Μια γκρίζα «επαγγελματική» εξαίρεση

Στο Σχέδιο Νόμου του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού για τα πνευματικά δικαιώματα, που βγήκε προχθές το βράδυ στο opengov για διαβούλευση, υπάρχουν αρκετά σημεία που σηκώνουν κουβέντα. Στο Αρθρο 43, π.χ., μπαίνει ένας σαφής περιορισμός για την «υποχρέωση καταβολής εύλογης αμοιβής» προς τους δημιουργούς (συνθέτες, στιχουργούς, τραγουδιστές, παραγωγούς κτλ) από τις εταιρείες που εμπορεύονται ηλεκτρονικούς υπολογιστές, tablets, smartphones κτλ. Ενας περιορισμός που υπήρχε από πριν βέβαια, υπήρχε εμμέσως, αλλά τώρα μπαίνει κι επισήμως ανοίγοντας έτσι πολλά παράθυρα σε όσους θέλουν να αποφύγουν να πληρώσουν την εύλογη αμοιβή.

Το Ν/Σ αφορά πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα για «μεταδόσεις ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών και αναμεταδόσεις τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων», για την «ψηφιακή ενιαία αγορά», για την «πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διάνοιας» κ.ά. Πρόκειται, σύμφωνα με το υπουργείο, για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (Ε.Ε.) 2019/789 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 για «τον καθορισμό κανόνων σχετικά με την άσκηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων».

Από το 1993 υπάρχει ο νόμος για τα Πνευματικά και Συγγενικά Δικαιώματα που υποχρεώνει τις εταιρείες που πουλούν (κατά βάση) ηλεκτρονικά προϊόντα να πληρώνουν μία «εύλογη αμοιβή στον δημιουργό του έργου και στους δικαιούχους συγγενικών δικαιωμάτων». Τα συγκεκριμένα προϊόντα είναι, μεταξύ άλλων, συσκευές εγγραφής ήχου και εικόνας, μαγνητικές ταινίες, υλικοί φορείς ψηφιακής αντιγραφής, ιδίως CD-RW, CD-R, DVD, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, φορητές ηλεκτρονικές συσκευές-ταμπλέτες (tablets), έξυπνα κινητά τηλέφωνα (smartphones), συσκευές που χρησιμοποιούνται για την ψηφιακή αντιγραφή, φωτοτυπικές συσκευές και χαρτί κατάλληλο για φωτοτυπίες, σαρωτές και εκτυπωτές κ.ά. Η εύλογη αμοιβή για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τα tablets και τα smartphones ορίζεται σε 2% της αξίας τους. Η εύλογη αμοιβή για τις συσκευές εγγραφής ήχου και εικόνας (μαγνητικές ταινίες, φορείς ψηφιακής αντιγραφής, συσκευές ή εξαρτήματα κτλ) ορίζεται σε 6% της αξίας.

Η εύλογη αμοιβή σύμφωνα με τον τότε νόμο ήταν αποκλειστικά για τα προϊόντα που πωλούνται για ιδιωτική χρήση. Με το νέο Ν/Σ πλέον γίνεται ξεκάθαρο πως όσα προορίζονται για επαγγελματική χρήση θα απαλλάσσονται. Λέει συγκεκριμένα ότι εξαιρούνται τα «τεχνικά μέσα, τα οποία, λόγω των εκ κατασκευής τεχνικών χαρακτηριστικών τους, σύμφωνα με την κοινή πείρα είναι τεχνικά πρόσφορα και κατάλληλα μόνο για επαγγελματική χρήση» και τα «τεχνικά μέσα, για τα οποία αποδεικνύεται παραχρήμα ότι εισήχθησαν, προκειμένου να διατεθούν σε νομικά πρόσωπα για άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας».

Πολλές εταιρείες θα κοιτάξουν να επωφεληθούν από αυτή την εξαίρεση. Κοιτάξτε, π.χ., μία… σύμπτωση. Υπάρχει μία δικαστική διαμάχη ανάμεσα στην εταιρεία DELL και 16 Οργανισμούς Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων, πνευματικών και συγγενικών. Η DELL θεωρεί πως πολλά από τα προϊόντα της είναι κατάλληλα μόνο για επαγγελματική χρήση ή διατίθενται σε νομικά πρόσωπα για άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας.

Σε πρώτο βαθμό δικαιώθηκαν οι οργανισμοί αλλά, κι εδώ έγκειται η φοβερή σύμπτωση, η DELL έκανε έφεση η οποία κοινοποιήθηκε (στους 16 οργανισμούς) χθες, λίγες ώρες μετά την ανάρτηση προς διαβούλευση του σχετικού νομοσχεδίου που εν πολλοίς υιοθετεί τα επιχειρήματα της εταιρείας. Κάποιοι μιλούν πως με το συγκεκριμένο Σχέδιο Νόμου γίνεται παρέμβαση σε υπό εξέλιξη δίκη και παραβίαση του Ενωσιακού και συνταγματικού δικαίου. Λένε πως αποτελεί «σκαστή» πελατειακού τύπου εξυπηρέτηση συμφερόντων που προσπαθούν σε καθεστώς ασυδοσίας να υποσκάψουν θεμελιωμένα πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα. Σημειώστε πως η συγκεκριμένη εύλογη αμοιβή κατανέμεται κατά 55% στους πνευματικούς δημιουργούς, 25% στους ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες και 20% στους παραγωγούς.

Θετική διάταξη για τα έσοδα του Τύπου από social media και Google

Στην παράγραφο 4 του άρθρου 17 του ίδιου νομοσχεδίου υπάρχει και κάτι πολύ θετικό για τους δημοσιογράφους. Θα παίρνουν ένα ποσοστό από τα έσοδα των ΜΜΕ από τις διάφορες πλατφόρμες όπως είναι το facebook, το Google κ.ά. Οταν έρθουν επιτέλους αυτά τα έσοδα. Λέει λοιπόν το συγκεκριμένο άρθρο: «Οι δημιουργοί έργων που έχουν ενσωματωθεί σε έκδοση Tύπου λαμβάνουν ποσοστό επί των ετήσιων εσόδων που αποκομίζουν οι εκδότες Tύπου για τη χρήση των εκδόσεων Tύπου από παρόχους υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας.

Το ποσοστό του προηγούμενου εδαφίου ανέρχεται σε είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) επί των ετήσιων εσόδων των εκδοτών, οι επιχειρήσεις των οποίων απασχολούν λιγότερο από το εξήντα τοις εκατό (60%) των δημιουργών με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας και σε δεκαπέντε τοις εκατό (15%) επί των εσόδων των εκδοτών, οι επιχειρήσεις των οποίων υπερβαίνουν το ανωτέρω ποσοστό απασχολούμενων με σχέση εξαρτημένης εργασίας. Το δικαίωμα των δημιουργών είναι ανεκχώρητο, με εξαίρεση τη διαχείρισή του από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης, και αντίθετοι συμβατικοί όροι είναι ανίσχυροι».