Ανταλλαγή κρατουμένων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Tο αεροσκάφος των καταριανών αερογραμμών απογειώθηκε χθες το μεσημέρι από το διεθνές αεροδρόμιο Μεραμπάντ της Τεχεράνης, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί για ανάλογες ανταλλαγές στο παρελθόν.

Μετέφερε πέντε «αθώους» -όπως τόνισε ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάιντεν- πολίτες των ΗΠΑ. Μέχρι πρότινος κρατούνταν για κατασκοπία σε ιρανικές φυλακές και μετέπειτα κατ’ οίκον. Σε αυτούς συγκαταλέγονται δύο επιχειρηματίες και ένας ακτιβιστής, όλοι διπλής υπηκοότητας Ιράν και ΗΠΑ. Η ταυτότητα των άλλων δύο απελευθερωθέντων παρέμενε μυστική. Πρώτος σταθμός τους ήταν η Ντόχα του Κατάρ.

Σχεδόν ταυτόχρονα μια άλλη πτήση από τις ΗΠΑ μετέφερε δύο επί συνόλου πέντε απελευθερωθέντων Ιρανών. Μέχρι χθες κρατούνταν επί αμερικανικού εδάφους, στην πλειονότητά τους για προσπάθεια εξαγωγής απαγορευμένου υλικού στο Ιράν, όπως ηλεκτρονικά διπλής χρήσης. Ητοι πολιτικής και στρατιωτικής.

Τα προαναφερθέντα σηματοδοτούν την ολοκλήρωση μιας αμφιλεγόμενης συμφωνίας μεταξύ δύο άσπονδων εχθρών, της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνης, με τη μεσολάβηση ενός κοινού συμμάχου: του αραβικού εμιράτου του Κατάρ.

Ισως το πιο ενδιαφέρον σε αυτήν είναι ο όρος για την υλοποίησή της: το «ξεπάγωμα» 5,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία στη Νότια Κορέα, χρωστούμενα από παρελθοντικές πωλήσεις πετρελαίου στη Σεούλ.

Το ποσό έχει πλέον μεταφερθεί σε λογαριασμούς στο Κατάρ. Σύμφωνα με την Ουάσινγκτον -όχι όμως και με την Τεχεράνη-, τα χρήματα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για ανθρωπιστικά αγαθά, όπως τρόφιμα και φάρμακα. Οσες συναλλαγές δηλαδή επιτρέπονται, στην παρούσα φάση, στο πλαίσιο των αμερικανικών κυρώσεων για το επίμαχο πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Στο φόντο ενός μακρύ ιστορικού ανταλλαγής κρατουμένων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης -που χρονολογείται από την κρίση των ομήρων, μετά την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην ιρανική πρωτεύουσα, το 1979-, στις ΗΠΑ έχει τώρα ξεσπάσει «πόλεμος» για τη νέα συμφωνία. Εναν χρόνο πριν από τις αμφίρροπες προεδρικές εκλογές του 2024, πυροδοτεί νέα κριτική κατά του Λευκού Οίκου από Ρεπουμπλικανούς. Και όχι μόνο.

Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν -που χθες ανακοίνωσε κυρώσεις κατά του πρώην προέδρου του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, και του ιρανικού υπουργείου Πληροφοριών- επικρίνεται ότι πρακτικά πλήρωσε λύτρα στο ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς, αποθρασύνοντάς το, την ώρα που η Τεχεράνη αποτελεί αυξανόμενη απειλή για αμερικανικά στρατεύματα και συμμάχους στη Μέση Ανατολή (βλ. Ισραήλ). Πολλώ δε μάλλον εν μέσω αύξησης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Κόλπο -επισήμως για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας έναντι των επιθέσεων των Φρουρών της Επανάστασης- αλλά και της συνεχιζόμενης εδώ και έναν χρόνο αιματηρής καταστολής των κινητοποιήσεων στο Ιράν υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του εκδημοκρατισμού.

Η Τεχεράνη από την πλευρά της απορρίπτει τις κατηγορίες για «φάμπρικα κατηγορουμένων» προς διπλωματική μόχλευση. Ανάγει τη νέα συμφωνία με τις ΗΠΑ σε μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Η ολοκλήρωσή της γίνεται εν μέσω εντατικών παρασκηνιακών διαβουλεύσεων για την αναβίωση της πολυμερούς συμφωνίας του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Υλοποιείται παραμονές της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, όπου θα εκφωνήσει ομιλία ο σκληροπυρηνικός πρόεδρος του Ιράν, Εμπραχίμ Ραΐσι.

Ερχεται επίσης στον απόηχο της ιστορικής συμφωνίας -με κινεζική διαμεσολάβηση- για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ της σουνιτικής Σαουδικής Αραβίας και του σιιτικού Ιράν. Δύο περιφερειακών αντίπαλων δυνάμεων, που διατηρούν ορθάνοιχτους τους διαύλους συνεργασίας με τη Ρωσία -αν και σε διαφορετικό βαθμό η καθεμία- και τώρα βαδίζουν, θεωρητικά, στο ίδιο μονοπάτι προς την ένταξή τους, το 2024, στις τάξεις των BRICS.

Πολλοί αναλυτές τονίζουν ότι τα «νερά» είναι εξαιρετικά «θολά» για να αναμένει κανείς ότι η ανταλλαγή κρατουμένων θα οδηγήσει σε ευρύτερη επαναφορά των σχέσεων του Ιράν με τις ΗΠΑ και τη Δύση. Ομως «η συμφωνία μπορεί να σηματοδοτήσει μια νέα κατεύθυνση στη δυτική διπλωματία», παρατηρεί στον Guardian ο διπλωματικός συντάκτης, Πάτρικ Γουίντουρ. Ο Αμερικανός πρόεδρος «ρισκάρει με την ανταλλαγή κρατουμένων», επισημαίνει. «Ομως οι ΗΠΑ μπορούν τώρα να βολιδοσκοπήσουν την κατάσταση με την Τεχεράνη ως προς το πυρηνικό της πρόγραμμα»…