«Θυμάσαι τι είναι ποίηση;» Αφοπλιστική αντίδραση διαβάτη, ο οποίος υπέστη την αδιάκριτη ερώτηση «Τι είναι ποίηση;» σε ρεπορτάζ εκπομπής όπου ήταν ο ποιητής Μιχάλης Γκανάς.
Ο άτυχος περιπατητής στράφηκε για βοήθεια στην αλλοδαπή γυναίκα που τον συνόδευε και με χαμένο ύφος τη ρώτησε με τη σειρά του «Θυμάσαι τι είναι ποίηση;». Σαν να λέμε «Θυμάσαι πώς το λένε το καφενεδάκι που καθίσαμε προχτές;» ή «Μωρέ πώς τον λένε τον ηθοποιό που έπαιζε στο…». Κατόπιν, η ενθουσιώδης και μη καταπτοηθείσα νεόκοπη δημοσιογράφος είχε τη φαεινή ιδέα να ρωτήσει υψηλόβαθμο στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας, τον κατά τ’ άλλα συμπαθέστατο Αθανάσιο Γιαννόπουλο, την ώρα που επρόκειτο να διαβεί το κατώφλι μεγάρου τινός. Εισέπραξε λοιπόν την απάντηση και αποστομώθηκε -το λέω γιατί τα νιάτα δεν είναι κακεντρεχή-, εισέπραξε λοιπόν την κατηγορηματική απάντηση «Σήμερα δεν κάνουμε δηλώσεις». Η άνθρωπος άτυχη, αλλά ο άνθρωπος τυχερός. Γιατί σκέψου σήμερα να ήταν μέρα δηλώσεων και να θεωρούσε υποχρέωσή του να αντεπεξέλθει στην ουρανοκατέβατη ερώτηση. Θα μπορούσε βέβαια να απαντήσει «Αφήστε με, βρε παιδιά, πρωί πρωί» ή, ανάλογα, «Ορεξη που την έχετε βραδιάτικα» ή «Τέτοια ώρα, τέτοια λόγια», και τότε θα γινόταν συμπαθέστερος. Αλλά φευ δεν συνέβη έτσι».
Με αυτά τα λόγια άρχιζε το κείμενό της στην «Ελευθεροτυπία» στις 30 Οκτωβρίου του 2009 η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά, από αυτό δε το περιστατικό πήρε τον τίτλο του το νέο βιβλίο της «Θυμάσαι τι είναι η ποίηση;», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Πατάκη». Τι μπορεί να περιέχει ένα τέτοιο βιβλίο; Πενήντα πολύτιμες επιφυλλίδες υπό τον τίτλο «Πεντάλ», για το ένθετο «Βιβλιοθήκη» της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία». Η Μαρία Λαϊνά έχει τον δικό της μοναδικό τρόπο και σαν άριστη ποδηλάτισσα της συγγραφής ισορροπεί μεταξύ της υπέρβασης και της πραγματικότητας.
Τα κείμενά της δεν απευθύνονται στη «στενή» κοινότητα των ποιητών, είναι προϊόν μιας σκέψης που «σκάβει» την επιφανειακή καθημερινότητά μας. Για πολλούς η ποίηση και η λογοτεχνία είναι δυσνόητες, κάποιες φορές παράλογες, εκτός νοήματος, ένας παραλογισμός που δεν αφορά την πραγματικότητα. Νομίζω πως ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Τίποτα πιο αληθινό από την ποίηση και τα σθεναρά λογοτεχνικά έργα που συχνά αποδίδουν το συναίσθημά μας δίχως την προστασία της λογικής και του επιστημονικού λόγου. Η Μ. Λαϊνά, σε αυτό το βιβλίο, δείχνει πως πίσω από την προσπάθεια εύρεσης νοήματος, πίσω από τις ανακουφιστικές θεωρίες μας και τις εκλογικεύσεις μας, υπάρχει ένα μεγάλο κενό. Μια αχανής μαύρη τρύπα όπου οι ποιητές, οι φιλόσοφοι και οι λογοτέχνες στέκονται για χάρη μας, με μεγάλο θάρρος και τελικά μας συμπαραστέκονται, μας ενθαρρύνουν, μας ανοίγουν τη θέα, μας μεταμορφώνουν. Μεταφέρω από το «Αι ευχαί» της: «Η ποίηση είναι στιγμή συμπυκνωμένου χρόνου. Αν το δεχτούμε αυτό, σκέψεις για αρχή και τέλος, παρουσία και απουσία, καθίστανται αυτόχρημα άχρηστες. Στις ευτυχισμένες της στιγμές, η κίνηση του εκκρεμούς επικαλύπτει τα δύο της άκρα-αστραπιαία, δυσδιάκριτη, σχεδόν μαγική, όπως και η ζωή όταν δεν μας λογαριάζει. Οι ερμηνευτικοί διαξιφισμοί δεν διαπερνούν το ποιητικό σώμα. Το «ζωντανό εκκρεμές» δεν ενδιαφέρεται παρά για την καθαρή πράξη που αναδημιουργεί την κίνησή του. «Αι ευχαί» του Ανδρέα Κάλβου προκαλούν τον αναγνώστη με αισθήσεις και μνήμες, καθώς διατηρούν την άθραυστη ιδιότητά τους και το αμφίσημο πρόσωπό τους: ευχές και κατάρες. Μπορεί να μοιάζει ότι οι πρώτες εξαρτώνται από το μέλλον και οι δεύτερες από το παρελθόν, αλλά το παρόν ξαναγυρίζει και το παρόν προβάλλεται…».
Η συγγραφέας είναι βέβαιο πως αναγνωρίζει τον μεταμορφωτικό ρόλο της ποίησης -σημαντική ποιήτρια η ίδια- και της στοχαστικής λογοτεχνίας και επιδιώκει να ανοίξει στους αναγνώστες και στις αναγνώστριές της κάποιον άλλο ορίζοντα. Χωρίς να ομορφαίνει την πραγματικότητα, βρίσκει την ομορφιά. Αλλά… δεν διστάζει να κατακεραυνώσει με καυστικό τρόπο και με χιούμορ την αντι-ποιητική πραγματικότητα: «Η κυρία Χούκλη είναι η μόνη, νομίζω, που καταδέχτηκε να συμπεριλάβει επί δύο, μάλιστα, συνεχόμενες ημέρες στο δελτίο της των 21.00 της ΝΕΤ την αγγελία θανάτου του Τζ.Ντ. Σάλιντζερ -νουβελίστα και διηγηματογράφου όχι απλώς αδιάφορου αλλά και εχθρικού προς τη δημοσιότητα- μαζί και λιτές λεπτομέρειες. Οι υπόλοιποι τηλεοπτικοί σταθμοί αγρόν ηγόρασαν, παρέμειναν αυστηρά προσηλωμένοι στην ανάλυση της οικονομικής βασάνου των Ελληνα και των προσηκόντως ή μη προς λήψη μέτρων, όπως και στα μπλόκα των αγροτών οι οποίοι διεκδικούν τα αιτήματά τους μέσω εκπροσώπων προικισμένων με τη χάρη ουδέποτε να εμφανίζονται ωχροί και λιπόβαροι (σε δεινή θέση στις κακές καιρικές συνθήκες στο ύπαιθρο, πάντως), παρότι επιμένουν ότι σε λίγο εκλείπουν ως άνθρωποι και ως είδος που εξασφαλίζει στο ανθρώπινο γένος την πρωτογενή παραγωγή. Εξού και η απειλή που μας απευθύνουν κάθε τρεις και λίγο ότι άμα δεν ενισχυθούν οικονομικά και, επομένως, αν δεν παράξουν, θα εκλείψουμε με τη σειρά μας και μεις οι χορτάτοι».
Απίστευτα γοητευτικός, ενίοτε παράξενος, αλλά πάντα πρωτότυπος ο στοχαστικός «ποδηλάτης» της Μαρίας Λαϊνά. Θα με θυμηθείτε όταν ανεβείτε στην πίσω θέση του ποδηλάτου και ξεκινήσετε για ένα διαφορετικό ταξίδι ανάγνωσης.
