσι κύεις καρπὸν πολυειδῆ, ἀιδία, πολύσεπτε, βαθύστερν᾽, ὀλβιόμοιρε, ἡδυπνόοις χαίρουσα χλόαις πολυανθέσι δαῖμον, ὀμβροχαρής, περὶ ἣν κόσμος πολυδαίδαλος ἄστρων εἱλεῖται φύσει ἀενάωι καὶ ῥεύμασι δεινοῖς, ἀλλά, μάκαιρα θεά, καρποὺς αὔξοις πολυγηθεῖς εὐμενὲς ἦτορ ἔχουσα, σὺν ὀλβίοισιν ἐν ὥραις».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Απειλούνται με αφανισμό
Ερευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, προειδοποιεί ότι το 40% των δασών της Αμερικής βρίσκεται σε κίνδυνο αφανισμού εξ αιτίας της εισβολής αλλόχθονων παθογόνων και εντόμων που τα καταστρέφουν ή τρέφονται από τα...
Απειλούνται με αφανισμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
Οσο οι επιστήμες αναπτύσσονται, παρατηρούμε ότι πολλοί ερευνητές στρέφονται στην παρατήρηση της λειτουργίας των οικοσυστημάτων της φύσης προκειμένου να βρουν λύσεις στα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου.
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
Μεγάλες εταιρείες χρησιμοποιούν για την παραγωγή χαρτιού τουαλέτας ολοένα και λιγότερες ποσότητες ανακυκλωμένου χαρτιού, αποκαλύπτει νέα βρετανική έρευνα. Αποτέλεσμα; Να κόβονται δέντρα, να συνεχίζεται δηλαδή...
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Και ύστερα ήρθαν τα… Δέντρα! Απλά, μαγευτικό
«Τα Δέντρα» των Piotr Socha και Wojciech Grajkowski είναι ακόμη ένα εξαίρετο βιβλίο από τον παιδικό εκδοτικό οίκο «Μικρή Σελήνη», που γεμίζει με γνώση παιδιά και γονείς και ταξιδεύει τα μάτια μας σε...
Και ύστερα ήρθαν τα… Δέντρα! Απλά, μαγευτικό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Περπατώ, περπατώ εις το δάσος
Είναι πρωί ακόμη όταν η μικρή Κοκκινοσκουφίτσα ξεκινά να πάει στη γιαγιά της φαγητό. Η μητέρα τη δασκαλεύει, «πρόσεξε αυτό», «πρόσεξε εκείνο». Η...
Περπατώ, περπατώ εις το δάσος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;
Περισσότερα από το 80% των δασικών οικοσυστημάτων της Βόρειας και Νότιας Αμερικής απειλούνται, σύμφωνα με έρευνα της IUCN, που διεξήχθη από διεθνή ομάδα επιστημόνων. Οι περισσότεροι τύποι δασών απειλούνται...
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας