Σήματα κινδύνου από το σώμα

Ο πεπτικός εγκέφαλος ελέγχει ιδιοφυώς τον ρυθμό του βασικού μεταβολισμού. Εκατομμύρια χημικές ουσίες πρέπει να αναλυθούν και εκατομμύρια επικίνδυνες ουσίες πρέπει να τεθούν υπό έλεγχο.

Το κεντρικό σημείο ελέγχου στην κοιλιά οργανώνει τη μάχη ενάντια στους κακόβουλους εισβολείς: εκείνοι οι μικροοργανισμοί που συμβιώνουν μαζί μας και εγκαθίστανται στο έντερο δεν επιτρέπεται να καταλήγουν στο εσωτερικό του οργανισμού, όπως άλλωστε και εκείνοι που καταπίνουμε κάθε μέρα σε τεράστιες ποσότητες.

Το έντερο είναι το μεγαλύτερο ανοσοποιητικό όργανο του σώματός μας, στο οποίο βρίσκονται περισσότερα από το 70% των αμυντικών κυττάρων. Το περιεχόμενό του; Ενας ζεστός χυλός από περιττώματα, βλέννα και βακίλους, ένας παράδεισος δηλαδή για επικίνδυνα βακτήρια και μύκητες. Μέσα μας κατοικούν περίπου 500 είδη άκρως επικίνδυνα για την υγεία μας.

Τα μισά από τα κόπρανα αποτελούνται από νεκρά βακτήρια. Κρατούνται μακριά χάρη στα εντερικά τοιχώματα, στην πιο αποτελεσματική γραμμή άμυνας του οργανισμού.

Ενας μεγάλος αριθμός αμυντικών κυττάρων συνδέεται απευθείας με τον πεπτικό εγκέφαλο. Μαθαίνουν να ξεχωρίζουν το καλό από το κακό. Η πληροφορία αποθηκεύεται και ανακαλείται από τη μνήμη σε περίπτωση ανάγκης. Πολλές διεργασίες λαμβάνουν χώρα ανεξάρτητα από το κεφάλι.

Οταν κάποια επικίνδυνη ουσία καταλήξει στο σώμα, ο πεπτικός εγκέφαλος «αισθάνεται» πρώτος τον κίνδυνο και εκπέμπει αμέσως συναγερμό στο «ρετιρέ». Γιατί σε περιπτώσεις ανάγκης ο εγκέφαλος στο κρανίο πρέπει να βρίσκεται σε ετοιμότητα. Ο άνθρωπος να είναι έτοιμος να δράσει σύμφωνα με το σχέδιο – εμετός, μυϊκές συστολές, εκκένωση.

Στις αρχές του 20ού αιώνα οι Αγγλοι γιατροί Ούλιαμ Μπέιλις και Ερνεστ Στάρλινγκ εξέτασαν στο εργαστήριό τους τον ομφάλιο λώρο ενός ναρκωμένου σκύλου. Αυτό το ελεύθερο κομμάτι από τα εντόσθια επέδειξε μια στερεότυπη συμπεριφορά: όταν οι ερευνητές ασκούσαν πίεση στο κομμάτι αυτό του εντέρου, ο λώρος απαντούσε με κυματοειδείς μυϊκές κινήσεις, οι οποίες μετακινούσαν το περιεχόμενο – πάντα από το στόμα προς τον πρωκτό.

Αυτό το φαινόμενο το ονόμασαν «Ο νόμος του εντέρου». Ετσι ανακάλυψαν το περισταλτικό αντανακλαστικό το οποίο βρίσκεται στο λεπτό έντερο. Αλλη μία απαραίτητη για την επιβίωση λειτουργία του γαστρεντερικού σωλήνα.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η περίπλοκη αυτή μηχανή μεταφοράς ρυθμίζεται από τον εγκέφαλο και αντιδρά στο παραμικρό ερέθισμα: όταν ένας σβόλος τροφής τεντώνει ένα κομμάτι του εντέρου, τότε ενεργοποιούνται τα κύτταρα του βλεννογόνου. Αυτά εκκρίνουν νευροδιαβιβαστές, ουσίες-αγγελιαφόρους, που με τη σειρά τους ερεθίζουν άλλα νευρικά κύτταρα, τους «υποβλεννογόνιους αισθητικούς νευρώνες», οι οποίοι βρίσκονται στο εσωτερικό του εντερικού τοιχώματος.

Τα κύτταρα αυτά στέλνουν μέσω διαβιβαστών σήματα στα μυϊκά κύτταρα, τα οποία τότε εκτελούν την κυματοειδή αντανακλαστική κίνηση.

Ο «μικρός εγκέφαλος» είναι υπεύθυνος για τη διατήρηση μιας υπερευαίσθητης ισορροπίας: όταν το ανασταλτικό σύστημα ισχυροποιηθεί αρκετά, το έντερο τεντώνεται τόσο πολύ που παραλύει. Οι αισθητήρες δεν καταγράφουν πλέον καμία ένταση στα τοιχώματα και το αποτέλεσμα είναι η χρόνια δυσκοιλιότητα. Αν, αντίθετα, το σύστημα υπερδιεγερθεί, το αποτέλεσμα είναι η διάρροια.

Μετά την ανακάλυψη σχετικά με την κίνηση του γαστρεντερικού σωλήνα θέλησαν να εξηγήσουν τι είναι αυτό που προκαλεί την κίνηση […]. Εκοψαν τις νευρικές συνδέσεις με τα υπόλοιπα όργανα και το κεντρικό νευρικό σύστημα του σκύλου. Καμία πληροφορία από τον εγκέφαλο ή τον νωτιαίο μυελό δεν έφτανε στο απομονωμένο σημείο. Οποιοδήποτε άλλο όργανο θα παρέλυε […], ωστόσο, όταν άσκησαν πίεση στα όργανα, εκείνα αντέδρασαν με ένα κύμα σύσπασης […], άρα υπήρχαν κάποια εσωτερικά νεύρα που ευθύνονταν γι’ αυτή την κίνηση. Πρόσθεσαν στον «νόμο του εντέρου» έναν τοπικό νευρικό μηχανισμό.

Πρωτοφανές! […] όσο πιο βαθιά βρίσκεται ένα σημείο μέσα στον γαστρεντερικό σωλήνα τόσο εξασθενεί η κυριαρχία του εγκεφάλου του κεφαλιού πάνω του. Το στόμα, τα μέρη του οισοφάγου και το στομάχι δέχονται για λίγο ακόμα εντολές από πάνω. Οτιδήποτε συμβαίνει πίσω από την έξοδο του στομάχου σε ποιο σημείο και σε ποια χρονική στιγμή, το αποφασίζει ο πεπτικός εγκέφαλος.

Μόνο στο τέλος, στο ορθό έντερο και στον πρωκτό, αναλαμβάνει πάλι τον έλεγχο ο εγκέφαλος που βρίσκεται στο κεφάλι.

Ο πεπτικός εγκέφαλος είναι ένα τεράστιο εργοστάσιο που παράγει και ρυθμίζει με ακρίβεια τουλάχιστον 40 νευροδιαβιβαστές.

Το 95% της σεροτονίνης –μιας ουσίας που μπορεί και επηρεάζει την ψυχική διάθεση του ανθρώπου– παράγεται και αποθηκεύεται στο έντερο. Ειδικά νευρικά κύτταρα αποστέλλουν τη σεροτονίνη ως διαβιβαστή ο οποίος, εκτός των άλλων, είναι αρμόδιος για τη λειτουργία του περισταλτικού αντανακλαστικού. Οταν ο εγκέφαλος στο κεφάλι, συνειδητά ή ασυνείδητα, αντιλαμβάνεται ένταση και φόβο, τότε ζητά από την κοιλιά ενισχύσεις με τη μορφή εξειδικευμένων ανοσοκυττάρων στο έντερο.

Αυτά εκκρίνουν αλλεργιογόνες ουσίες, όπως την ισταμίνη, οι οποίες ενεργοποιούν τα νευρικά κύτταρα στον πεπτικό σωλήνα. Αυτά, τέλος, ευθύνονται για τη σύσπαση των μυϊκών κυττάρων. Οι συνέπειες είναι μυϊκές συστολές ή διάρροια.

Τα συναισθήματα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η καταγεγραμμένη στο σώμα πεμπτουσία των εμπειριών της ζωής μας, καταγεγραμμένων κυρίως στις αντιδράσεις της κοιλιάς μας. Κάθε φορά που το έντερο συσπάται, κάθε φορά που εκκρίνει νευροδιαβιβαστές ή κάθε φορά που κινητοποιεί ανοσοκύτταρα, όλα τα δεδομένα κινούνται κατά μήκος του πνευμονογαστρικού νεύρου.

Ο εγκέφαλος ερμηνεύει τα συμπτώματα αυτά ως αδιαθεσία ή καλή διάθεση, κούραση ή ζωντάνια. Συνεπώς η κοιλιά καθορίζει την ψυχική μας διάθεση.

Απόσπασμα από το βιβλίο μου «Εγώ και η ανάγκη μου για τροφή», εκδόσεις opera 2014.

Ξέρετε ότι

Στις εκπληκτικά περίπλοκες νευρικές ίνες, οι οποίες συνδέουν τον μικρό με τον μεγάλο εγκέφαλο, από κάτω προς τα πάνω, υπάρχει ο βιολογικός συσχετισμός των ανθρώπινων «πεπτικών συναισθημάτων» και της διαίσθησης. Αυτός προκύπτει από την αλληλεπίδραση των δύο επικοινωνούντων εγκεφάλων. Αρα το συμπέρασμα είναι το εξής: Στον εγκέφαλο του κρανίου πρέπει να υπάρχει μια «τράπεζα συναισθηματικής μνήμης», η οποία συλλέγει όλες τις αντιδράσεις και τα δεδομένα της κοιλιάς. Οπως, π.χ., την εγρήγορση σε καταστάσεις που προκαλούν ανησυχία. Ή τα βιολογικά σημάδια της χαράς, που μοιάζουν σαν να φτερουγίζουν πεταλούδες στην κοιλιά. Ή την απόρριψη που νιώθουμε όταν κοιτάξουμε στα μάτια ορισμένους συνανθρώπους μας.

* Σύμβουλος διατροφής