CNN: Πώς το Πακιστάν έγινε ο «κουμπάρος» της εκεχειρίας ΗΠΑ & Ιράν – Από κράτος παρίας, διεθνής παράγοντας

Με την εκεχειρία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν να κρέμεται από μια κλωστή λόγω των συνεχιζόμενων ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο, οι παρασκηνιακές διπλωματικές διεργασίες παραμένουν πυρετώδεις στην πρωτεύουσα του Πακιστάν, το οποίο ανέλαβε – μάλλον απροσδόκητα – τον κρίσιμο ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στα εμπλεκόμενα μέρη για την επίτευξη ειρήνης.

Το Πακιστάν, μια χώρα που συνήθως βρίσκεται σε τίτλους ειδήσεων με αφορμή στρατιωτικές εντάσεις ή την άστατη οικονομία του, θα φιλοξενήσει τις πρώτες άμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης την Παρασκευή στο Ισλαμαμπάντ, με στόχο τον τερματισμό ενός πολέμου που προκάλεσε τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων, ενώ παράλληλα συντάραξε την παγκόσμια οικονομία, αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN.

«Πρόκειται για μια θεαματική αλλαγή στάσης από μια χώρα που ιστορικά την έβλεπαν μέσα από έναν φακό σημαντικών ανησυχιών για την ασφάλεια. Αυτή η επαναστατική εξέλιξη υπογραμμίζει το πόσο έχει εξελιχθεί η σχέση του Ισλαμαμπάντ με τον Λευκό Οίκο συγκριτικά με την πρώτη θητεία του προέδρου Ντόναλντ, όταν και είχε κατηγορήσει το Πακιστάν ότι δεν προσφέρει στην Ουάσιγκτον “τίποτα πέρα από ψέματα και εξαπάτηση”».

Οι αναλυτές αποδίδουν αυτή τη «μεταμόρφωση» του Πακιστάν σε έναν συνδυασμό γεωγραφικών αναγκών, επιδέξιας διπλωματίας και μεταβαλλόμενων περιφερειακών συμμαχιών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μαζί, έχουν μετατρέψει τη χώρα σε έναν απαραίτητο μεσολαβητή και ενισχύουν το προφίλ της στη διεθνή σκηνή.

«Το γεγονός ότι το Πακιστάν μπόρεσε να επιτύχει αυτή την κρίσιμη διπλωματική εξέλιξη την τελευταία στιγμή, του προσδίδει σίγουρα μεγάλη αξιοπιστία», λέει στο CNN η Φάργουα Άαμερ, επικεφαλής των Πρωτοβουλιών για τη Νότια Ασία στο Ινστιτούτο Ασιατικής Πολιτικής.

Σύμφωνα με την ίδια, οι διπλωματικές ενέργειες του Πακιστάν «το τοποθετούν στον χάρτη ως έναν παράγοντα που επιδεικνύει δράση, καθιερώνοντάς το ως «έναν ενεργό φορέα για τη διαμόρφωση του μέλλοντος της ευρύτερης περιοχής».

Από την καχυποψία στην εμπιστοσύνη

Μέχρι πέρυσι, το Πακιστάν θεωρείτο ευρέως ένας αναξιόπιστος εταίρος των ΗΠΑ, που προσέφερε μεν υποστήριξη στην Ουάσιγκτον κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν, αλλά φέρεται να υποστήριζε ταυτόχρονα και τους Ταλιμπάν.

Τονίζεται μάλιστα ότι ο πακιστανικός στρατός βρέθηκε σε μεγάλη αμηχανία το 2011 μετά τη δολοφονία από τις αμερικανικές Ειδικές Δυνάμεις του Οσάμα Μπιν Λάντεν, ο οποίος ανακαλύφθηκε να κρύβεται περίπου ένα μίλι από την Πακιστανική Στρατιωτική Ακαδημία στο Αμποταμπάν.

Το γεγονός αυτό πυροδότησε μάλιστα σημαντικές επικρίσεις μεταξύ πολλών Αμερικανών πολιτικών σχετικά με τη στρατιωτική υποστήριξη της Ουάσιγκτον προς το Ισλαμαμπάντ, μεταξύ άλλων και από τον ίδιο τον Τραμπ, ο οποίος κατηγορούσε συχνά τον στρατό του Πακιστάν ότι παρείχε καταφύγιο στον ηγέτη της Αλ Κάιντα.

Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι ο προκάτοχος του Τραμπ, Τζο Μπάιντεν, δεν είχε ποτέ κάποια τηλεφωνική επικοινωνία με κανέναν από τους δύο πρωθυπουργούς που είχε το Πακιστάν κατά τη διάρκεια της θητείας του.

«Το Πακιστάν ήταν κατά κάποιον τρόπο ένα κράτος – παρίας», τονίζει στο CNN ο Ακίλ Σαχ από το Πανεπιστήμιο του Georgetown. «Η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν είχε ιδιαίτερη επικοινωνία μαζί του, δεν υπήρχε συγκεκριμένο στρατηγικό συμφέρον».

Από τη στιγμή που επέστρεψε όμως στην προεδρία, ο Τραμπ έχει φέρει τα πάνω κάτω στην αμερικανική διπλωματία, ανατρέποντας φιλίες και αναθεωρώντας σχέσεις με χώρες που κάποτε θεωρούνταν εχθροί των ΗΠΑ, ακόμα και αν δεν έχουν τίποτα να του προσφέρουν.

Παράλληλα, οι ισχυρισμοί του Πακιστάν ότι διαθέτει σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον. Και, μετά από μια σύντομη σύγκρουση το 2025 με την Ινδία, τον αιώνιο αντίπαλό του, το Ισλαμαμπάντ κινήθηκε γρήγορα για να επαινέσει δημόσια τον Τραμπ για τις προσπάθειές του να σταματήσει τις μάχες.

«Νομίζω ότι το Πακιστάν επιθυμούσε πολύ ειλικρινά να προσπαθήσει να διευρύνει τη σχέση του με την Ουάσιγκτον», δήλωσε ο Φαχντ Χουμαγιούν, επίκουρος καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Ταφτς. «Το Πακιστάν βγήκε [από τη σύγκρουση με την Ινδία] λίγο πιο συγκρατημένο, επειδή αναγνώρισε δημόσια ότι τάσσεται υπέρ της αποκλιμάκωσης και αναγνώρισε τον ρόλο της κυβέρνησης Τραμπ σε αυτήν».

Έκτοτε, Πακιστανοί αξιωματούχοι έχουν εξασφαλίσει συμφωνίες για τις σπάνιες γαίες, έχουν προτείνει τον πρόεδρο των ΗΠΑ για το Νόμπελ Ειρήνης και έχουν ενταχθεί στο Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ.

Αλλά το Ισλαμαμπάντ έχει και τους δικούς του λόγους να επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν.

Η χώρα έχει πληγεί έντονα από τις ενεργειακές επιπτώσεις των συγκρούσεων, καθώς εισάγει μεγάλο μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του από την ευρύτερη περιοχή. Το Ισλαμαμπάντ υπέγραψε επίσης μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία πέρυσι, και αν ο πόλεμος ξέφευγε από τον έλεγχο, θα μπορούσε να είχε αναγκάσει το Πακιστάν να υπερασπιστεί το Ριάντ.

«Νομίζω ότι οι κίνδυνοι για το Πακιστάν ήταν τεράστιοι, πιθανώς περισσότεροι από ό,τι για οποιαδήποτε άλλη χώρα ανατολικά του Ιράν σε αυτή τη συγκεκριμένη σύγκρουση», δήλωσε ο Χουμαγιούν. «Και κάτι ακόμα που πρέπει να θυμάστε είναι ότι το Πακιστάν δεν ήταν ποτέ πραγματικά μέρος του αντι-ιρανικού συνασπισμού που είχε αρχίσει να δημιουργείται».

Οι λεπτές ισορροπίες και ο παράγοντας Κίνα

Η τήρηση μιας ουδέτερης στάσης, όμως, κάθε άλλο παρά εύκολη είναι για το Πακιστάν.

Ειδικότερα, η χώρα μοιράζεται ασταθή σύνορα 900 χιλιομέτρων με το Ιράν, μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από βαθιά ριζωμένους δεσμούς μεταξύ των εθνοτικών πληθυσμών των Μπαλούχ εκατέρωθεν, οι οποίοι εδώ και καιρό αντιδρούν στο γεγονός ότι κυβερνώνται από ηγέτες στην Τεχεράνη και το Ισλαμαμπάντ. Είναι επίσης η πατρίδα ενός από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Σιιτών Μουσουλμάνων στον κόσμο εκτός Ιράν.

Σε αντίθεση με άλλες ισλαμικές χώρες στον Κόλπο, το Πακιστάν δεν φιλοξενεί αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και δεν έχει γίνει στόχος ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Το Ιράν επέτρεψε μάλιστα σε πακιστανικά πλοία να παρακάμψουν τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.

«Το Πακιστάν βρέθηκε σε μια ιδιαίτερη θέση έχοντας καλούς δεσμούς τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον», δήλωσε η Άαμερ από το Ινστιτούτο Ασιατικής Πολιτικής.

Αυτή η εξισορρόπηση ενισχύεται περαιτέρω από τις στενές σχέσεις του Ισλαμαμπάντ με μια ακόμη παγκόσμια δύναμη: την Κίνα. Αυτή η «παντός καιρού» συνεργασία βασίζεται στην αμοιβαία καχυποψία τους για την Ινδία και τον οικονομικό διάδρομο Κίνας-Πακιστάν αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, επισκέφθηκε το Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα για συνομιλίες με τον κορυφαίο διπλωμάτη του, Γουάνγκ Γι, ένας διάλογος που φάνηκε να έχει σημαντικό βάρος, λένε οι αναλυτές.

«Νομίζω ότι ένα πράγμα που πιθανώς είχε αντίκτυπο ήταν ότι το Πακιστάν δημιούργησε επίσης έναν αγωγό με την Κίνα», δήλωσε ο Χουμαγιούν, προσθέτοντας ότι η συμβολή των διμερών σχέσεων του Πακιστάν και η αποδοχή της Κίνας «πρέπει να έκαναν τη διαφορά για τους Ιρανούς».

Ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, επισκέφθηκε το Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα για συνομιλίες με τον κορυφαίο διπλωμάτη του, Γουάνγκ Γι, με τους αναλυτές να κάνουν λόγο για έναν διάλογο με σημαντική βαρύτητα.