Για πρώτη φορά στην ιστορία της Κολομβίας ένας πρόεδρος καταδικάζεται από ποινικό δικαστήριο. Εναντίον του Αλβαρο Ουρίμπε Βέλες, αδιαμφισβήτητου ηγέτη της πιο αντιδραστικής Δεξιάς της χώρας εδώ και δεκαετίες, εκκρεμούν πολλές δικαστικές υποθέσεις, περιλαμβανομένων και για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Αλλά αυτή του η ιστορική καταδίκη για δωροδοκία μαρτύρων και δικαστική απάτη μπορεί να έχει επιπτώσεις στην πολιτική σκηνή, ιδίως εν όψει και των προεδρικών εκλογών του 2026.
Τα θύματα της κρατικής τρομοκρατίας την οποία άσκησε τόσο ως κυβερνήτης της Αντιόκια όσο και ως πρόεδρος (2002-2010) ελπίζουν πως αυτή τη φορά θα βρεθεί στη φυλακή έστω και καταδικασμένος (μόνο) γιατί χρησιμοποίησε ενδιάμεσους για να δωροδοκήσουν παραστρατιωτικούς φυλακισμένους μάρτυρες ώστε να καταθέσουν υπέρ του.
Τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα
Τον Απρίλιο του 2012 σε συζήτηση στη Βουλή ο γερουσιαστής του αριστερού Δημοκρατικού Εναλλακτικού Πόλου, Ιβάν Σεπέδα, κατηγόρησε τον Ουρίμπε για διαπλοκή με τους παραστρατιωτικούς. Παρουσίασε μάλιστα μαρτυρίες δύο καταδικασμένων παραστρατιωτικών που ομολόγησαν πως ο Αλβαρο Ουρίμπε και ο αδελφός του, Σαντιάγο, συνέβαλαν στην ίδρυση και χρηματοδότησαν τη δεκαετία του 1990 το Μπλοκ Μέτρο. Η παραστρατιωτική οργάνωση ιδρύθηκε έπειτα από συνάντηση που έγινε στο αγρόκτημα Γουατσαράκας, ιδιοκτησίας τότε των αδελφών Ουρίμπε Βέλες και όσο ο Αλβαρο Ουρίμπε ήταν κυβερνήτης της Αντιόκια. Το Μπλοκ Μέτρο ήταν παρακλάδι των διαβόητων AUC (Ενωμένες Αυτοάμυνες της Κολομβίας) που ευθύνονται για τον θάνατο χιλιάδων αμάχων στη διάρκεια της εμφύλιας σύρραξης.
Ο Ουρίμπε «θιγμένος» προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο εναντίον του Σεπέδα κατηγορώντας τον για «χειραγώγηση μαρτύρων». Μια πρωτοβουλία που αποδείχθηκε μπούμερανγκ καθώς το 2018 οι δικαστές όχι μόνο απέρριψαν την προσφυγή του πρώην προέδρου αλλά και ξεκίνησαν έρευνα εναντίον του με την κατηγορία ότι εκείνος ήταν που είχε επιχειρήσει να δωροδοκήσει μάρτυρες για να αναιρέσουν τις καταθέσεις τους, απαλλάσσοντάς τον έτσι από κάθε σχέση με ομάδες παραστρατιωτικών. Στη δίκη αποδείχθηκε πως ο δικηγόρος του, Ντιέγο Καδένα, επισκέφθηκε στη φυλακή τους εν λόγω παραστρατιωτικούς προσφέροντάς τους «δικαστικά κι άλλα προνόμια» εάν αναιρούσαν τις καταθέσεις τους ενοχοποιώντας για χειραγώγηση τον Σεπέδα, όπως κατέγραψε με ειδικό κοριό σε ρολόι ένας από αυτούς.
Επειτα από 13 χρόνια δικαστικής διαμάχης, με ενστάσεις, αναιρέσεις, δύο φορές κλείσιμο της υπόθεσης από τον φίλο και σύμμαχο του Ουρίμπε, γενικό εισαγγελέα Μπαρμπόσα, η «δίκη του αιώνα», όπως την αποκάλεσε ο Τύπος, ξεκίνησε τον Φεβρουάριο. Ο Ουρίμπε, εννοείται, δήλωσε αθώος, αλλά όταν πια μετά τις καταθέσεις 100 μαρτύρων φαινόταν η έκβασή της, έφτασε να παρακαλάει την πρόεδρο του δικαστηρίου: «Είμαι πολύ γέρος, κυρία δικαστή. Είμαι 73 ετών. Με όλο τον σεβασμό, σας ζητώ, από την ψυχή μου σας ζητώ να με απαλλάξετε». Μάταια. Τον καταδίκασε και τις επόμενες ημέρες θα ανακοινωθεί η ποινή του, με την Εισαγγελία να απαιτεί κάθειρξη τουλάχιστον 9 ετών και την υπεράσπισή του (που ούτως ή άλλως θα ασκήσει έφεση) να ζητά αν καταδικαστεί να είναι σε κατ’ οίκον κράτηση.
Γεράκι σαν αθώα περιστερά
Αυτή η καταδίκη είναι απλά η αρχή μιας μακράς σειράς υποθέσεων εναντίον τού επί τουλάχιστον δύο δεκαετίες πιο εξέχοντα εκπροσώπου της πιο αντιδραστικής κολομβιάνικης Δεξιάς: ενός πολιτικού που το όνομά του παραπέμπει σε αυταρχισμό, απάτες, οικονομικά σκάνδαλα, σφαγές, μαζικές εξωδικαστικές εκτελέσεις. Ο Ουρίμπε για τις δύο θητείες του έχει ανοιχτές 276 έρευνες στην Επιτροπή Κατηγοριών του Κογκρέσου και τουλάχιστον δέκα από τους στενούς του συνεργάτες των κυβερνήσεών του βρίσκονται στη φυλακή για διάφορα εγκλήματα.
Για πολλά από αυτά έχει καταγγελθεί πως όχι μόνο γνώριζε αλλά και είχε εμπλοκή. Δωροδοκίες μελών του Κογκρέσου για να υπερψηφίσουν τη συνταγματική μεταρρύθμιση που θα του επέτρεπε μια δεύτερη συνεχόμενη θητεία. Παράνομες παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων, δημοσιογράφων, δικαστών, ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εκνομες δωρεές και υλικές προσφορές στην προεκλογική του καμπάνια. Οι σφαγές όταν ήταν κυβερνήτης της Αντιόκια, όπως αυτές στο Αρο (1995) και στη Λα Γκράνχα (1997) από παραστρατιωτικούς, και η δολοφονία του κοινωνικού ηγέτη Βάγιε (1998), τον οποίο στοχοποίησε δημόσια γιατί τόλμησε να τον εγκαλέσει ως «αδιάφορο» γνώστη της δράσης των ταγμάτων θανάτου. Οι συστηματικές (κατά μέσο όρο 50 τον χρόνο) σφαγές επί των προεδρικών θητειών του. Οι επιλεκτικές δολοφονίες.
Και, βεβαίως, το αποτρόπαιο σκάνδαλο των «ψευδοθετικών»: φτωχοί νέοι από τις πιo περιθωριοποιημένες περιοχές που δολοφονούνταν εν ψυχρώ και έπειτα τους μεταμφίεζαν για να τους παρουσιάσουν ως ένοπλους αντάρτες που έπεσαν σε μάχη – προκειμένου o Ουρίμπε να στεφθεί «νικητής» στον πόλεμό του, είχαν τεθεί ποσοστώσεις νεκρών στα μέλη των δυνάμεων καταστολής με αντάλλαγμα μπόνους, άδειες και άλλα προνόμια.
Σύμφωνα με την «Ειδική Δικαιοσύνη για την Ειρήνη», που συστάθηκε μετά τις ειρηνευτικές συμφωνίες με το αντάρτικο των FARC, εκτιμάται σε 6.402 ο αριθμός των θυμάτων αυτής της εγκληματικής πρακτικής.
Κεφαλαιοποίηση της καταδίκης
Η καταδίκη του Ουρίμπε «αποτελεί ορόσημο εν μέσω ενός σκηνικού όπου ισχυροί πολιτικοί είναι στην πράξη “ανέγγιχτοι”» έλεγε στο BBC ο πολιτικός αναλυτής του Πανεπιστημίου της Αντιόκια, Γκαμπριέλ Γκόμες Σάντσες. Ενα μήνυμα για όσους θεωρούν πως χαίρουν ασυλίας και πως ποτέ δεν θα λογοδοτήσουν για το παραμικρό, έστω και ένα ποινικό αδίκημα, όπως η εξώθηση σε ψευδομαρτυρία.
Αν η Αριστερά αντιμετωπίζει αυτή την απόφαση με ηρεμία και σύνεση για την επόμενη ημέρα, ο ουριμπισμός και ο ίδιος ο Ουρίμπε δεν κρύβουν την οργή τους. Ο πρώην πρόεδρος δήλωσε μάλιστα πως «ο πετρισμός θεωρεί ότι αν καταδικαστεί ο Ουρίμπε, ο Σεπέδα θα είναι ο υποψήφιός του». Ο ίδιος ο Σεπέδα απέφυγε να τοποθετηθεί και όταν ρωτήθηκε τι σκέφτεται σχετικά είπε: «Σκέφτομαι τις μητέρες των θυμάτων των ψευδοθετικών και εκείνων που εξακολουθούν να είναι θαμμένοι στην Εσκομπρέρα (χωματερή)». Για τον Ιβάν Σεπέδα η καταδίκη περισσότερο από νίκη είναι μια ευκαιρία για να «εξορκιστούν αμαρτίες, ψέματα, πλαστογραφίες [της πραγματικότητας] και να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια. Αυτό ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία».
