Πρώτο βήμα προς τη Δικαιοσύνη για τη γενοκτονία στη Γάζα

Είναι ιστορική και γενναία η απόφαση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) να εκδώσει εντάλματα σύλληψης κατά του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου και του πρώην υπουργού Αμυνας Γιοάβ Γκάλαντ για «εγκλήματα πολέμου» και «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» στη Λωρίδα της Γάζας. Πέραν του καταφανούς συμβολικού βάρους, συνιστά ένα πρώτο νομικό βήμα προς την απονομή δικαιοσύνης για τη συνεχιζόμενη γενοκτονία των Παλαιστινίων.

Παράλληλα, το ΔΠΔ εξέδωσε ένταλμα σύλληψης και κατά του στρατιωτικού ηγέτη της Χαμάς, Μοχάμεντ Ντέιφ, για την επιδρομή της οργάνωσης στο νότιο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, που προκάλεσε τον θάνατο 1.139 Ισραηλινών και την απαγωγή 250 ομήρων. Οι ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ (IDF) ισχυρίζονται ότι σκότωσαν τον Ντέιφ τον περασμένο Ιούλιο. Επειδή η εκτέλεση δεν έχει επιβεβαιωθεί, η δίωξη ασκείται τυπικά μέχρι να αποδειχθεί αν ο κατηγορούμενος είναι νεκρός ή ζωντανός.

Νετανιάχου και Γκάλαντ κατήγγειλαν ότι έπεσαν θύματα «αντισημιτισμού», ενώ η Χαμάς μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης θριαμβολογούσε για τη δίωξή τους αλλά δεν είχε σχολιάσει τη δίωξη του Ντέιφ.

Ολα έγιναν σε λίγους μήνες. Τον Ιανουάριο του 2024 το ΔΠΔ αναγνώρισε τον «κίνδυνο γενοκτονίας στη Λωρίδα της Γάζας». Τον Μάιο, ο εισαγγελέας του, ο Βρετανός Καρίμ Χαν, ζήτησε να εκδοθούν τα εντάλματα. Την Πέμπτη το αίτημά του υλοποιήθηκε πυροδοτώντας διεθνή πολιτικό και νομικό σεισμό.

Με «όπλο» τον υποσιτισμό

«Οι καταζητούμενοι στερούσαν σκόπιμα και εν γνώσει τους τον άμαχο πληθυσμό από αντικείμενα απαραίτητα για την επιβίωσή του, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, του νερού, των φαρμάκων, των ιατρικών προμηθειών, των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας» αναφέρει το κατηγορητήριο. Συμπεριλαμβάνει δολοφονίες αμάχων, ισοπέδωση νοσοκομείων, βομβαρδισδμούς κατοικιών κ.ά.

«Σχεδόν επί 20 χρόνια το Ισραήλ χρησιμοποιεί ως όπλο τον υποσιτισμό στη Λωρίδα της Γάζας. Είναι ολοφάνερο στις δηλώσεις των Ισραηλινών ηγετών και στην πρακτική του ισραηλινού στρατού. Θα είναι εύκολο να αποδειχθεί στο δικαστήριο», λέει ο καθηγητής Νιβ Γκόρντον, που διδάσκει Νομοθεσία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου.

Πόσο πιθανό όμως είναι να κάτσει ο Νετανιάχου στο σκαμνί του ΔΠΔ στη Χάγη (ας μη συγχέεται με το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης που δικάζει διαφορές μεταξύ κρατών-μελών του ΟΗΕ) και να λογοδοτήσει για τη γενοκτονία –ο όρος δεν υφίσταται στο κατηγορητήριο– που έχει στοιχίσει πάνω από 44.000 νεκρούς τους τελευταίους 13 μήνες;

Είναι πολύ δύσκολο, καθώς το ΔΠΔ δεν το αναγνωρίζουν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία, το Ιράν, πολλά αραβικά κράτη και το ίδιο το Ισραήλ. Δεν συνεργάζεται με την Interpol, ούτε διαθέτει δική του αστυνομία. Επίσης δεν δικάζει ερήμην και σήμερα φυγοδικούν 15 άτομα. Οσα κράτη το στηρίζουν οφείλουν να συλλαμβάνουν τους καταζητούμενους, αν τους εντοπίσουν στην επικράτειά τους, και να τους οδηγούν σιδηροδέσμιους στη Χάγη.

Ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Ζοζέπ Μπορέλ, δήλωσε ότι τα εντάλματα σύλληψης του ΔΠΔ πρέπει «να γίνουν σεβαστά και να εφαρμοστούν». Ομως στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, συνεργάτες του Ντόναλντ Τραμπ απείλησαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα στραφεί «εναντίον αυτού του δικαστηρίου, που δεν έχει νομιμοποίηση».

Σε κάθε περίπτωση, δυσκολεύει η μετακίνηση όσων καταζητούνται. Τον Μάιο του 2023 το ΔΠΔ εξέδωσε ένταλμα σύλληψης κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν για εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Εκτοτε ο Ρώσος πρόεδρος αποφεύγει τα κράτη που αναγνωρίζουν το ΔΠΔ. Τον περασμένο Σεπτέμβριο «ρίσκαρε» (εκ του ασφαλούς…) μια επίσκεψη στη Μογγολία. Η κυβέρνηση του Ουλάν Μπατόρ, αν και στηρίζει το ΔΠΔ, όχι μόνο δεν τον συνέλαβε αλλά τον υποδέχτηκε πανηγυρικά.

Θα τον ενισχύσει στο εσωτερικό

«Το ένταλμα θα ενισχύσει τον Νετανιάχου στο εσωτερικό του Ισραήλ», εκτιμά η Ντάλια Σάιντλιν, πολιτική αναλύτρια που ζει στο Τελ Αβίβ. Και εξηγεί: «Οι Ισραηλινοί είναι απολύτως πεπεισμένοι ότι το διεθνές σύστημα, γενικά, υπάρχει για να στοχοποιεί την πατρίδα τους και να την αδικεί. Είναι αντίληψη που διατρέχει οριζόντια την εδώ εβραϊκή κοινότητα».

Υπάρχει άλλη μια διάσταση. Πιθανολογείται ότι το ΔΠΔ θα καλέσει ευρωπαϊκά κράτη που πουλάνε όπλα στην κυβέρνηση Νετανιάχου, όπως η Γερμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, να αναθεωρήσουν τις σχετικές συμβάσεις, γιατί τα όπλα τους χρησιμοποιούνται σε εγκλήματα πολέμου. Και οι τρεις αυτές χώρες αναγνωρίζουν το δικαστήριο. Η διαδικασία θα είναι νομικά περίπλοκη και μακροχρόνια.

«Το ΔΠΔ ποντάρει σε βάθος χρόνου. Αφού εκδοθεί, ένα τέτοιο ένταλμα σύλληψης σε ακολουθεί μέχρι τον θάνατό σου. Αν ο Νετανιάχου πάει ξανά στην Αμερική για να μιλήσει, γα παράδειγμα, στο Κογκρέσο, η κίνηση αυτή θα φέρει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μεγάλη αμηχανία, θα αποκαλύψει την υποκρισία τους», προβλέπει η Ιβα Βούκοβιτς, καθηγήτρια Διεθνούς Ιστορίας στο ολλανδικό Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης.

Τελευταίο αλλά όχι έσχατο. Η Ελλάδα είναι μία από τις 124 χώρες που έχουν κυρώσει το λεγόμενο «Καταστατικό της Ρώμης» (2002) με το οποίο ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Θεωρητικά, αν ο νυν πρωθυπουργός του Ισραήλ θελήσει να επισκεφθεί την Αθήνα, η ελληνική κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να τον συλλάβει μόλις πατήσει το πόδι του στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος»…