Η αποδοχή του διαφορετικού και η υπέρβαση συμβάσεων που ταλανίζουν τον άνθρωπο είναι ζητούμενα κάθε προσπάθειας αποστιγματοποίησης της ψυχικής νόσου σε οποιασδήποτε μορφή.
Σε αρκετά λογοτεχνικά της έργα η Φωτεινή Τσαλίκογλου ασχολείται με θέματα που αφορούν την ψυχική νόσο. Συνδυάζοντας επιστημονική κατάρτιση με μυθοπλαστική δεινότητα, προσεγγίζει την ψυχική διαταραχή με τέτοιο τρόπο ώστε να εξοικειώνει τον αναγνώστη με αυτήν.
Αναδεικνύει τις ιστορικές, κοινωνικές, οικογενειακές γενεσιουργούς αιτίες εντελώς διαφορετικά από τις ακαδημαϊκές προσεγγίσεις που θεωρούν τους πάσχοντες ως παιδιά του Phineas Gage.
Περισσότερο από προηγούμενα έργα της, με τον «Ελληνα Ασθενή» αποδραματοποιεί την ψυχική νόσο και δείχνει πως η τρέλα γίνεται η λογική συνέπεια της διάρρηξης του κοινωνικού δεσμού και πως μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Το ευρύ φάσμα γνώσεών της υποστηρίζει και υποστηρίζεται από την εναργή γραφή της που, μέσω μιας ευρηματικής μυθοπλασίας, μας κάνει κοινωνούς ανοίκειων και απευκταίων καταστάσεων.
Διατρέχοντας τη χρονική περίοδο πέντε γενεών, πραγματεύεται το ενδιαφέρον και πολύπλοκο θέμα της ψυχικής διαταραχής.
Η τυχαία ανακάλυψη ενός εμβληματικού αγάλματος θα στιγματίσει τη ζωή ενός ανθρώπου που μέσα στην απλότητα αντιπροσώπευε το πρότυπο ενός αγωνιστή της καθημερινότητας. Το όριο τρέλας και λογικής ασαφές.
Μια ιδιαίτερη στιγμή, μια περίεργη σύμπτωση μπορεί να ανατρέψει τα πάντα. Ετσι, έρχεται η συγκυρία που θα σημαδέψει τη ζωή του και θα μεταδοθεί ως μελαγχολία στις ερχόμενες γενεές. Η ανακάλυψη της Αφροδίτης της Μήλου. Η απόλυτη ομορφιά, η αρμονία, το ανοίκειο που γίνεται πραγματικότητα.
Το κάλλος που ως βιωματική κατάσταση, ακόμα και μέσω της αποθέωσης της γλυπτικής, συγκλονίζει: «[…] ζαρώνει σε μια γωνιά και μοιράζεται με το άγαλμα το ίδιο σκέπασμα…».
Δρομολογεί τη σκέψη και τη δύναμη των φαντασιακών ταξιδιών πέρα από το αναμενόμενο και το διαχειρίσιμο. Διπλή όψη του ίδιου νομίσματος. Ρήξη με την πραγματικότητα. Είσοδος στον ζόφο της τρέλας. Ο πρωταγωνιστής Γιώργος-Θεόδωρος Κεντρωτάς θα «επιστρέψει στη μικρή ζωή του» αλλά ακόμα και ξεψυχώντας θα εκλιπαρεί το πουλημένο από τον ίδιο άγαλμα: «Μίλησέ μου!».
Ο συνδυασμός ιστορικών γεγονότων, αισθητικής-τέχνης και μυθοπλασίας δίνει ένα έργο που πραγματεύεται τις πολλαπλές εκφάνσεις της ψυχικής νόσου, τη μάταιη (;) προσπάθεια αντιμετώπισης και την αυτοκτονία.
Οπως και στο «8 ώρες και 35 λεπτά», έτσι και στον «Ελληνα ασθενή», η Φωτεινή Τσαλίκογλου παραθέτει τη γενεαλογική διαδρομή βασανιστικών ψυχικών καταστάσεων και το βαρύ φορτίο της οικογένειας. Με την εξιστόρησή της κατανοούμε το λυπηρό και αναπόφευκτο της εξέλιξης και ίσως ερμηνεύουμε επιλογές και συμπεριφορές που μέχρι τώρα φάνταζαν ως μη προσεγγίσιμες.
Το ιστορικό γεγονός ως τραύμα διατρέχει το συνολικό της έργο. Η ιστορία της Μικρασιατικής Καταστροφής πανταχού παρούσα. Μόνο που στο παρόν βιβλίο αναφέρεται το βίωμα του συμμετέχοντος στρατιώτη και πόσο σημαδεύει τον υπόλοιπο βίο του.
«Μητέρα της Ιστορίας είναι η ειρωνεία». Χρησιμοποιώντας μαιευτική μέθοδο ερμηνείας, μας οδηγεί στην εξοικείωση με την οδύνη και την ψυχική μοναξιά.
Αντρες οι συνεχιστές της γενεαλογικής ψυχικής παρέκκλισης, αλλά και πρωταγωνιστική η παρουσία ή η απουσία των γυναικών που τους στιγμάτισαν.
Η φιγούρα της γυναίκας, βάσανο και ανακούφιση μαζί∙ είτε ως απόγειο αισθητικής και τέχνης αξεπέραστης, είτε ως κόρη, μάνα, γιαγιά αλλά και ως αγαπημένη και αντικείμενο πόθου. Ο λόγος της, είτε μέσω μιας φαντασιακής επαφής είτε ως πραγματικό χάδι, υποσυνείδητα διαμορφώνει και συμβάλλει στην εξέλιξη.
Σε μια προσπάθεια απομυθοποίησης του αρσενικού προτύπου που δεν πάσχει, δεν φθείρεται, δεν υποφέρει, η συγγραφέας μάς αποκαλύπτει τον ανδρικό ψυχισμό και την ευαλωτότητά του.
Κόντρα σε στερεότυπα που βολεύουν, μας μαθαίνει να αφουγκραζόμαστε τις λεπτές ισορροπίες αλλά και την πραγματικότητα του μη προβεβλημένου και του σκοτεινού. Δεν περιγράφει απλώς, εισέρχεται στα ενδότερα της ψυχής. Δείχνει ότι και μέσα στο επώδυνο ανασαίνει η ελπίδα, «[…] η δύναμη του αθώου νεκρού είναι τα οστά του…», και μας προετοιμάζει για το αναπόφευκτο, αφού «[…] να πεθαίνεις είναι να φεύγεις για λίγο…».
*Η Μίνα Π. Πετροπούλου είναι φιλόλογος και δρ Κοινωνιολογίας
