Eκλογικές μεθοδεύσεις ενός αυταρχικού κράτους

Σε ένα ακόμη πλήγμα για τη δημοκρατία απειλούν να εξελιχθούν οι εκλογές της 25ης Ιουνίου στη Γουατεμάλα, με τη διαφθορά και την ατιμωρησία να κυριαρχούν στον δημόσιο βίο και τις Αρχές να έχουν αποδυθεί σε ένα κυνήγι αντιπολιτευόμενων πολιτικών και στη φίμωση κάθε κριτικής φωνής. Μια κατάσταση που πολλοί καταγγέλλουν ως μια εν εξελίξει νοθεία που ενορχηστρώνεται εδώ και μήνες και θα ολοκληρωθεί σε δύο εβδομάδες.

Σε αυτές τις εκλογές, οι πολίτες δεν θα μπορέσουν να ψηφίσουν όποιον υποψήφιο θα ήθελαν. Το Ανώτατο Εκλογοδικείο -με έωλα νομικά τεχνάσματα σύμφωνα με πολλούς ειδήμονες- απέκλεισε από την εκλογική αναμέτρηση τη μόνη αριστερή υποψήφια, την ιθαγενή Θέλμα Καμπρέρα, και τον αντιπρόεδρό της και πρώην εισαγγελέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της χώρας, Χορντάν Ρόδας, που κατέβαιναν με το Κίνημα για την Απελευθέρωση των Λαών. «Μας κυβερνούν εγκληματίες, είμαστε σε μια δικτατορία», κατήγγειλε η Καμπρέρα.

Από την κούρσα αποκλείστηκε, επίσης, ο προεδρικός συνδυασμός του Ρομπέρτο Αρσού του κόμματος Podemos: γιος του μακαρίτη προέδρου Αλβαρο Αρσού, που ήθελε να συνεχίσει το συντηρητικό κληροδότημα του πατέρα του, όπως και η Καμπρέρα είχε σημαντικά ποσοστά στην πρόθεση ψήφου.

Ενώ στις 26 Μαΐου το Συνταγματικό Δικαστήριο απέκλεισε και την προεδρική υποψηφιότητα του Κάρλος Πινέδα του δεξιού κόμματος Ευημερία των Πολιτών: λίγες ημέρες πριν, δημοσκοπήσεις τού έδωσαν την πρώτη θέση στην πρόθεση ψήφου με ένα 23%, έναντι 19,5% της συντηρητικής σοσιαλδημοκράτισσας Σάντρα Τόρες. «Οχι στην εκλογική νοθεία», τουίταρε ο 53χρονος επίδοξος πρόεδρος και επιχειρηματίας, μόλις ανακοινώθηκε ο αποκλεισμός του, καταγγέλλοντας επίσης ότι «ζούμε σε μια δικτατορία».

Αυθαίρετα κριτήρια

«Αυτή η αναμέτρηση αποκτά χαρακτήρα “εκλογών υπό περιορισμό”, όπου οι εκλογικές αρχές λειτουργούν σαν τον πρώτο και μεγάλο ψηφοφόρο, περιορίζοντας την ψήφο των πολιτών σε μια προαποφασισμένη προσφορά», κατήγγειλε η οργάνωση Εκλογικό Παρατηρητήριο, σχολιάζοντας τα συχνά αντιφατικά κριτήρια του δικαστικού συστήματος. Ανάλογες επικρίσεις εξέφρασε και η Αποστολή Εκλογικών Παρατηρητών της Ε.Ε., που ανέφερε πως το 24% του συνόλου των υποψηφίων στις προεδρικές, βουλευτικές και δημοτικές εκλογές έχει γνωρίσει κάποια ποινική δίωξη ή αποκλεισμό.

Αντίθετα, κραυγαλέα ήταν η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να επιτρέψει την κάθοδο στις εκλογές σειράς υποψηφίων που έχουν καταγγελθεί, διερευνηθεί ή καταδικαστεί για σχέσεις με τα καρτέλ των ναρκωτικών. Οπως επέτρεψε τη συμμετοχή της ακροδεξιάς Σούρι Ρίος Ρόσα, κόρης του πρώην δικτάτορα Εφρέν Ρίος Μοντ, παρότι το Σύνταγμα απαγορεύει ρητά σε συγγενείς πραξικοπηματιών να διεκδικήσουν τη λαϊκή ψήφο.

Αναλυτές σαν τον Λουίς Μακ θεωρούν πως ο αποκλεισμός αυτών των υποψηφιοτήτων έχει στόχο να ευνοήσει τη Σούρι Ρίος αλλά και τον υποψήφιο του κυβερνώντος κόμματος Μανουέλ Κόντε. Πάντως, σύμφωνα με δημοσκόπηση της CID-Gallup που έγινε μετά τον αποκλεισμό του Πινέδα, ο βασικός ευνοημένος με αυτή την εξέλιξη είναι ο συντηρητικός Εντμοντ Μουλέτ, νομικός και πρώην αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών (που τη δεκαετία του 1980 κατηγορήθηκε για παράνομες υιοθεσίες παιδιών), ο οποίος, από τέταρτος στην κούρσα με 14%, έρχεται τώρα δεύτερος με 21%. Μια διαφορά στα όρια του στατιστικού λάθους από τη Σάντρα Τόρες που αυξάνει το ποσοστό της το 23%. Η Σούρι Ρίος έρχεται τρίτη με 19%, ενώ ο Κόντε παραμένει μακράν με ένα 4%.

Ενα αυταρχικό κράτος

Αυτές οι εκλογές γίνονται σε ένα κλίμα εκφοβισμού, απειλών και διώξεων όχι μόνο πολιτικών αντιπάλων αλλά και δημοσιογράφων και δικαστικών λειτουργών που τολμούν να διερευνούν και να αποκαλύπτουν τα σκάνδαλα και τις καταχρήσεις της κυβέρνησης του Αλεχάντρο Γιαματέι και των οικονομικών ομίλων που τον στηρίζουν.

Σύμφωνα με την Ενωση Δημοσιογράφων της Γουατεμάλας, από το 2019 ώς το 2022 σημειώθηκαν 350 επιθέσεις κατά δημοσιογράφων. Πιο εμβληματικό παράδειγμα είναι οι διώξεις κατά της εφημερίδας Εl Periódico, από τις σημαντικότερες της χώρας, που αναγκάστηκε να κλείσει στα μέσα Μαΐου, κάτω από την πίεση οικονομικών κυρώσεων που της επέβαλαν και της ποινικής δίωξης του ιδρυτή και διευθυντή της, Χοσέ Ρουμπέν Σαμόρα, και οκτώ ακόμη δημοσιογράφων της. Ο Σαμόρα, για τον οποίο η Εισαγγελία ζήτησε κάθειρξη 40 ετών για ξέπλυμα χρήματος, εκβιασμό και άσκηση αθέμιτης επιρροής, δηλώνει «πολιτικός κρατούμενος ενός αντιδημοκρατικού καθεστώτος» που εδώ και χρόνια έχει αρχίσει να επιβάλλεται στην πατρίδα του.

Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 100 δικαστικοί λειτουργοί έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τη χώρα, για να αποφύγουν τις διώξεις στις οποίες έχει αποδυθεί η δικαιοσύνη της Γουατεμάλας εναντίον όσων δικαστών και εισαγγελέων διερευνούσαν σκάνδαλα διαφθοράς στη χώρα, λέει η Κλάουδια Γκονσάλες, νομικός που μετείχε στη Διεθνή Επιτροπή κατά της Ατιμωρησίας στη Γουατεμάλα (CICIG), τονίζοντας πως «δεν υπάρχει πλέον κράτος δικαίου στη Γουατεμάλα».

«Η αποπομπή της CICIG, το 2019, σήμανε μια αναδιάρθρωση των εγκληματικών ομάδων που κατά παράδοση έχουν οικειοποιηθεί το κράτος. Τότε άρχισε η δημοκρατική οπισθοχώρηση και η κλιμάκωση της ατιμωρησίας», έλεγε στην Deustche Welle o δημοσιογράφος Μάρβιν ντελ Σιντ, συνιδρυτής της πλατφόρμας ερευνητικής δημοσιογραφίας voxpopuliguate.com. «Στη Γουατεμάλα υπάρχει μια δικτατορία, δεν εκπροσωπείται από ένα άτομο, από την προεδρική φιγούρα, αλλά από διαφορετικές ομάδες συμφερόντων, οι οποίες έχουν αλώσει το σύστημα Δικαιοσύνης».

Την ίδια δυσοίωνη εικόνα περιγράφει στο alai.info ο Χόρχε Σάντος, συντονιστής της Ενωσης Προστασίας Προασπιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γουατεμάλας (Udefegua). «Βιώνουμε μια επιταχυνόμενη διαδικασία αυταρχικής οπισθοδρόμησης (…) και τώρα πλέον έχουμε μπει στη φάση εδραίωσης του αυταρχικού κράτους. Ζούμε έναν θεσμικό σφετερισμό και μια συνταύτιση των τριών εξουσιών του κράτους. Ο πληθυσμός είναι απροστάτευτος απέναντι σε δημόσιους φορείς που ελέγχονται απόλυτα από τη συμφωνία των διεφθαρμένων: αυτή τη συμμαχία ανάμεσα στην οικονομική ελίτ, τις πολιτικές και στρατιωτικές ελίτ που εκτελούν τα σχέδια της ολιγαρχίας και το οργανωμένο έγκλημα. Σε αυτό το πλαίσιο της άλωσης των θεσμών, στόχος είναι να ωφελήσουν τις διαφορετικές επιλογές της Δεξιάς, εδραιώνοντας και βαθαίνοντας το αυταρχικό μοντέλο που έχει επιβληθεί στη χώρα». Αυτό συμβαίνει και με τις μεθοδεύσεις στις προσεχείς εκλογές.