Η διεθνής τρομοκρατία τείνει να εκδηλώνεται με τη μορφή κυμάτων, όπως παρατήρησε ο David Rapoport την επαύριο των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου. Σε κάθε κύμα, το οποίο διαρκεί περίπου σαράντα χρόνια, επικρατεί μια συγκεκριμένη θεώρηση περί πολιτικής βίας, η οποία οριοθετεί την ιδεολογία, οργάνωση και στρατηγική των βασικών τρομοκρατικών οργανώσεων της περιόδου. Η έναρξη του τέταρτου -και παρόντος- κύματος, στο οποίο κυριαρχεί η θρησκευτική τρομοκρατία και οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα, τοποθετείται στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Η επίθεση στο Κράιστσερτς σημειώνεται στην επέτειο των σαράντα ετών από την Ιρανική Επανάσταση, γεγονός-ορόσημο για το θρησκευτικό κύμα, και φέρνει το τέταρτο κύμα στα όρια του προβλεπόμενου χρόνου ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η θρησκευτική τρομοκρατία θα εξαφανιστεί, αλλά ενδεχομένως βρισκόμαστε μπροστά στην παράλληλη διαμόρφωση ενός νέου -πέμπτου- κύματος, με επίκεντρο την ακροδεξιά τρομοκρατία. Το υπό διαμόρφωση αυτό κύμα αντιτάσσεται αλλά ταυτόχρονα μιμείται την τρομοκρατία του απελθόντος κύματος, όντας απότοκο της ίδιας κρίσης της νεωτερικότητας που γέννησε το θρησκευτικό κύμα.
Μπορεί η επίθεση στο Κράιστσερτς να πραγματοποιήθηκε εναντίον μουσουλμανικών χώρων λατρείας και τα θύματά της να ήταν μουσουλμάνοι, ωστόσο στόχος της επίθεσης δεν ήταν μόνο η κοινότητα των μουσουλμάνων στη Δύση, ούτε ένα κάποιο αόριστο Ισλάμ. Η επίθεση στη Νέα Ζηλανδία απευθυνόταν εξίσου και σε ένα δυτικό, μη μουσουλμανικό κοινό και έθετε υπό αμφισβήτηση την ίδια την έννοια της Δύσης.
Αυτό καθίσταται σαφές στο μανιφέστο του Μπρέντον Τάραντ. Ο τίτλος, «Η Μεγάλη Αντικατάσταση», αποτελεί σαφή αναφορά στη θεωρία συνωμοσίας της «Ευραραβίας», η οποία αναφέρεται σε μια υποτιθέμενη διαδικασία «αντικατάστασης του γηγενούς πληθυσμού της Ευρώπης», μέσω της μαζικής μετανάστευσης από χώρες του Τρίτου Κόσμου και δη της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, για τον Μπρέντον Τάραντ, η «μουσουλμανική απειλή» είναι περισσότερο σύμπτωμα παρά αιτία της κρίσης που βιώνει η Δύση. Οπως, μάλιστα, ωμά παραδέχεται στο μανιφέστο του, η στοχοποίηση της μουσουλμανικής κοινότητας οφείλεται στη δυνατότητα που προσφέρει η πράξη αυτή για μεγαλύτερη κοινωνική στήριξη.
Αντιθέτως, για τον Τάραντ, υπεύθυνη για την κρίση είναι η -υλική και ηθική- «παρακμή της Δύσης», με άξονα τον άκρατο ατομικισμό, καταναλωτισμό και ηθικό ξεπεσμό των δυτικών κοινωνιών. Ο Τάραντ δεν κάνει επίκληση στο θείο και μια ιδεατή «κοινότητα πιστών» -για αυτόν ο χριστιανισμός δεν είναι παρά μέρος της «ευρωπαϊκής ταυτότητας»- αλλά παρουσιάζει τα ίδια στοιχεία αντίδρασης στη νεωτερικότητα, που χαρακτηρίζει όλα τα φονταμενταλιστικά κινήματα. Υπό αυτήν την έννοια, δανείζεται στοιχεία από τον ριζοσπαστικό ισλαμισμό και οργανώσεις όπως η Αλ Κάιντα και το «Ισλαμικό κράτος».
Αυτός ο ιδιότυπος κοσμικός φονταμενταλισμός βέβαια κάνει επίκληση σε άλλους προφήτες και θεωρητικές παραδόσεις. Πέρα από τις προφανείς και δεδηλωμένες ιδεολογικές καταβολές, όπως ο Οσβαλντ Μόσλι και ο Αντερς Μπρέιβικ, ο Τάραντ φαίνεται να αντλεί από τον ριζοσπαστικό οικολογισμό του Unabomber Τεντ Κατζίνσκι. Ο Τάραντ δηλώνει υποστηρικτής του οικο-φασισμού (eco-fascism) και οραματίζεται παράλληλα με τη «φυλετικά καθαρή» Δύση και ένα προ-καπιταλιστικό μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο θα εξασφαλίζει έναν προ-βιομηχανικών επιπέδων σεβασμό της φύσης, απόψεις που ανέπτυξε πολύ πιο ολοκληρωμένα ο Κατζίνσκι ήδη το 1995. Αυτή η ιδιόμορφη διασύνδεση ριζοσπαστικού οικολογισμού και φασιστικών αντιλήψεων της «λευκής υπεροχής» αποτελεί -ίσως το πιο αναπάντεχο- «παράδοξο» της περίπτωσης του Τάραντ, το οποίο βέβαια είναι μια άλλου είδους ένδειξη αντίδρασης στο μοντέλο της νεωτερικότητας.
Οι ομοιότητες δεν περιορίζονται εκεί. Ο Τάραντ, όπως ο Μπρέιβικ και ο Κατζίνσκι παλιότερα, εντοπίζει τους υπευθύνους για την «παρακμή» της Δύσης» στο πρόσωπο των φιλελεύθερων κυβερνήσεων και των ελίτ του «πολιτιστικού μαρξισμού». Αυτές αποτελούν και τον έμμεσο στόχο των επιθέσεων στο Κράιστσερτς, καθώς η τρομοκράτησή τους είναι εξίσου σημαντική για τον Τάραντ με αυτήν της μουσουλμανικής κοινότητας. Παράλληλα με τη «στρατηγική εκφοβισμού», ο Τάραντ, απευθυνόμενος στις δυτικές κοινωνίες, τις οποίες θεωρεί εξίσου υπεύθυνες για την «παρακμή» αλλά και «άξιες σωτηρίας», καταφεύγει σε μια «στρατηγική πρόκλησης (και πόλωσης)». Στο πλαίσιο αυτής, ο στόχος είναι η αυξημένη κρατική καταστολή και οι εκατέρωθεν επιθέσεις αντεκδίκησης να οδηγήσουν στη διάχυση και κλιμάκωση της δυσπιστίας μεταξύ των χριστιανικών και μουσουλμανικών κοινοτήτων στην Ευρώπη, φέρνοντας τα δυτικά κράτη στα πρόθυρα εμφυλίου.
Γνωρίζοντας τα φονταμενταλιστικά θεμέλια, τις ιδεολογικές καταβολές και τις στρατηγικές βίας της σύγχρονης ακροδεξιάς βίας, όπως αποτυπώνονται στην επίθεση στη Νέα Ζηλανδία, ποιος τελικά είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος αντιμετώπισης αυτού του διαφαινόμενου νέου κύματος τρομοκρατίας; Πριν καταφύγουν σε πολιτικές καταστολής και σημαντικές -αλλά ανεπαρκείς- εκδηλώσεις συμπάθειας και αλληλεγγύης με τα θύματα της επίθεσης, οι δυτικές κοινωνίες και οι δυτικές ελίτ θα πρέπει πρώτα να αποδεχτούν ότι η μετάβαση στη μετα-νεωτερικότητα και τον ύστερο καπιταλισμό αποτυγχάνει να εμπνεύσει, όχι μόνο τους νεαρούς μουσουλμάνους στη Δύση ή τη Μέση Ανατολή, αλλά και μια αυξανόμενη -και εξίσου ριζοσπαστικοποιημένη πλέον- μερίδα του «τοπικού πληθυσμού».
Αποτελεί επίσης ένδειξη μιας βαθύτερης κρίσης της Αριστεράς στη Δύση, η οποία διολισθαίνοντας είτε προς τον κυβερνητισμό είτε προς μια δυσνόητη και απροσπέλαστη στον μέσο άνθρωπο γνώση, αδυνατεί πλέον να μιλήσει και να κινητοποιήσει το φυσικό της ακροατήριο. Ισως ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι σηματοδοτεί μια αντίστοιχη «αμφισβήτηση των αυθεντιών» στην εκπαίδευση και την παραγωγή γνώσης. Δεν είναι τυχαίο ότι στην πρώτη σελίδα του μανιφέστου, ο Τάραντ περιγράφει τον εαυτό του ως προερχόμενο «από μια συνηθισμένη εργατική οικογένεια… και με κανένα έκδηλο ενδιαφέρον για το σχολείο… και οποιαδήποτε γνώση έχουν να προσφέρουν τα πανεπιστήμια».
*Διδάσκει Ασύμμετρες Συγκρούσεις και Πολιτική Βία στο Παν/μιο Πελοποννήσου και είναι αρχισυντάκτρια στο ΚΕΜΜΙΣ.
