Δημοκρατική πανστρατιά υπέρ του Λούλα

«Εμείς θα κάνουμε επανάσταση χωρίς να χρησιμοποιήσουμε όπλο, χωρίς να ρίξουμε σφαίρα. Θα κάνουμε επανάσταση αγοράζοντας βιβλία». To όραμα του πρώην προέδρου της Βραζιλίας, Λούλα ντα Σίλβα, είναι μια επανάσταση για το αυτονόητο: την υπεράσπιση της δημοκρατικής νομιμότητας που έχει καταρρακωθεί από το ακροδεξιό καθεστώς του Ζαΐρ Μπολσονάρο. Γι’ αυτό και οι εκλογές της 2ας Οκτωβρίου είναι αδιαμφισβήτητα οι σημαντικότερες της μεταπολίτευσης από το 1985: δεν πρόκειται για μια μάχη ανάμεσα στον Μπολσονάρο και τον Λούλα, αλλά ανάμεσα στον φασισμό και τη δημοκρατία. Μια μάχη που διεξάγεται με βία (ήδη τρεις οπαδοί τού Λούλα έχουν δολοφονηθεί) δημιουργώντας σοβαρές ανησυχίες για την επόμενη ημέρα, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.

Η τελευταία δημοσκόπηση της Datafolha δίνει 47% στον 76χρονο ηγέτη του Κόμματος των Εργαζομένων (ΡΤ), αυξάνοντας σε μία εβδομάδα από 12 σε 14 μονάδες τη διαφορά του από τον μισαλλόδοξο πρόεδρο που έχει μείνει στάσιμος στο 33%. Το δε Ινστιτούτο Ipec διευρύνει τη διαφορά με 47% έναντι 31% του Μπολσονάρο, τονίζοντας πως αν υπολογιστούν μόνο οι έγκυρες ψήφοι, ο Λούλα ξεπερνά οριακά το 50%, έτσι που θα μπορούσε να εκλεγεί από τον πρώτο γύρο.

Ο πρώην μεταλλωρύχος συνδικαλιστής έχει εστιάσει την καμπάνια του στην επίκληση της χρήσιμης ψήφου υπέρ του, τονίζοντας ότι έχει καταφέρει να ενώσει μεγάλο μέρος της πολιτικής σκηνής της χώρας έτσι που να μπορεί με μια ευρεία κυβέρνηση να διασφαλίσει την επιστροφή στη δημοκρατική ομαλότητα.

Ο Λούλα έχει ήδη λάβει τη στήριξη έξι πρώην προεδρικών υποψηφίων: από την οικολόγο και αποχωρήσασα από το ΡΤ πρώην υπουργό του, Μαρίνα Σίλβα, και τον επικεφαλής του κινήματος των Αστεγων Εργαζομένων και από τους ηγέτες του Κόμματος Σοσιαλισμού και Ελευθερίας (PSOL) Γκιλιέρμε Μπούλος ώς τον συντηρητικό επιχειρηματία και τραπεζίτη Ενρίκε Μεϊρέλες. Περίπου δέκα κόμματα (με πολύ διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές) αποτελούν τον συνασπισμό που στηρίζει την υποψηφιότητα του Λούλα για την προεδρία, με αντιπρόεδρο τον άλλοτε αντίπαλό του και μέλος του Opus Dei Ζεράλντο Αλκμίν, που πρόσφατα αποχώρησε από το Κόμμα της Βραζιλιάνικης Σοσιαλδημοκρατίας (PSDB).

Ακόμη και ο ιστορικός ηγέτης του PSDB και πρώην πρόεδρος της χώρας (που στήριξε το πραξικόπημα κατά της Ντίλμα Ρούσεφ το 2016), Φερνάντο Ενρίκε Καρντόζο, ζήτησε «ψήφο υπέρ της Δημοκρατίας». Δήλωση με ξεχωριστή σημασία γιατί το PSDB μετέχει σε συνασπισμό που έχει ως υποψήφια για την προεδρία τη γερουσιάστρια Σιμόνε Τεμπέτ, η οποία δεν ξεπερνά το 5% στην πρόθεση ψήφου.

Ο Λούλα απευθύνεται συστηματικά στους ψηφοφόρους της Τεμπέτ αλλά ιδίως του Σίρο Γκόμεζ, υποψηφίου του Εργατικού Δημοκρατικού Κόμματος (που έρχεται τρίτος στις δημοσκοπήσεις με 7%) για να τον στηρίξουν την Κυριακή, ώστε να κερδίσει από τον πρώτο γύρο μέσα από μια μεγάλη «συμμαχία για τη δημοκρατία».

Με αυτήν ακριβώς την πρόθεση, ομάδα διανοουμένων και πολιτικών της Λατινικής Αμερικής έστειλαν ανοιχτό γράμμα στον Σίρο Γκόμεζ ζητώντας του να παραιτηθεί και να στηρίξει την υποψηφιότητα του Λούλα. Στο γράμμα με τίτλο «Τι πρέπει να γίνει για να αναχαιτίσουμε τον Μπολσονάρο», τονίζουν τη σημασία να αγωνιστούν όλοι από κοινού κατά του φασισμού, πρόταγμα που δεν αφήνει άλλη λύση από τη στήριξη του πρώην προέδρου ώστε να αποτραπεί ένα νέο πραξικόπημα.

Πόλεμος λάσπης

Ο Μπολσονάρο δεν χάνει ευκαιρία να επιτίθεται στο σύστημα της ηλεκτρονικής ψήφου και να υπαινίσσεται εκ των προτέρων νοθεία σε βάρος του. Αλλά, αν αμφισβητεί την αξιοπιστία της διαδικασίας της ψηφοφορίας (με την οποία μάλιστα εκλέχτηκε το 2018) είναι γιατί χρειάζεται μια πρόφαση για να δικαιολογήσει την ήττα του αλλά και τα σχέδια που απεργάζεται, και προειδοποιεί ο Λούλα: «Αυτό που συμβαίνει είναι πως ο νυν πρόεδρός μας και σύντομα τέως πρόεδρος ξέρει ότι θα χάσει –κάπως σαν τον Τραμπ στις ΗΠΑ– και ψάχνει δικαιολογίες».

Απέναντι σε αυτές τις απειλές, ο επικεφαλής της αμερικανικής πρεσβείας στην Μπραζίλια, Ντάγκλας Κένεφ, έσπευσε να συναντηθεί με τον Λούλα επαναλαμβάνοντας (όπως είχε κάνει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τον Ιούλιο) πως η αμερικανική κυβέρνηση εκφράζει την απόλυτη εμπιστοσύνη και στήριξή της στο Ανώτατο Εκλογοδικείο, τις εκλογικές αρχές και τη διαδικασία διεξαγωγής της ψηφοφορίας της Βραζιλίας.

Απτόητος, λίγες ημέρες μετά το σαφέστατο αμερικανικό μήνυμα, ο απόστρατος νοσταλγός της δικτατορίας επανέλαβε πως δεν θα αναγνωρίσει μια νίκη του Λούλα, αναφέροντας ακόμη μια θεωρία συνωμοσίας που υποτίθεται υφαίνεται εναντίον του: πως οι Ενοπλες Δυνάμεις θα πιέσουν ώστε να βρίσκονται σε μια ειδική αίθουσα καταμέτρησης των ηλεκτρονικών ψήφων, αποκαλώντας την «μυστικό θησαυροφυλάκιο» και υπονοώντας πως μέσα από αυτήν θα μπορούσε να υπάρξει νοθεία εναντίον του.

Ενώ το Σάββατο προχώρησε ακόμη ένα βήμα απειλώντας από το Σάο Πάολο: «Εχω τη βεβαιότητα πως όλοι σας, εάν ήταν αναγκαίο, θα δίνατε τη ζωή σας για την ελευθερία. Επαναλαμβάνω: ένας ένοπλος λαός ποτέ δεν θα γίνει σκλάβος, κανείς δεν θα μας στερήσει την ελευθερία μας».

Ο μπολσοναρισμός καλά κρατεί

Αναλυτές, σαν τον κοινωνιολόγο Εμίρ Σαντέρ, εκτιμούν πως ο Λούλα μπορεί να μην έχει ακόμα κερδίσει, αλλά ο Μπολσονάρο έχει ηττηθεί. Ωστόσο, η διείσδυση ακραίων στρατιωτικών και ριζοσπαστών πολιτικών στον κρατικό μηχανισμό και η αποδοχή του κοινωνικού εκφασισμού που εκπροσωπεί ο ακροδεξιός πρόεδρος από μερίδα του πληθυσμού, συνιστούν ένα φαινόμενο που κάθε άλλο παρά παρωδικό είναι.

Οπως γράφει ο Χουάν Αρίας, συγγραφέας και ανταποκριτής της El País στο Ρίο ντε Ζανέιρο, «επείγει να καταλάβουμε ότι ο κίνδυνος του μπολσοναρισμού και του ιδρυτή του δεν είναι εκείνος ακόμη ενός φανατικού της παγκόσμιας Ακροδεξιάς… Η βία στην καθαρή μορφή της βρίσκεται στο DNA του. Γι’ αυτό και η μεγάλη πρόκληση είναι πώς να αποκαταστήσεις τη βραζιλιάνικη δημοκρατία που έχει δεχτεί τόσα πλήγματα: γιατί η νέα φασιστική Δεξιά, στην οποία ο Μπολσονάρο έδωσε υπόσταση και στέγη, θα συνεχίσει να είναι όρθια». Οπως και ο τραμπισμός, έτσι και ο μπολσοναρισμός θα επιζήσει του Μπολσονάρο.