Ο εγκλωβισμός εξαιρετικά μικρών εκπομπών ρύπων μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη καθαρότερων αυτοκινήτων. Οι σύγχρονοι κινητήρες -ιδιαίτερα αυτοί που ψεκάζουν καύσιμο υπό πολύ υψηλή πίεση- μεγιστοποιούν την αποδοτικότητα και μειώνουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αλλά μπορούν επίσης να απελευθερώσουν ακόμη πιο μικροσκοπικούς ρύπους, οι οποίοι σχετίζονται με τον καρκίνο των πνευμόνων, καρδιακές παθήσεις και τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Προκειμένου να αντιμετωπίσουν το μείζον αυτό πρόβλημα, οι Ευρωπαίοι ερευνητές αναλύουν σωματίδια καυσαερίων μεγέθους ενός εκατομμυριοστού του χιλιοστού, μια διαδικασία η οποία μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη καθαρότερων αυτοκινήτων.
Οπως είναι γνωστό, τα μικροσκοπικά σωματίδια που εκπέμπονται από τους κινητήρες εσωτερικής καύσης περιέχουν δηλητηριώδεις ουσίες που μολύνουν την ατμόσφαιρα.
Παράλληλα, αποτελούν μια από τις κύριες πηγές «φτωχής» ποιότητας του αέρα, η οποία συνολικά προκαλεί τον πρόωρο θάνατο σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο πολίτες της Ε.Ε. κάθε χρόνο, ήτοι υπερδεκαπλάσιο ποσοστό από εκείνο όσων χάνουν τη ζωή τους σε τροχαία δυστυχήματα.
«Η ρύπανση από σωματίδια δεν βελτιώνεται στις ευρωπαϊκές πόλεις με τον υφιστάμενο ρυθμό, που αναμένεται από την ευρεία εισαγωγή φίλτρων σωματιδίων για όλους τους τύπους κινητήρων ντίζελ. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί», τόνισε ο καθηγητής Ζήσης Σαμαράς, ειδικός στις εκπομπές αυτοκινήτων από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Η ισχύουσα νομοθεσία της Ε.Ε. ρυθμίζει τα πρότυπα εκπομπών για σωματίδια από κινητήρες ντίζελ και βενζίνης που είναι μεγαλύτερα από 23 νανόμετρα. Ωστόσο, ορισμένοι κινητήρες εσωτερικής καύσης, οι οποίοι εκπέμπουν λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα, μπορούν να απελευθερώσουν ακόμη μικρότερα νανοσωματίδια τα οποία ενέχουν το δικό τους φάσμα κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία.
Οπως τονίζει το ερευνητικό περιοδικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης «Horizon», το αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου δεν έχει σχεδιαστεί για να εμποδίζει τα σωματίδια αυτού του μεγέθους να εισέρχονται στους πνεύμονες.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα υπερβολικά μικρά σωματίδια έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια από τα μεγαλύτερα αντίστοιχά τους, πράγμα που σημαίνει ότι όταν έρχονται σε επαφή με τους πνεύμονες, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος απορρόφησης επιβλαβών ουσιών.
«Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να συμβάλει σε οξεία και μακροπρόθεσμη επίπτωση στην ανθρώπινη υγεία», σύμφωνα με τον Ελληνα επιστήμονα, ο οποίος είναι ο συντονιστής του Down To Ten, ενός ερευνητικού έργου που αποσκοπεί στη μέτρηση σωματιδίων καυσαερίων σε αυτοκίνητα μέχρι δέκα δισεκατομμυριοστά του μέτρου ή 10 νανόμετρα. Κάτι που μελλοντικά θα μπορούσε τελικώς να βοηθήσει τους κατασκευαστές αυτοκινήτων να σχεδιάσουν κινητήρες που εκπέμπουν λιγότερα από αυτά τα επιβλαβή σωματίδια.
Για να γίνει αυτό, ερευνά τόσο τα σωματίδια που απελευθερώνονται απευθείας από τον κινητήρα του αυτοκινήτου όσο και τη σχέση τους με τα παλαιότερα σωματίδια που βρίσκονται ήδη στον αέρα και έχουν υποστεί μια επίδραση που ονομάζεται «ατμοσφαιρική γήρανση», ένα φαινόμενο κατά το οποίο τα σωματίδια που έχουν ήδη εισέλθει στο περιβάλλον μπορούν να αντιδράσουν με διαφορετικές ενώσεις ή να προσκολληθούν σε διάφορες άλλες ουσίες, κάτι που ουσιαστικά μπορεί να αλλάξει τη φύση τους. Τμήμα του προβλήματος πάντως αποτελεί η προσπάθεια προσδιορισμού τού κατά πόσο τα παλαιότερα σωματίδια παράγονται άμεσα από τις εξατμίσεις των οχημάτων ή από κάποια άλλη πηγή.
«Αυτά τα δευτερεύοντα, ατμοσφαιρικά γηρασμένα σωματίδια μπορούν επίσης να προέρχονται από τη θάλασσα, από τη γεωργία, τα δάση ή τις φυσικές διεργασίες», τόνισε ο καθηγητής Ζ. Σαμαράς.
«Το ερώτημα είναι πόσο προκαλούν ή επιταχύνουν αυτές τις διεργασίες οι εκπομπές πρωτογενών σωματιδίων από οχήματα».
Πάντως, με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος, το ερευνητικό σχέδιο Down To Ten έχει εξελίξει μια συσκευή που είναι προσαρτημένη στην εξάτμιση ενός αυτοκινήτου και μετρά τόσο τα νέα όσο και τα «γερασμένα» σωματίδια. Ετσι, καθώς το αυτοκίνητο απελευθερώνει εκπομπές, η συσκευή καταγράφει δεδομένα σχετικά με τα εκπεμπόμενα σωματίδια και στη συνέχεια τα ωθεί σε θάλαμο όπου η ατμοσφαιρική γήρανση πραγματοποιείται τεχνητά.
Τα δεδομένα για τα ηλικιωμένα σωματίδια στη συνέχεια συλλέγονται για ανάλυση, η οποία μπορεί να παράσχει μια λεπτομερέστερη εικόνα των εκπομπών ρύπων του αυτοκινήτου.
Συμπερασματικά, η έρευνα για τα μικροσωματίδια σε συνδυασμό με ακριβέστερους κώδικες υπολογιστών θα δώσει τη δυνατότητα στους κατασκευαστές αυτοκινήτων να μπορούν να εισάγουν διάφορες παραμέτρους, όπως το μέγεθος του κινητήρα, η θερμοκρασία και η ταχύτητα, προκειμένου να καθορίσουν ποια θα είναι η πιθανή απελευθέρωση σωματιδίων σε κάθε περίπτωση, ώστε να βελτιστοποιήσουν μηχανές και εξατμίσεις.
Ως εκ τούτου, η γνώση αυτών των πληροφοριών θα επιτρέψει στους κατασκευαστές να σχεδιάσουν αυτοκίνητα που θα πληρούν τη μελλοντική νομοθεσία της Ε.Ε., η οποία αναμένεται να επαναφέρει το όριο στις εκπομπές σωματιδίων στα 10 νανόμετρα.
