Οι επιθέσεις της 8ης Ιανουαρίου από ορδές χιλιάδων μπολσοναριστών κατά του Κογκρέσου, του προεδρικού μεγάρου και του Ανώτατου Δικαστηρίου ήταν η πιο μαύρη σελίδα της βραζιλιάνικης δημοκρατίας μετά το πραξικόπημα του 1964.
Εκείνο ωστόσο που προκαλεί έκπληξη δεν είναι η ίδια η απόπειρα πραξικοπήματος, αφού είναι μια δημόσια απειλή που επί πολλούς μήνες (ακόμη και πριν από τις εκλογές) εξαπέλυε ο πρώην πρόεδρος Ζαΐρ Μπολσονάρο. Ακόμη και μετά την επίθεση των οπαδών του Τραμπ κατά του Καπιτωλίου στις 6 Ιανουαρίου του 2021 είχε δηλώσει πως ανάλογες εικόνες θα μπορούσαν να επαναληφθούν στη Βραζιλία εάν υπήρχαν αμφιβολίες για το αποτέλεσμα. Κι έπειτα διαμόρφωσε το κλίμα με ψέματα για τη διαφάνεια του ηλεκτρονικού συστήματος ψηφοφορίας, για τις συνωμοσίες που υποτίθεται ύφαιναν το κόμμα του Λούλα (ΡΤ) με το Ανώτατο Δικαστήριο, για τη νοθεία στις κάλπες, για τον κομμουνισμό που καραδοκεί να διαλύσει την ψυχή της Βραζιλίας και πρέπει να αποτραπεί με κάθε τίμημα…
Το πλέον ανησυχητικό είναι πως, ενώ ήταν γνωστές οι προθέσεις και υπήρχαν τα σημάδια, οι δυνάμεις που θα όφειλαν να αποτρέψουν αυτή την επίθεση στην καλύτερη περίπτωση αδράνησαν και στη χειρότερη συντάχθηκαν και διευκόλυναν τους επίδοξους πραξικοπηματίες. Είναι κοντόφθαλμο να θεωρεί κανείς πως για όλα ευθύνονται οι δηλωμένοι μπολσοναριστές και παυθέντες πλέον, ο κυβερνήτης της Μπραζίλια Ιμπάνεϊς Ρόσα και ο υπουργός του Ασφάλειας Αντερσον Τόρες. Γι’ αυτόν τον πρώην αστυνομικό, που διετέλεσε για κάποιο διάστημα και υπουργός Δικαιοσύνης του Μπολσονάρο και βρισκόταν «διακοπές» στη Φλόριντα (μαζί με τον Μπολσονάρο), έχει ήδη εκδοθεί ένταλμα σύλληψης.
Το ότι οι ακραίοι μπολσοναριστές σχεδίαζαν πορεία προς την Πλατεία των Τριών Εξουσιών ήταν γνωστό τουλάχιστον τρεις ημέρες πριν. Κι ενώ όσοι είχαν καταλύσει -ήδη από το βράδυ της ανακοίνωσης της νίκης του Λούλα- μπροστά στο αρχηγείο του Στρατού στην Μπραζίλα είχαν μειωθεί στους 200 την Παρασκευή, την επομένη το βράδυ είχαν ξεπεράσει τους 4.000 που κατέφθασαν από κάθε γωνιά της χώρας, πολλοί με λεωφορεία. Ακόμη και οι μυστικές υπηρεσίες (ABIN), που με πράκτορες είχαν διεισδύσει ανάμεσα στους διαμαρτυρόμενους, προειδοποίησαν την προηγουμένη της εισβολής για τον κίνδυνο επιθέσεων σε δημόσια κτίρια.
Οχι απλώς αγνοήθηκαν, αλλά η στρατιωτική αστυνομία τούς συνόδευσε στην πορεία των 8 χιλιομέτρων που έκαναν από το στρατόπεδο στην Πλατεία των Τριών Εξουσιών, ενώ μέσα σε λίγα λεπτά -και κάτω από το απαθές βλέμμα πολλών από τους φρουρούς ασφαλείας- μπήκαν στα εμβληματικά κτίρια καταστρέφοντας τα πάντα. Μαζί τους πολλοί στρατιωτικοί. Οπως ο έφεδρος συνταγματάρχης Καμάργκο Τεστόνι που φώναζε οργισμένος στη διάρκεια της επίθεσης «Αγέλη γιων πουτάνας. Δειλοί. Ο στρατός μας είναι σκατά. Την έχετε βάψει». Ή ο απόστρατος υποπλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού Βιλμάρ Ζοζέ Φορντούνα, πρώην σύμβουλος στο υπουργείο Αμυνας, που φωτογραφήθηκε χαμογελαστός στα επεισόδια της Κυριακής.
Αλλωστε κανείς στρατιωτικός δεν αντέδρασε για τις συγκεντρώσεις των μπολσοναριστών που πολιορκούσαν τα στρατόπεδά τους εδώ και περισσότερο από δύο μήνες, με πολλούς να δηλώνουν πως πρόκειται για «δημοκρατική έκφραση διαμαρτυρίας». Αυτό ακριβώς υποστήριζε και ο δεξιός υπουργός Αμυνας που διόρισε ο Λούλα, ο Ζοζέ Μούσιο Μοντέιρο, αρνούμενος να διαλύσει αυτούς τους καταυλισμούς με το επιχείρημα ότι αποτελούν «έκφραση δημοκρατίας». Κι αυτό παρότι από τους κόλπους τους προέρχονταν «οι τρομοκράτες» που επιχείρησαν να πυροδοτήσουν εκρηκτικούς μηχανισμούς στην πρωτεύουσα λίγες ημέρες πριν από την ανάληψη της εξουσίας από τον Λούλα. Ετσι τους είχε χαρακτηρίσει ο υπουργός Δικαιοσύνης Φλάβιο Ντίνο, που ζητούσε από την πρώτη ημέρα της νέας κυβέρνησης τη διάλυσή τους, κάτι που τελικά έγινε αναίμακτα τη Δευτέρα.
Οι «ρωγμές» σε στρατό και αστυνομία
Η στρατιωτική αστυνομία αποτελεί εδώ και χρόνια κέντρο διείσδυσης και σημαντική εκλογική βάση του μπολσοναρισμού, σύμφωνα με το περιοδικό Piauí που εκτιμά πως αστυνομικοί και στρατιωτικοί μαζί με τις οικογένειές τους αποτελούν κάπου το 9% του πληθυσμού.
Ωστόσο δυσαρέσκεια για τη νίκη του Λούλα υπάρχει και σε τμήμα των ενόπλων δυνάμεων, με πιο σαφή ένδειξη την άρνηση του πρώην διοικητή του Πολεμικού Ναυτικού, ναυάρχου Αλμίρ Γκαρνιέρ ντος Σάντος, να παραστεί στην τελετή διορισμού των νέων διοικητών των τριών σωμάτων των ενόπλων δυνάμεων.
Ο Γκαρνιέρ ήταν ο υπεύθυνος, της αυτοσχέδιας στρατιωτικής παρέλασης που το καλοκαίρι του 2021 έφτασε με τανκς μπροστά στο Κογκρέσο, για να πιέσει Βουλή και Γερουσία να εγκρίνουν νόμο που πρότεινε ο Μπολσονάρο για κατάργηση του συστήματος ηλεκτρονικής ψήφου.
Ο μεγάλος κίνδυνος για την κυβέρνηση Λούλα αλλά και τη Βραζιλία, έγραφε ο δημοσιογράφος Εδουάρντο Ελένο στην El País, είναι πως «ο μπολσοναρισμός έχει ενισχύσει ένα είδος υπερδραστήριου μιλιταρισμού. Ο μπολσοναρικός μιλιταρισμός είναι αυτοφαγικός και ξεπερνά τα όρια των στρατοπέδων διαποτίζοντας την κοινωνία και υπονομεύοντας τον επαγγελματισμό των δυνάμεων ασφαλείας. Αφανίζει τους μετριοπαθείς οπαδούς και κάθε τι που εκλαμβάνει ως αντιπολίτευση.
Σαν ένα είδος νέου φασισμού προσκολλάται σε άγνωστες αλήθειες και στην εξύψωση ενός μύθου…» έγραφε, προειδοποιώντας πως «ο μπολσοναρισμός μπορεί να οδηγήσει στη ρήξη της απαραίτητης ενότητας στα σπλάχνα των ενόπλων δυνάμεων» με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για τη δημοκρατική ομαλότητα.
Εκκλήσεις για απέλαση του Μπολσονάρο
Ο Μπολσονάρο, που την επομένη της απόπειρας κατάλυσης της δημοκρατίας στη Βραζιλία, εισήχθη σε νοσοκομείο της Φλόριντα για κάποια επιπλοκή από την επίθεση με μαχαίρι που είχε δεχτεί το 2018, αρνήθηκε κάθε σχέση με την επίθεση.
Κάποιοι σημειώνουν την κρίσιμη συγκυρία της νοσηλείας του, την ώρα που η παρουσία του στις ΗΠΑ έχει προκαλέσει πολλές αντιδράσεις και αυξάνονται οι πιέσεις προς τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν να τον απελάσει γιατί «χρησιμοποιεί τη Φλόριντα ως βάση για να αποσταθεροποιήσει την κυβέρνηση Λούλα».
Οταν έφτασε στις ΗΠΑ, στις 30 Δεκεμβρίου, είχε ειδική βίζα ως αρχηγός κράτους, αλλά πλέον δεν είναι και θα έπρεπε να φύγει (ή να απελαθεί) από τη χώρα, επιμένει η προοδευτική βάση των Δημοκρατικών.
«Ο Μπολσονάρο ακολουθεί το εγχειρίδιο οδηγιών του Τραμπ, για να εμπνεύσει την ντόπια τρομοκρατία και να αποπειραθεί να καταλάβει την κυβέρνηση. Θα έπρεπε να απελαθεί» υποστήριξε ο Δημοκρατικός Τζοακίν Κάστρο, μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής. Ο Λευκός Οίκος, αποφεύγοντας να πάρει σαφή θέση, αρκέστηκε να πει πως προς το παρόν δεν έχει υπάρξει επίσημο αίτημα της Βραζιλίας για έκδοσή του.
