Ιστορίες ζωής σε αναμονή θανάτου

«Είχα πάει για μια επίσκεψη στο Ντέιρ αλ Μπάλαχ, ήταν η πρώτη φορά που επισκεπτόμουν τον Νότο. Η αεροπορική επιδρομή έπληξε μια σκηνή δίπλα στο σημείο που βρισκόμουν. Μου έκαναν εισαγωγή στο νοσοκομείο και παρέμεινα 13 ώρες στο χειρουργείο. Μου ακρωτηρίασαν το αριστερό πόδι. Το δεξί μου πόδι υπέστη πολύπλοκα κατάγματα και μου έβαλαν εξωτερικό σταθεροποιητή. Χρειάστηκε να μου κάνουν τομή στον αυχένα και μου έβαλαν τραχειοστομία». Τον λένε Οσάμα, βρίσκεται στο Νοσοκομείο Νάσερ στη Γάζα και είναι ένας από τους εκατοντάδες εφήβους ασθενείς που λαμβάνουν υποστήριξη από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα. Εχει τραυματιστεί δύο φορές πολύ σοβαρά και έχει δύο ιατρικές παραπομπές για επείγουσα διακομιδή σε νοσοκομείο εκτός της Λωρίδας. Ακόμα περιμένει, εγκλωβισμένος όπως χιλιάδες άλλοι.

«Ο πρώτος τραυματισμός συνέβη όταν οι ισραηλινές δυνάμεις βομβάρδισαν το σπίτι του θείου μου και όλα τα σπίτια των γειτόνων, τα οποία καταστράφηκαν ολοσχερώς. Παγιδεύτηκα κάτω από τα ερείπια για 23 ώρες. Με τη βοήθεια του Θεού κατάφερα να βγω από τα ερείπια μετά από μεγάλη προσπάθεια. Παρέμεινα στο νοσοκομείο για 45 μέρες. Είχα υποστεί κάταγμα στη σπονδυλική στήλη. […] Θάνατος. Σκεφτόμουν μόνο τον θάνατο. Εκανε πολύ κρύο. Συνέχεια φανταζόμουν πράγματα που κανείς δεν θα σκεφτόταν. Ούρλιαζα, ούρλιαζα από τον πόνο, γιατί το πόδι μου ήταν παγιδευμένο κάτω από τα ερείπια που είχαν συσσωρευτεί πάνω του, ούρλιαζα από τον πόνο και την αγωνία και τις σκέψεις… Ηταν δύσκολο. Ηταν δύσκολο να σκέφτομαι αν θα γλιτώσω από τον θάνατο ή όχι. Οταν με βρήκαν, έχασα τις αισθήσεις μου και ξύπνησα στο νοσοκομείο» λέει στους γιατρούς και ρωτάει επίμονα: «Γιατί δεν μας μεταφέρουν για ιατρική περίθαλψη; Είμαστε όλοι τραυματίες. Ελπίζω να μπορέσω να φύγω για θεραπεία. Το μόνο που θέλω είναι να σταθώ στα πόδια μου, αυτό είναι το μόνο που θέλω. Θέλω να μου βάλουν προσθετικό μέλος και να μου κάνουν τις εγχειρήσεις στο άλλο πόδι, για να μπορέσω να σταθώ ξανά στα πόδια μου».

Περισσότεροι από 18.500 ασθενείς περιμένουν να μεταφερθούν για ιατρική περίθαλψη έξω από τη Γάζα. Πάνω από το ένα πέμπτο αυτών είναι παιδιά. Περιμένουν τη διακομιδή, ωστόσο η ανθρωπιά -των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών- φαίνεται πως έχει στερέψει ακόμα και για αυτούς. Εκατοντάδες κρίσιμες περιπτώσεις καθυστερούν ή τα αιτήματα απορρίπτονται. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Γάζα, πάνω από 1.000 ασθενείς έχουν πεθάνει περιμένοντας από τον Ιούλιο του 2024. Ο αριθμός αυτός, λένε οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, είναι πιθανότατα υποτιμημένος.

Στις 19 Δεκεμβρίου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) διευκόλυνε την ιατρική διακομιδή 25 ασθενών σε κρίσιμη κατάσταση και των συνοδών τους σε διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων το Βέλγιο, η Ιταλία, η Νορβηγία και η Ρουμανία. Με αυτό τον τρόπο ο συνολικός αριθμός των ασθενών που έχουν διακομιστεί στο εξωτερικό από τον Οκτώβριο του 2023 ανέρχεται σε περισσότερους από 10.600, μεταξύ των οποίων 5.600 παιδιά.

Κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες του Δεκεμβρίου τουλάχιστον 2.407 παιδιά εισήχθησαν για θεραπεία οξέος υποσιτισμού. Το 2025 90.000 παιδιά που διαγνώστηκαν με οξύ υποσιτισμό εισήχθηκαν για θεραπεία. Ο αριθμός είναι υπερδιπλάσιος των 40.000 περιπτώσεων που καταγράφηκαν το 2024, παρά τους πολλαπλούς εκτοπισμούς και τις επαναλαμβανόμενες διακοπές των ιατρικών υπηρεσιών που προκλήθηκαν από τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Από τους 10.600 ασθενείς που μεταφέρθηκαν στο εξωτερικό, μόλις 397 φιλοξενήθηκαν σε ευρωπαϊκά κράτη. Η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ παραμένουν οι κύριες χώρες υποδοχής. Στον αντίποδα, η Ευρώπη των 744 εκατομμυρίων ατόμων άνοιξε την πόρτα της μόνο σε 400 Παλαιστίνιους ασθενείς μέσα σε δύο χρόνια γενοκτονίας… Σε αυτή την ντροπιαστική λίστα ουραγός είναι η Γερμανία, που πήρε μόλις 1 άτομο!

Στην Ελλάδα έγινε ιατρική διακομιδή 10 ασθενών την περασμένη άνοιξη, αλλά από τότε δεν ήρθε ούτε ένας. Ούτε έχει προγραμματιστεί για το προσεχές διάστημα. Στην ευρύτερη «ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ» η Τουρκία, η Ιταλία και το Ουζμπεκιστάν έχουν δεχτεί τον μεγαλύτερο αριθμό Παλαιστίνιων ασθενών, ακολουθούμενες από την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Ευρώπη των 27 μέχρι τέλος Οκτωβρίου τα κράτη-μέλη που έχουν δεχτεί τους περισσότερους ήταν: η Ιταλία (201), η Ισπανία (65), η Ρουμανία (48), η Γαλλία (27) και η Ιρλανδία (21).

«Η Ευρώπη είναι τραγικά λίγη. Τραγικά λίγη για όλα αυτά που έχουμε σε επίπεδο αναγκών. Το γεγονός ότι η Γερμανία δεν έχει πάρει κανέναν και η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει πάρει μόλις 27 άτομα είναι σκανδαλώδες. Αντιλαμβάνεται κανείς τούς μηχανισμούς πίεσης που υπάρχουν σε διάφορες χώρες. Μπορεί το βάρος να πέφτει στα εθνικά συστήματα υγείας, αλλά όλο αυτό είναι ένα πρόσχημα. Τα σχεδόν μηδενικά αντανακλαστικά της Ευρώπης φανερώνουν μια αποκαρδιωτική κατάσταση» λέει η Χριστίνα Ψαρρά, διευθύντρια του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, οι οποίοι έχουν απευθύνει επανειλημμένες εκκλήσεις στην ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει σε νέο γύρο ιατρικών εκκενώσεων στη Γάζα.

Υποδοχή… για λίγο

Οι πρώτοι δέκα και μοναδικοί έως σήμερα ασθενείς από τη Γάζα, όλα παιδιά από τη λίστα ασθενών του ΠΟΥ, έφτασαν στο τέλος Φεβρουαρίου 2025 στην Ελλάδα μαζί με τους συνοδούς τους (27 άτομα συνολικά) κατά τη διάρκεια της πρώτης εκεχειρίας ύστερα από ενέργειες του υπουργείου Εξωτερικών. Πολλά από αυτά τα παιδιά ήταν πολυτραυματίες ή είχαν χρόνια νοσήματα. Κάποια χρειάστηκαν επανορθωτικές χειρουργικές επεμβάσεις. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν τις μετακινήσεις τους σε δημόσια νοσοκομεία αλλά και σε άλλες ιατρικές δομές γιατί κάποια από τα παιδιά αυτά είχαν μεγαλύτερη ανάγκη συχνής ιατρικής φροντίδας, ενώ κάποια άλλα ολοκλήρωσαν νωρίτερα έναν πρώτο κύκλο θεραπείας. Η ζωή τους σώθηκε, αλλά ήταν μόλις 10 άτομα.

Στις 3 Σεπτεμβρίου αυτά τα παιδιά από την Παλαιστίνη επισκέφτηκαν τη Βουλή συνοδευόμενα κυρίως από τις μητέρες τους. «Για όσο βρίσκεστε στην Ελλάδα είστε τα παιδιά μας και μπορείτε να στηρίζεστε σε μας» ανέφερε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης. Ο ίδιος τον περασμένο Μάιο, ύστερα από ομόφωνη απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων, ανακοίνωσε στον πρέσβη της Παλαιστινιακής Αρχής στην Ελλάδα την απόφαση του κοινοβουλίου να παράσχει ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη σε ακόμα 10 παιδιά από τη Γάζα, καθώς και να στείλει ανθρωπιστική βοήθεια προς τον λαό της Παλαιστίνης. Εχουν περάσει 8 μήνες και η απόφαση δεν έχει υλοποιηθεί.

«Η Βουλή δεν είναι κυβέρνηση. Εμείς ό,τι μπορούσαμε να κάνουμε το κάναμε. Περιμένουμε την υλοποίηση της απόφασης» λένε στην «Εφ.Συν.» πηγές της προεδρίας της Βουλής, προσθέτοντας πως «ο διπλωματικός σύμβουλος της Βουλής, Κωνσταντίνος Οικονομίδης, έχει ενημερώσει σχετικά το υπουργείο Εξωτερικών. Οποτεδήποτε τα παιδιά έρθουν στην Ελλάδα η απόφαση θα ενεργοποιηθεί».

Απευθύναμε ερώτημα και στο υπουργείο Εξωτερικών και λάβαμε την εξής απάντηση: «Ο κ. υπουργός Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ήδη ανακοινώσει την πρόθεση της χώρας μας για επιπλέον ιατρικές εκκενώσεις παιδιών από τη Γάζα για νοσηλεία στην Ελλάδα. Κατά την επίσκεψη (σ.σ. της Δευτέρας) στη Ραμάλα και το Ισραήλ συζητήθηκε η διευκόλυνση νέων ιατρικών εκκενώσεων παιδιών από τη Γάζα και εκφράστηκε η βούληση της χώρας μας να οργανώσει νέες επιχειρήσεις. Το υπουργείο Εξωτερικών είναι σε συνεννόηση με τη Βουλή των Ελλήνων και όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες και διασφαλιστούν όλες οι παράμετροι ασφαλούς επιχείρησης θα οργανωθεί νέα ιατρική εκκένωση. Σημειώνεται ότι η επιχείρηση ιατρικής εκκένωσης είναι μια άκρως σύνθετη διαδικασία, προϋποθέτει διακρατική συνεννόηση, ενώ η επιλογή των ασθενών γίνεται με συγκεκριμένες διαδικασίες και ιατρικά κριτήρια σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας στην Ελλάδα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας καθώς και άλλους διεθνείς οργανισμούς στη Γάζα. Η επιλογή γίνεται από καταλόγους ασθενών του ΠΟΥ και μετά από εξέταση των ιατρικών φακέλων και άλλων στοιχείων. Συνεργαζόμαστε απευθείας με τον ΠΟΥ και άλλους αρμόδιους οργανισμούς, χωρίς να απαιτούνται ενδιάμεσες οργανώσεις».

Η Χριστίνα Ψαρρά μάς λέει: «Για μένα είναι θετικό ότι δεν έχει κλείσει αυτή η πόρτα. Το αρνητικό είναι ότι όσο το συζητάμε τόσο χάνονται ζωές. Κάθε μέρα που περνάει οι ανάγκες μεγαλώνουν. Γιατί μπορεί προς τα έξω να υπάρχει αυτή η επίφαση, ότι ”τελείωσε η γενοκτονία, όλα καλά”, αλλά αυτό δεν συμβαίνει ούτε κατά διάνοια. Ούτε κατά διάνοια! Οι άνθρωποι αυτοί δεν υπάρχει περίπτωση μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα να λάβουν την ιατρική φροντίδα που χρειάζονται. Δεν το συζητάμε αυτό. Αυτό είναι ένα πανανθρώπινο αίτημα το οποίο δεν εξυπηρετεί καμία πολιτική ατζέντα».

H ίδια βλέπει και τη μεγάλη εικόνα. «Αν η Ευρώπη ήθελε να κάνει κάτι ουσιαστικό, έπρεπε να πει: “Ανοίγω έναν ανθρωπιστικό διάδρομο για τα δεκαοκτώ χιλιάδες άτομα που υπάρχουν. Και εγώ ως Ευρώπη καλώ όλα τα ευρωπαϊκά μέλη, μέσα στον επόμενο χρόνο, επειδή αυτοί οι άνθρωποι θα πεθάνουν, να ανοίξουν τα νοσοκομεία τους. Ή δημιουργώ ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο -που σιγά δηλαδή τώρα τι συζητάμε- και ανοίγω τον ανθρωπιστικό διάδρομο ως Ευρωπαϊκή Ενωση για τη Γάζα”».

Ισπανία: Θεσμική ανταπόκριση, συνεχιζόμενη ανάγκη

Στις 9 Σεπτεμβρίου η ισπανική κυβέρνηση ενέκρινε στο υπουργικό συμβούλιο μια δήλωση έκτακτης ανάγκης που εξουσιοδοτεί την παροχή υπηρεσιών και την προμήθεια βασικών ειδών για την παροχή βοήθειας σε άτομα -ιδίως παιδιά- που προέρχονται από την ένοπλη σύγκρουση στη Γάζα. Η απόφαση που εκδόθηκε από το υπουργείο Μετανάστευσης ήταν η τέταρτη στη σειρά. Οι δράσεις που περιλαμβάνονται σε αυτή την έκτακτη διακήρυξη καλύπτουν υπηρεσίες μεταφοράς, προσωρινή στέγαση, γεύματα και άλλες βασικές ανάγκες, όπως κοινωνική υποστήριξη και καθοδήγηση, ψυχολογική και νομική βοήθεια, καθώς και υπηρεσίες μετάφρασης και διερμηνείας.

Ιρλανδία: Εκανε αυτό που υποσχέθηκε

Η Ιρλανδία έχει δεσμευτεί να υποδεχτεί 30 παιδιά που έχουν τραυματιστεί σοβαρά στη Γάζα και μέχρι στιγμής έχει φιλοξενήσει 20 μαζί με 83 φροντιστές και μέλη των οικογενειών τους. Η συμφωνία για την απομάκρυνση έως και 30 παιδιατρικών ασθενών από τη Γάζα συνήφθη τον Σεπτέμβριο του 2024 σε απάντηση στο αίτημα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) να ενεργοποιηθεί ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (UCPM) για την κάλυψη των αναγκών υγείας των κατοίκων της Γάζας.

Η πρώτη ομάδα παιδιών που έλαβε ιατρική περίθαλψη στην Ιρλανδία έφτασε τον Δεκέμβριο του 2024: οκτώ παιδιά μεταφέρθηκαν στο Δουβλίνο συνοδευόμενα από οκτώ φροντιστές και έντεκα αδέλφια. Η ομάδα ταξίδεψε με αεροπλάνο που παρέσχε η σλοβακική κυβέρνηση και συνοδευόταν από τρεις γιατρούς από την Υπηρεσία Υγείας (HSE) και έναν μεταφραστή. Η δεύτερη ομάδα έφτασε τον Μάιο του 2025, όταν τέσσερα παιδιά ταξίδεψαν από την Αίγυπτο με αεροπλάνο που παρέσχε η νορβηγική κυβέρνηση και συνοδεύονταν από δύο γιατρούς και δύο νοσοκόμες από την οργάνωση Children’s Health Ireland, τρεις κοινωνικούς λειτουργούς του Ιρλανδικού Ερυθρού Σταυρού και έναν μεταφραστή.

Τον Ιούλιο μια απόφαση της κυβέρνησης διευκόλυνε νέα ιατρική μεταφορά στη χώρα μέσω της Ιορδανίας και τον Οκτώβριο επτά παιδιά έφτασαν στην Ιρλανδία με 29 συνοδούς-μέλη των οικογενειών τους. Οι ασθενείς επιλέγονται από την Υπηρεσία Υγείας (HSE) και την Οργάνωση για την Υγεία των Παιδιών της Ιρλανδίας (CHI) από τον εγκεκριμένο κατάλογο του ΠΟΥ για ιατρική διακομιδή. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών, η διαδικασία ιατρικής επιλογής καθοδηγείται εξ αρχής από τις ανάγκες υγείας με προτεραιοποίηση σε περιπτώσεις καρκίνου, αιμοκάθαρσης και άλλων σοβαρών παθήσεων.

Ρουμανία: Δέκα αποστολές, δεκάδες ζωές

«Από τις 30 Σεπτεμβρίου 2024 έχουμε πραγματοποιήσει 10 αποστολές και μεταφέραμε 108 ασθενείς και 271 συνοδούς. Από αυτούς έχουμε κρατήσει 52 ασθενείς και 136 συνοδούς στη Ρουμανία. Γνωρίζουμε ότι αυτό που κάνουμε είναι μόνο μια σταγόνα στον ωκεανό και δεν είναι αρκετό» δήλωσε ο Ράεντ Αραφάτ, συντονιστής του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών σε ντοκιμαντέρ τής The Wall Street Journal στις 13 Νοεμβρίου.

Στις 8 Δεκεμβρίου ένα αεροσκάφος C-130 Hercules της Ρουμανικής Πολεμικής Αεροπορίας πραγματοποίησε άλλη μία αποστολή ιατρικής διακομιδής για ακόμα οκτώ Παλαιστινίους ασθενείς από τη Λωρίδα της Γάζας, οι οποίοι είχαν πληγεί σοβαρά από την έλλειψη πρόσβασης σε κατάλληλη ιατρική περίθαλψη, μαζί με 29 συγγενείς τους.

Η αποστολή πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτημάτων που ελήφθησαν από το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο oποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Silvia Martelli (Il Sole 24 Ore – Ιταλία), Lola García-Ajofrín (El Confidencial – Ισπανία), Sebastian Pricop (HotNews – Ρουμανία), The Journal (Iρλανδία)