Τα λαβωμένα πυρηνικά του Ιράν

Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν. Μέχρι να γίνουν –αν γίνουν ποτέ– τουριστικοί προορισμοί στο «εξωτικό» Ιράν, αυτές οι τρεις πόλεις συγκροτούν τη σπονδυλική στήλη του πυρηνικού προγράμματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Είναι ένα πυρηνικό πρόγραμμα λαβωμένο, αλλά ζωντανό. Υποτίθεται ότι στόχος του είναι η ειρηνική χρήση της ατομικής ενέργειας όπως δείχνει το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρισμού στο λιμάνι Μπουσέχρ, στον μυχό του Περσικού Κόλπου, απέναντι από το νησί-ντεπόζιτο Χαργκ. Το πυρηνικό εργοστάσιο, ρωσικής τεχνολογίας, εγκαινιάστηκε το 2011.

ΗΠΑ και Ισραήλ βομβάρδισαν δύο φορές τα τελευταία χρόνια το δίκτυο ιρανικών εργαστηρίων, αποθηκών, ορυχείων ουρανίου και εγκαταστάσεων κρυμμένων βαθιά στα βουνά. Πρώτα στον «Πόλεμο των 12 ημερών» τον Ιούνιο του 2025 και τώρα στη βομβιστική εκστρατεία που εξαπέλυσαν οι άφρονες Τραμπ και Νετανιάχου στις 28 Φεβρουαρίου εφέτος.

Η ασπίδα

Το μακρινό 1957 ο σάχης Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί εξέφρασε πρώτος πυρηνικές φιλοδοξίες. ΗΠΑ και Γαλλία έσπευσαν να τον διευκολύνουν στη λογική των διακηρύξεων του προέδρου Αϊζενχάουερ για ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας διεθνώς.

Αρχικά η Επανάσταση του 1979 έστρεψε την πλάτη στο πρόγραμμα. Το θεώρησε δείγμα δυτικής παρακμής. Ομως στη δεκαετία του 1990 έκανε στροφή 180 μοιρών. Οι μουλάδες αποφάσισαν, ρεαλιστικά, ότι αν κατασκευάσουν την A-bomb θα αποκτήσουν αποτρεπτική ασπίδα για την επιβίωση του καθεστώτος. Σταδιακά προστέθηκαν μια τεράστια βιομηχανία πυραύλων και ο εξοπλισμός του αντισιωνιστικού «Αξονα της αντίστασης».

Σε ποια κατάσταση βρίσκεται αυτή τη στιγμή το επίμαχο πρόγραμμα της Τεχεράνης; Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι ένα τμήμα του έχει καταστραφεί, χωρίς όμως να έχει «εξαλειφθεί», όπως ψευδώς ισχυρίστηκε ο Αμερικανός πρόεδρος πέρυσι το καλοκαίρι.

Τα πυρηνικά όπλα απαιτούν ουράνιο εμπλουτισμένο σε καθαρότητα 90%. Οι συμφωνίες που είχε υπογράψει το Ιράν του επέτρεπαν να κατέχει έως 300 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 3,67% – ποσότητα επαρκής και για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και για ερευνητικούς-επιστημονικούς σκοπούς (πυρηνική ιατρική κ.λπ.).

«Μέχρι τον πρώτο βομβαρδισμό της 13ης Ιουνίου 2025 η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) παρακολουθούσε τον εμπλουτισμό του ιρανικού ουρανίου. Το Ιράν διέθετε μέχρι τότε περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% και άλλα 185 κιλά στο 20%», λέει στην Deutsche Welle o Γουίλιαμ Αλμπερκ, βετεράνος εμπειρογνώμονας για θέματα εξοπλισμών.

Θολή εικόνα

«Επομένως, είχαν μια σημαντική ποσότητα υλικού κοντά στο επίπεδο χρήσης για πυρηνικά όπλα. Ομως μεγάλο μέρος των 440 κιλών είχε μεταφερθεί εκτός Ισφαχάν, σε άλλες υπόγειες εγκαταστάσεις. Δεν γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή αν το Ιράν μετέφερε πάλι αλλού αυτό το υλικό, αν παραμένει θαμμένο και πόσο ουράνιο βρίσκεται ακόμη στις βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις στο Φορντό και τη Νατάνζ», εξηγεί.

Αυτή η θολή εικόνα ανησυχεί τον Αλμπερκ. Θεωρεί ότι οι βομβαρδισμοί πρέπει να σταματήσουν ώστε να λάβει η Τεχεράνη εγγυήσεις για να ξαναδιαπραγματευτεί με την IAEA.

Στο ευρύτερο πλαίσιο ενός μεταπολεμικού συμβιβασμού, το θεοκρατικό καθεστώς θα παραμείνει στην εξουσία και η διεθνής κοινότητα θα ξαναστείλει επιθεωρητές στις υπόγειες στοές των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Στον δρόμο για τη βόμβα

Πριν από τις αεροπορικές επιδρομές του 2025 ο γενοκτόνος Νετανιάχου ισχυριζόταν ότι το Ιράν απείχε «λίγες μέρες από την κατασκευή πυρηνικών όπλων». Ηταν αλήθεια; Οχι. Αλλά προσοχή: ο ιρανικός δρόμος για τη βόμβα διακρίνεται στον ορίζοντα, όπως εκτιμά ο Γουίλιαμ Αλμπερκ.

«Αν επιστρέψουμε, ας πούμε, στην 1η Ιουνίου πέρσι, όταν όλες οι εγκαταστάσεις τους λειτουργούσαν, για να εμπλουτίσουν ουράνιο από 60% σε 90% θα χρειάζονταν μέρες, ίσως εβδομάδες. Εμπλουτισμένο έχει μορφή αερίου εξαφθοριούχου ουρανίου (UF6). Μετά θα έπρεπε να το κάνουν στερεό μέταλλο. Στη συνέχεια να μοιράσουν το μέταλλο σε σφαίρες βάρους 20 έως 25 κιλών η καθεμία. Κάθε σφαίρα συνδέεται με έναν συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό, μπαίνει σε μια πυρηνική κεφαλή και τελικά η κεφαλή τοποθετείται σε έναν πύραυλο», λέει ο Αλμπερκ.

Ολη η διαδικασία θα διαρκούσε μήνες. Τώρα που πολλές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις πιθανώς έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, η κατάσταση είναι διαφορετική. Δεν είναι αδύνατο να το κάνουν, αλλά θέλει προεργασία από την αρχή.

Και καταλήγει: «Δεν μπορώ να εκτιμήσω πόσο χρόνο θα χρειάζονταν. Θα πρέπει να ξαναχτίσουν εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και θα ’ναι δύσκολο να τις χτίσουν κρυφά σε κλίμακα ικανή για παραγωγή 10 έως 12 πυρηνικών κεφαλών. Υποθέτω ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να τις εντοπίσουν και να επιχειρήσουν να τις βομβαρδίσουν».

Κυνηγώντας ουράνιο

Η κατασκευή ατομικής βόμβας δεν έχει, δυστυχώς, μυστικά. Η τεχνολογία έρχεται από τον προηγούμενο αιώνα, είναι απλή και δοκιμασμένη κατά τραγικό τρόπο τον Αύγουστο του 1945 όταν οι ΗΠΑ ισοπέδωσαν τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι – χωρίς μέχρι σήμερα να ομολογούν ότι διέπραξαν έγκλημα πολέμου.

Αν ένα κράτος αποφασίσει να διαβεί τον πυρηνικό Ρουβίκωνα, πρώτιστο μέλημά του είναι να αγοράσει ουράνιο. Μετά ξεκινάει η κοστοβόρα και χρονοβόρα διαδικασία εμπλουτισμού, με τεράστιες εγκαταστάσεις, στρατιά επιστημόνων και τον οφθαλμό της διεθνούς κοινότητας στην πλάτη του. Ο μηχανισμός ελέγχου μέσω της IAEA είναι θεωρητικά καλοστημένος, καθώς κανένα από τα εννέα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα δεν θέλει να δει το «κλαμπ» να διευρύνεται. Τα κράτη αυτά είναι οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ινδία, το Πακιστάν, η Βόρεια Κορέα και το Ισραήλ.

Το Ιράν προμηθεύεται ουράνιο με δύο τρόπους. Πρώτον, το εξορύσσει από δύο ορυχεία στην επικράτειά του, ένα στο Σαγκχάντ και άλλο ένα στο Μπαντάρ Αμπάς (δες χάρτη). Και, δεύτερον, έχει προμηθευτεί ουράνιο, πυρηνική τεχνολογία και τεχνογνωσία από την προθυμότατη Ρωσία. Στηρίζοντας τις πυρηνικές βλέψεις της Τεχεράνης, η Μόσχα υψώνει ένα στιβαρό γεωπολιτικό ανάχωμα απέναντι στη Δύση, το Ισραήλ και τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.