Ετοιμος να ρισκάρει τα πάντα για τη δημοκρατία και την ισότητα

Το 2000, έπειτα από απειλές θανάτου εναντίον του από τους παραστρατιωτικούς, ο τότε βουλευτής Γουστάβο Πέτρο δέχτηκε να συναντήσει έναν από τους πιο διαβόητους ηγέτες τους, τον Κάρλος Καστάνιο των Ενωμένων Ομάδων Αυτοάμυνας της Κολομβίας (AUC).

Οπως γράφει στα απομνημονεύματά του «Μια ζωή, πολλές ζωές», σύντροφοί του τού είχαν πει να του μιλήσει σταθερά και αποφασιστικά γιατί ο Καστάνιο τα έχανε μπροστά σε ανθρώπους με ισχυρές πεποιθήσεις. «Του μίλησα για τον καταστροφικό αντίκτυπο της δράσης των παραστρατιωτικών με επιχειρήματα και σθένος. Παρέμεινα αμετακίνητος στις θέσεις μου. Επειτα από λίγα λεπτά άρχισε να τραυλίζει και έκανε πίσω». Οι παραστρατιωτικοί όχι μόνο δεν τον σκότωσαν, αλλά, όπως υποστηρίζει ο Πέτρο, άρχισαν να πείθονται για τα οφέλη ενός αφοπλισμού, κάτι που έγινε λίγα χρόνια αργότερα.

Αυτό το επεισόδιο σκιαγραφεί με τον καλύτερο τρόπο την προσωπικότητα του νέου προέδρου της Κολομβίας. «Πιστεύει πως ο μόνος τρόπος να λύσεις τα προβλήματα είναι πιάνοντας τον ταύρο από τα κέρατα, πηγαίνοντας στη ρίζα τους» έλεγε στο BBC ο φίλος του, Χοσέ Κουέστα. «Μια συνάντηση με τον Καστάνιο ήταν μια προαναγγελία αυτοχειρίας για έναν πρώην αντάρτη. Αλλά ο Πέτρο τη μεταμόρφωσε σε μια ευκαιρία. Οπου οι άλλοι βλέπουν ρίσκα, εκείνος βλέπει ευκαιρίες».

Εν μέσω μιας βαθιάς οικονομικής κρίσης και μιας τεράστιας κοινωνικής προσμονής είναι αυτή η επιδίωξη να αδράξει και κυρίως να δημιουργήσει την ευκαιρία σταθερά μέσα από πολύχρονους αγώνες που τον έφερε στην εξουσία.

Αλλωστε η κεντρική ιδέα της ομιλίας του κατά την επίσημη ανάληψη της προεδρίας την Κυριακή ήταν ακριβώς ότι αυτή η νίκη και η κυβέρνηση είναι μια μοναδική ευκαιρία για την ειρήνη, την ισότητα, τη δημοκρατία στη χώρα. «Αυτή είναι η κυβέρνηση της ζωής, της ειρήνης… Αλλά μια ζωή δίκαιη και ασφαλής. Μια ζωή για να ζούμε απολαυστικά και ευτυχισμένοι, ώστε η χαρά και η πρόοδος να είναι η ταυτότητά μας. Σήμερα αρχίζει η Κολομβία του εφικτού» επανέλαβε.

Αυτού του εφικτού που θέλει να μοιραστεί με τους ώς χθες περιθωριοποιημένους. Γι’ αυτό και με ακόμη μια κίνηση τεράστιου συμβολισμού, το περασμένο Σάββατο, την προηγουμένη δηλαδή της επίσημης ανάληψης της προεδρίας, επέλεξε να ορκιστεί εν μέσω παραδοσιακών τελετουργιών ενώπιον των κοινωνικών κινημάτων, των ιθαγενών και των Αφροκολομβιανών σε μια πλατεία απέναντι από ένα εμβληματικό κτίριο κοινωνικών κατοικιών που είχε χτίσει ως δήμαρχος της πρωτεύουσας Μπογκοτά. «Με περιμένει ένα κρύο παλάτι, γι’ αυτό δέχομαι με μεγάλη συγκίνηση αυτή τη λαϊκή, πνευματική εντολή. Για να μην ξεχάσουμε τις πραγματικότητες που πρέπει να αντιμετωπίσουμε από εδώ και πέρα».

Το πιο ξεχωριστό μέλος του Κογκρέσου

Ο Γουστάβο Πέτρο γεννήθηκε το 1960 στις ακτές τις Καραϊβικής και μεγάλωσε στη Σιπακιρά, έναν ιστορικό οικισμό κοντά στην πρωτεύουσα. Πήγε στο κολέγιο Λα Σάγε, ένα σχολείο συντηρητικών Ισπανών κληρικών με τους οποίους άνοιξε σύντομα «πόλεμο». Ασπάστηκε τη Θεολογία της Απελευθέρωσης, εντρύφησε στον μαρξισμό, σύχναζε στις μαζώξεις συνδικαλιστών κι ενώ σπούδαζε Οικονομικά στα 18 του εντάχθηκε στο αντάρτικο πόλης Μ-19. Υιοθέτησε το παρωνύμιο «Αουρελιάνο», από το όνομα του ενός από τους πρωταγωνιστές στο βιβλίο «Εκατό χρόνια μοναξιάς» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Εμεινε τρία χρόνια στην παρανομία χωρίς να μετέχει ποτέ σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και συνελήφθη το 1985 στο Μπολίβαρ 83, μια λαϊκή γειτονιά στο Σιπακιρά που βοήθησε να ιδρυθεί, καταλαμβάνοντας εκτάσεις που ανήκαν σε εκκλησιαστικούς κύκλους και προσφέροντας στέγη στους απόκληρους. Πέρασε δύο χρόνια φυλακή όπου βασανίστηκε.

Εγινε από τους πιο ένθερμους οπαδούς του αφοπλισμού του Μ-19 το 1990, ενώ θεωρείται από τους «πατέρες» του νέου Συντάγματος που προέκυψε από αυτή τη συμφωνία, ενός προοδευτικού πλουραλιστικού κειμένου που εγκρίθηκε το 1991. Είναι τότε που εκλέχτηκε βουλευτής, αλλά οι απειλές θανάτου τον ανάγκασαν να φύγει από τη χώρα και να ζήσει στο Βέλγιο, όπου δούλεψε ως υπάλληλος στην πρεσβεία της Κολομβίας, συνεχίζοντας τις σπουδές του αυτή τη φορά στις Περιβαλλοντικές Πολιτικές. Η τετράχρονη παραμονή του στην Ευρώπη και η γνωριμία του με τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα επηρέασαν καταλυτικά τις μετέπειτα πολιτικές του θέσεις.

Το 1998 επέστρεψε στην Κολομβία και εκλέχτηκε ξανά βουλευτής, ξεχωρίζοντας ως ένα από τα πιο αξιόλογα μέλη του Κογκρέσου. Ο Πέτρο και η ομάδα του κατέθεσαν αδιάσειστα τεκμήρια για κάποια από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της κυβέρνησης του ακροδεξιού Αλβαρο Ουρίμπε: όπως για τους δεσμούς ανάμεσα σε πολιτικούς και παραστρατιωτικούς και τη συστηματική παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον στρατό. Καταγγελίες που συνεχίστηκαν και μετά το 2006 όταν εκλέχτηκε γερουσιαστής και αποκάλυψε το σκάνδαλο των αποκαλούμενων «ψευδώς θετικών»: αμάχων που σκοτώνονταν από τους στρατιωτικούς και έπειτα τους παρουσίαζαν σαν αντάρτες που έπεσαν στις «επιτυχημένες» επιχειρήσεις του στρατού.

Το 2011 εκλέχτηκε δήμαρχος της πρωτεύουσας Μπογκοτά για το διάστημα 2012-2015. Η καλή του διαχείριση, που παρά τα πρόστιμα και τις συστημικές επιθέσεις που δέχτηκε πέτυχε να μειώσει τη φτώχεια, να προσφέρει πρόσβαση στο νερό σε εκατομμύρια πολίτες, να ενισχύσει την κοινωνική στέγη και τα δημόσια κέντρα υγείας και να εφαρμόσει περιβαλλοντικά προγράμματα, ανάμεσα στα πολλά άλλα, τον ανέδειξε ως έναν πολιτικό που δρα αποτελεσματικά υπέρ των πολιτών.

Είναι με αυτή τη μαχητική διαδρομή στις πλάτες του που έφτασε από το 9,13% και την τέταρτη θέση στις προεδρικές του 2010 να περάσει στον δεύτερο γύρο το 2018 με περισσότερες από 8 εκατ. ψήφους. Πιο σοφός πια, αφήνοντας κατά μέρος τους σεχταρισμούς του παρελθόντος, ξεπερνώντας μια υπεροψία που όσοι τον ξέρουν λένε πως είναι η άλλη όψη της συστολής του, εγκαταλείποντας την πιο πολωτική του ρητορική, στην τρίτη και νικηφόρα υποψηφιότητά του φέτος πάσχισε να χτίσει γέφυρες, συμμάχησε με κάποιους από τους λιγότερο φθαρμένους παραδοσιακούς πολιτικούς, έγινε πιο συμφιλιωτικός, πιο μετριοπαθής. Η ιδέα του για το Ιστορικό Σύμφωνο, όνομα της συμμαχίας που τον έφερε στην προεδρία, δείχνει ακριβώς τον στόχο του: να δημιουργήσει συναίνεση ανάμεσα σε όσους αναζητούν την ειρήνη αλλά και την ευημερία για τους πολλούς.

Πρώτα δείγματα γραφής

Με το Ιστορικό Σύμφωνο έφτασαν στην προεδρία οι «άλλοι», αντί για τους «από πάντα» (οι ελίτ δηλαδή που πάντα κυβερνούσαν). Αυτοί που δεν είχαν και πολλούς να αφηγηθούν την ιστορία της δικής τους ζωής. Ηταν ο Πέτρο και η αντιπρόεδρός του, η Αφροκολομβιανή ακτιβίστρια και φεμινίστρια Φράνσια Μάρκες, που μίλησαν για τα βιώματα αυτών των «άλλων. Και μαζί κέρδισαν το μεγάλο στοίχημα, αφού, όπως είπε στην ομιλία του ο νέος πρόεδρος, «είμαστε εδώ ενάντια σε κάθε προγνωστικό».

Με μια κυβέρνηση που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε προοδευτικούς σοσιαλδημοκράτες και μαχητικούς αριστερούς και που τολμά να διορίσει υπουργό (Εργασίας) μια κομμουνίστρια για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας. Θέλει να συστρατεύσει όσους περισσότερους μπορεί γιατί ξέρει τι λέει όταν επαναλαμβάνει: «Αν απομονωθούμε, θα μας ρίξουν». Οπως ξέρει ότι «εμείς δεν μπορούμε να αποτύχουμε, είμαστε μια κυβέρνηση του λαού για τον λαό».

Τη Δευτέρα έδωσε ένα πρώτο δείγμα γραφής. Ο υπουργός Οικονομίας, Χοσέ Αντόνιο Οκάμπο, κατέθεσε στη Βουλή νομοσχέδιο για φορολογική μεταρρύθμιση. Με στόχο «τη δημοσιονομική σταθερότητα και τη μείωση της ανισότητας και της φτώχειας», ο Οκάμπο προτείνει μεγαλύτερη φορολογία των πιο πλούσιων (το 2% των Κολομβιανών), των χρηματοπιστωτικών ομίλων και των μεγάλων επιχειρήσεων, π.χ. του εξορυκτικού τομέα, μαζί με αύξηση της φορολογίας για τα ανθυγιεινά προϊόντα και όσα επιβαρύνουν το περιβάλλον. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της κυβέρνησης, το νέο φορολογικό σύστημα θα συμβάλει στη μείωση του δείκτη ανισότητας Gini στο 0,491.

Θα φανεί αν οι εύθραυστες συμμαχίες που πέτυχε θα είναι αρκετές για να περάσει αυτή τη νομοθεσία στο Κογκρέσο. Ο Πέτρο έχει συναίσθηση των δυσκολιών αλλά και των εμποδίων που θα του βάζουν σε κάθε του βήμα. Αλλά εκείνος έχει ένα ατού στο μανίκι του: τους «άλλους» στους δρόμους που τα τελευταία χρόνια πρωταγωνίστησαν σε δύο κοινωνικές εξεγέρσεις και δύσκολα θα δεχτούν ο θρίαμβός τους να γίνει ήττα. Δεν θέλει να κυβερνήσει γι’ αυτούς, αλλά να συγκυβερνήσει με αυτούς.