«Εχει χαθεί η εμπιστοσύνη με τη Βαγδάτη»

Ο Σάντι Πίρε είναι από τα πλέον προβεβλημένα στελέχη της Πατριωτικής Ενωσης του Κουρδιστάν (PUK) και του προοδευτικού κουρδικού κινήματος.

Ηταν συνομιλητής του Μεβλούτ Τσαβούσογλου -όταν ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επισκέφθηκε πριν από λίγες ημέρες το ιρακινό Κουρδιστάν, σε μια προσπάθεια να μεταπείσει την ηγεσία του για το δημοψήφισμα- και συχνά αναλαμβάνει να εκπροσωπήσει το PUK σε κρίσιμες συζητήσεις και επαφές με διεθνείς παράγοντες.

Ο Σάντι Πίρε δέχτηκε την «Εφ.Συν.» στο σπίτι του, στο Ερμπίλ, λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες, και μίλησε καθαρά, όπως συνηθίζει, για την ανεξαρτησία των Κούρδων του Ιράκ και για το ποτάμι που δεν γυρίζει πίσω.

• Ποιο είναι το πολιτικό μήνυμα του σημερινού δημοψηφίσματος;

Υπάρχουν δύο μηνύματα. Πρώτον, στην περιοχή μας υπάρχουν τέσσερα έθνη, οι Αραβες, οι Πέρσες, οι Τούρκοι και οι Κούρδοι. Οι τρεις έχουν ασκήσει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Οι Τούρκοι έχουν κράτος, οι Πέρσες έχουν κράτος, το Ιράν, οι Αραβες έχουν 23 χώρες και το μόνο έθνος χωρίς πατρίδα είμαστε εμείς, οι Κούρδοι. Είναι θέμα δικαίου να διορθώσουμε την αδικία που έγινε πριν από 100 χρόνια με τον σχεδιασμό των συνόρων της περιοχής από τη συμφωνία Σάικς-Πικό. Το δεύτερο μήνυμα είναι πως είχαμε στο παρελθόν τρεις ευκαιρίες να ανακηρύξουμε την ανεξαρτησία μας, αλλά δεν ασκήσαμε αυτό το δικαίωμα, δεν είχαμε την πολιτική βούληση να το κάνουμε.

Το 1991, μετά την ήττα του Σαντάμ στον πόλεμο για το Κουβέιτ, ο ιρακινός στρατός ήταν εντελώς διαλυμένος και δεν υπήρχε ούτε ένας σιίτης ένοπλος κοντά στην περιοχή μας. Υπήρχαμε μόνο εμείς, οι Πεσμεργκά. Αντί να ανακηρύξουμε ανεξαρτησία, συμφωνήσαμε να ζήσουμε σε ένα ομόσπονδο Ιράκ με μια περιοχή για τον κουρδικό λαό.

Το 2003, μετά την απελευθέρωση του Ιράκ, πάλι ο ιρακινός στρατός διαλύθηκε και μάλιστα τρεις μεγάλες μονάδες του, με τα βαριά τους όπλα, ελικόπτερα, πυροβολικό και τεθωρακισμένα παραδόθηκαν σε εμάς και εξοπλιστήκαμε πολύ καλά. Αντί να γίνουμε ανεξάρτητοι, ο πρόεδρος Μπαρζανί και ο πρόεδρος Ταλαμπανί πήγαν στη Βαγδάτη για να εξασφαλίσουν την ενότητα του Ιράκ, με την ελπίδα ότι θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα νέο δημοκρατικό Ιράκ, στη βάση μιας πολυεθνικής συνύπαρξης και με βάση ορισμένες αρχές. Αυτές οι αρχές ήταν, πρώτον, να γίνει Ομοσπονδία με σαφείς θεσμούς που να την υπηρετούν, δεύτερον να υπάρξει μια δίκαιη μοιρασιά και συνεταιρισμός στη διοίκηση της χώρας, τρίτον να γίνεται σεβαστή η άποψη και της μειοψηφίας και να μη λαμβάνονται οι αποφάσεις μονομερώς από την πλειοψηφία, να υπάρχει δηλαδή εθνική συνεννόηση και συναίνεση, και τέταρτον, να υπάρχει ισορροπία μεταξύ των θεσμών, δηλαδή να λειτουργούν η κεντρική κυβέρνηση και οι περιφέρειες με το δικό τους θεσμικό πλαίσιο, αλλά να λειτουργούν και οι ομοσπονδιακοί θεσμοί στους οποίους όλοι θα είχαμε συμμετοχή.

Ομως, οι Ιρακινοί φίλοι δεν ήταν και δεν είναι έτοιμοι να αποδεχθούν το σύνταγμα, να αποδεχτούν τις δυνάμεις των Πεσμεργκά ως συνιστώσα των ενόπλων δυνάμεων της χώρας, να συζητήσουν για την οικονομία και το πετρέλαιο, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές· δεν είναι έτοιμοι να αποδεχτούν τους Κούρδους να συμμετέχουν στις διπλωματικές αρχές, στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής, και τόσα άλλα, που δεν μας επιτρέπουν να εμπιστευόμαστε αυτή την κυβέρνηση. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε με αυτόν τον τρόπο.

Το Ιράκ είναι μια νέα χώρα, 100 χρόνων. Την περίοδο της μοναρχίας οι Κούρδοι δεν ένιωθαν ότι είχαν πολιτικά δικαιώματα, την περίοδο του Σαντάμ δεν είχαμε δικαιώματα και, ακόμη χειρότερα, υποστήκαμε βία και διώξεις. Από το 1994, με την κυβέρνηση πλειοψηφίας των σιιτών, και πάλι δεν είχαμε ισονομία. Τίποτα από αυτά που είχαμε συμφωνήσει δεν πραγματοποιήθηκε. Κυβερνούσαν με πλειοψηφία χωρίς να υπολογίζουν τη μειοψηφία, χωρίς να υπάρχει συναίνεση. Η εκπροσώπηση των Κούρδων ακόμη και στους ομοσπονδιακούς θεσμούς ήταν σχεδόν μηδενική και από το 2013 η κεντρική κυβέρνηση μας έκοψε κάθε πληρωμή από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.

Λένε πως στο σύνταγμα υπάρχουν θετικές διατάξεις για τους Κούρδους. Από τα 150 άρθρα του συντάγματος, τα 55 είναι ανενεργά γιατί χρειάζεται να ψηφιστεί και σχετικός νόμος, ο οποίος δεν ψηφίστηκε ποτέ. Εχουν παραβιαστεί όλες οι κόκκινες γραμμές. Δεν μπορούμε να είμαστε πια στην ίδια πλατφόρμα με τη Βαγδάτη.

• Πιστεύετε, δηλαδή, ότι δεν βρέθηκε συμβιβασμός επειδή δεν τον ήθελε η Βαγδάτη;

Σωστά. Τόσο το σύνταγμά μας όσο και μια σειρά συμφωνίες που συνυπογράψαμε είναι γεμάτα με ωραίες λέξεις. Αλλά μέχρι σήμερα δεν έχουν υλοποιήσει τίποτα. Οι ωραίες λέξεις δεν είναι αρκετές. Το βασικό είναι ότι έχει χαθεί η εμπιστοσύνη. Πιστεύουμε ότι ακόμη κι αν υπογράφαμε μια νέα συμφωνία με τη Βαγδάτη, δεν θα την εφάρμοζαν. Οι συνομιλίες που έκαναν ήταν μόνο και μόνο για να καθυστερήσουν το δημοψήφισμα. Πιέζουν να αναβάλουμε το δημοψήφισμα. Ομως εμείς θα προχωρήσουμε στην ψηφοφορία, αυτό έχει τελειώσει. Είναι δικαίωμά μας και ο μόνος νόμιμος δρόμος για να οδηγηθούμε στην ανεξαρτησία.

• Υπάρχουν όμως και οι αμφισβητούμενες περιοχές, όπως το Κιρκούκ.

Το θέμα του Κιρκούκ είναι απολύτως καθαρό. Από την πτώση του Σαντάμ και μέχρι σήμερα είχαμε τρεις φορές εκλογές για το Κοινοβούλιο. Σε όλες οι Κούρδοι πλειοψήφησαν. Στις τελευταίες εκλογές κερδίσαμε οκτώ από τους 12 βουλευτές της περιοχής, που σημαίνει πλειοψηφία δύο τρίτων. Δεν υπάρχει θέμα συζήτησης σχετικά με το αν το Κιρκούκ πρέπει να ανήκει στους Κούρδους. Βεβαίως, δεν έχει αμιγώς κουρδικό πληθυσμό όπως η Σουλεϊμανίγια, εκεί ζουν πολλές εθνικές μειονότητες, γι’ αυτό και εμείς θέλουμε να είναι το Κιρκούκ πόλη της αδελφοσύνης, της συνύπαρξης.

Βεβαίως, υπάρχει ένα ευρύτερο θέμα, πώς θα καθοριστούν τα μεταξύ μας σύνορα με το Ιράκ. Υπάρχει το άρθρο 140 του συντάγματος και πρέπει να δούμε πώς θα εφαρμοστεί. Εχουμε μια αμερικανική πρόταση που μας φαίνεται θετική. Η εφαρμογή πρέπει να περιλαμβάνει ομαλοποίηση και αποκατάσταση των αδικιών. Επί Σαντάμ, χιλιάδες Κούρδοι κάτοικοι διώχτηκαν με τη βία από το Κιρκούκ και στη θέση τους έφεραν Αραβες εποίκους, με σκοπό να αλλάξουν τα δημογραφικά δεδομένα. Ομαλοποίηση σημαίνει να φύγουν όσοι ήταν έποικοι και να γυρίσουν όσοι διώχθηκαν. Μετά, πρέπει να γίνει απογραφή και στη συνέχεια να γίνει δημοψήφισμα στο Κιρκούκ για το μέλλον του.

• Ποια θα είναι η επόμενη ημέρα από το δημοψήφισμα; Δεδομένων και των απειλών που δέχεστε από γειτονικές χώρες;

Την επόμενη ημέρα δεν θα έχουμε ανεξάρτητο κράτος. Θα υπάρχει η λαϊκή ετυμηγορία και θα ασκήσουμε το δικαίωμά μας να ανακηρύξουμε την ανεξαρτησία όποτε το κρίνουμε. Θα χρειαστεί χρόνος. Θέλουμε να συζητήσουμε και με το Ιράκ μετά το δημοψήφισμα, καθώς έχουμε πολλά κοινά θέματα -ασφαλείας, οικονομικά και άλλα-, στα οποία πρέπει να βρούμε λύσεις ως γείτονες, μέσα από διαπραγματεύσεις και συζήτηση. Στο Ιράκ χρειάζεται ένας εθνικός στρατός και όχι ένας στρατός θρησκευτικών πολιτοφυλακών. Και αυτό που συμβαίνει είναι ότι προσπαθούν να ενισχύσουν τις στρατιωτικές δυνατότητες πολιτοφυλακών. Πείτε μου, ενάντια σε ποιον; Ενάντια στους Κούρδους. Αυτό πρέπει να σταματήσει τώρα, πριν να είναι πολύ αργά.