Απομονωμένος όσο ποτέ στο εσωτερικό –με τη Γερουσία να συστήνει εξεταστική επιτροπή για να διερευνήσει την καταστροφική διαχείριση της πανδημίας– αλλά και στο εξωτερικό –μετά την αδυναμία του να αποσπάσει οικονομική βοήθεια από τις ΗΠΑ με πρόφαση την προστασία της Αμαζονίας–, ο πρόεδρος της Βραζιλίας νιώθει τον κλοιό να σφίγγει γύρω του.
Σε μια εντυπωσιακή ευκαιριακή μεταστροφή, ο Ζαΐρ Μπολσονάρο μιλώντας στη Σύνοδο για τα Κλίμα, που οργάνωσε την περασμένη εβδομάδα ο Αμερικανός ομόλογός του Τζο Μπάιντεν, επιχείρησε να μεταμφιεστεί σε προασπιστή του περιβάλλοντος. Υποσχέθηκε να εξαλείψει την αποψίλωση της βραζιλιάνικης Αμαζονίας ώς το 2030 με αντάλλαγμα την οικονομική ενίσχυση «για τις περιβαλλοντικές του υπηρεσίες». Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρίσκεται το 1 δισ. δολάρια ετησίως που ζητά για την επόμενη δεκαετία για να προστατέψει τον πράσινο πνεύμονα του πλανήτη.
Ο ακροδεξιός πρώην λοχαγός έφτασε σε αυτήν τη σύνοδο με τα χειρότερα περιβαλλοντικά διαπιστευτήρια. Μεταξύ Αυγούστου 2019 και Ιουλίου 2020 εξαφανίστηκαν από τον χάρτη περισσότερα από 11.000 τ.χλμ. αμαζονιακού δάσους, η μεγαλύτερη αποψίλωση των τελευταίων δέκα ετών. Σ’ αυτήν την καταστροφή έπαιξε καταλυτικό ρόλο η κυβέρνησή του προωθώντας νόμους που επιτρέπουν την εξόρυξη στα προστατευόμενα εδάφη, αποδυναμώνοντας τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, μειώνοντας στο ελάχιστο περιβαλλοντικά πρόστιμα και κυρώσεις στους παραβάτες, παραλύοντας την οριοθέτηση των ιθαγενικών εδαφών. Τώρα, με δική του πρωτοβουλία το Κοινοβούλιο ετοιμάζεται να ψηφίσει νομοσχέδιο που ελαστικοποιεί τους κανόνες ώστε δημόσια εδάφη που αποψιλώθηκαν παράνομα να περνούν με συνοπτικές διαδικασίες στην ιδιοκτησία εκείνων που τα κατέλαβαν με τη βοήθεια της κυβέρνησης.
Για δε τον υπουργό Περιβάλλοντος Ρικάρντο Σάλες, η ομοσπονδιακή αστυνομία της Πολιτείας Αμαζόνας ζήτησε την περασμένη εβδομάδα από το Ανώτατο Δικαστήριο να διερευνήσει για δράση του υπέρ των ιδιωτικών συμφερόντων. Κατηγορείται ότι εμπόδισε ελέγχους για παράνομη υλοτόμηση και επιχείρησε να παρακωλύσει τη Δικαιοσύνη ως μέλος «μιας εγκληματικής οργάνωσης της οποίας ηγούνται υλοτομικές βιομηχανίες», στο πλαίσιο της επιχείρησης Handroanthus. Μιας επιχείρησης που αποκάλυψε τη μεγαλύτερη κλοπή ξυλείας στη χώρα: 200.000 κυβικά μέτρα από την κοπή 65.000 δέντρων της Αμαζονίας, αξίας 11,5 εκατ. δολαρίων.
Ο Μπολσονάρο δεν έπεισε κανέναν για τις καλές του προθέσεις κι έφυγε από τη σύνοδο με άδεια χέρια αφού καμιά συμφωνία δεν ανακοινώθηκε. Αλλωστε οι πραγματικές επιδιώξεις του «εξολοθρευτή των τροπικών δασών», όπως τον αποκαλούν οικολογικές οργανώσεις, φάνηκαν την επομένη της συνόδου, όταν υπέγραψε την περικοπή κατά 24% του προϋπολογισμού του υπουργείου Περιβάλλοντος, έτσι που απειλούνται με περαιτέρω παράλυση οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες της χώρας.
Μια κρίσιμη εξεταστική επιτροπή
Ακόμα μία τεράστια ήττα σήμανε για τον πρόεδρο η σύσταση στη Γερουσία –κατ’ εντολήν του Ανώτατου Δικαστηρίου– εξεταστικής επιτροπής (CIP) που ξεκίνησε την Τρίτη να διερευνά τη διαχείριση της πανδημίας από τον Μπολσονάρο. Στόχος της να συμπεράνει αν υπήρξαν πράξεις ή παραλείψεις (ακόμη και διαφθορά) του ίδιου του προέδρου που συνέβαλαν στην τραγική εξέλιξη της πανδημίας. Περιλαμβανομένης και της κρίσης στην προμήθεια οξυγόνου που στις αρχές του χρόνου οδήγησε σε θάνατο από ασφυξία δεκάδες πολίτες στην πρωτεύουσα της Αμαζονίας, Μανάους, όπου μάλιστα η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αρνήθηκε να ανοίξει τα στρατιωτικά νοσοκομεία της περιοχής.
Η επιτροπή, που έχει στη διάθεσή της αρχικά 90 ημέρες (με δυνατότητα παράτασης) για να καταθέσει τα πορίσματά της, αποκαλείται δικαίως από την αντιπολίτευση «Επιτροπή για τη Γενοκτονία». Το πρώτο τετράμηνο φέτος στη χώρα καταγράφηκαν περισσότεροι θάνατοι απ’ ό,τι ολόκληρο το 2020: 195.848 νεκροί ενώ συνολικά πέρσι ήταν 194.949. Ο φετινός Απρίλιος είναι ο χειρότερος μήνας από όταν πρωτοεμφανίστηκε ο κορονοϊός στη χώρα, με 69.282 νεκρούς. Την Κυριακή η Βραζιλία είχε καταγράψει συνολικά 14,3 εκατομμύρια κρούσματα και 390.797 θανάτους. Την ίδια ημέρα ο Μπολσονάρο έκανε βόλτα στην πρωτεύουσα Μπραζίλια χαιρετώντας τους οπαδούς του χωρίς μάσκα ούτε κανένα προστατευτικό μέτρο και επανέλαβε την απειλή ότι θα κατεβάσει στους δρόμους τον στρατό για «να αντιμετωπίσει το χάος» που θα προκληθεί αν οι κυβερνήτες τολμήσουν να επιβάλουν τοπικά λοκντάουν.
«Αυτήν την εβδομάδα η χώρα θα ξεπεράσει τους 400.000 νεκρούς από Covid-19 και ίσως φτάσει τoυς 500.000 στα τέλη Ιουνίου με αρχές Ιουλίου, αν δεν υπάρξει μια σημαντική αλλαγή –όπως η επιβολή ενός συνολικού λοκντάουν– και αν δεν υπάρξει μια ταχύτατη καμπάνια εμβολιασμού, κάτι που δεν φαίνεται στον ορίζοντα» λέει ο Μιγκέλ Νικολέλις, Βραζιλιάνος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ντιουκ υποστηρίζοντας ότι η χώρα του, με τα 17.000 χιλιόμετρα συνόρων στη Νότιο Αμερική, αποτελεί περιφερειακή και παγκόσμια απειλή. «Χωρίς αμφιβολία ο Μπολσονάρο είναι ο κύριος υπεύθυνος της μεγαλύτερης τραγωδίας που συντελέστηκε στην ιστορία της χώρας μας. Και έχει γίνει ο υπ’ αριθμόν ένα δημόσιος εχθρός σε παγκόσμιο επίπεδο: είναι αναγκαίο να έχουν συνείδηση της πραγματικής διάστασης αυτής της ανθρωπιστικής κρίσης».
Δημοσιεύματα φέρουν τον Μπολσονάρο να επιχείρησε να επηρεάσει μέλη της επιτροπής με αδρά ανταλλάγματα, από υποσχέσεις για αξιώματα ώς χρήματα για τις περιφέρειές τους. Αν παρ’ όλα αυτά η CIP τείνει να του αποδώσει ευθύνες, αναλυτές εκτιμούν πως θα προσπαθήσει να τις μεταθέσει στον πρώην υπουργό Υγείας, στρατηγό Εντουάρντο Πάζουελο. Αλλά ο Πάζουελο ακολουθούσε απλά τις εντολές του αρνητή συνωμοσιολόγου προέδρου κάνοντας το αντίθετο ακριβώς από τις συστάσεις του ΠΟΥ: υποτίμησε τη σοβαρότητα της Covid-19, τάχθηκε κατά του λοκντάουν, των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης και της χρήσης μάσκας, δεν έδωσε προτεραιότητα στην εξασφάλιση εμβολίων, ενώ αγόρασε εκατομμύρια δόσεις υδροξυχλωροκίνης που μοιράστηκαν σε Κέντρα Δημόσιας Υγείας.
Αν η CPI φτάσει στο συμπέρασμα ότι ο Μπολσονάρο διέπραξε «εγκλήματα ευθύνης» όπως ορίζει η νομοθεσία, θα μπορούσε η Γενική Εισαγγελία να ανοίξει έρευνα και να απαγγείλει κατηγορίες. Αντίστοιχα, θα όφειλε ο πρόεδρος της Βουλής, ο δεξιός Αρτουρ Λίρα (στον οποίο έχουν απαγγελθεί κατηγορίες για διάφορα εγκλήματα, από διαφθορά ώς και επίθεση κατά της πρώην συζύγου του), να ξεκινήσει την κοινοβουλευτική διαδικασία για πολιτική δίκη του Μπολσονάρο. Κάτι απίθανο προς το παρόν.
Το βέβαιο είναι πως οι εργασίες της επιτροπής θα γίνουν μιντιακό φαινόμενο και ανεξάρτητα από το πόρισμά της οι αποκαλύψεις θα έχουν αντίκτυπο στις προεδρικές εκλογές του 2022. Ο Μπολσονάρο χάνει ερείσματα στον πολιτικό και επιχειρηματικό κόσμο. Η δημοτικότητά του μειώνεται δραστικά, καθώς επί της διακυβέρνησής του 162 εκατομμύρια πολίτες γνωρίζουν διατροφική επισφάλεια και 30 εκατ. έγιναν ξανά φτωχοί. Και την περασμένη εβδομάδα η Ολομέλεια του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου επιβεβαίωσε πως ο δικαστής-«αστέρι κατά της διαφθοράς» και πρώην υπουργός Δικαιοσύνης του Μπολσονάρο, Σέρζιο Μόρο, συνομιλούσε συστηματικά και παράνομα με τους εισαγγελείς της δίκης του πρώην προέδρου Λούλα, λειτουργώντας απόλυτα μεροληπτικά. Μια απόφαση που ακυρώνει οριστικά τις καταδίκες του και αποτελεί ούριο άνεμο στα πανιά της προεδρικής υποψηφιότητας του Λούλα, που σύμφωνα με δημοσκοπήσεις προηγείται του Μπολσονάρο.
