«Αυτή η έκρηξη δεν έρχεται από το πουθενά. Η χιλιανή κοινωνία είναι πολύ οργισμένη κι αυτό φαινόταν από χρόνια». Τα λόγια της Κάτια Αράουχο, καθηγήτριας ψυχολογίας και αμερικανικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο στο BBC Mundo, προσγειώνουν στην πραγματικότητα όσους αναρωτιούνται πώς είναι δυνατό να συμβαίνουν τα «έκτροπα» των τελευταίων ημερών σε μια από τις πιο «αναπτυγμένες» και «σταθερές» χώρες της Νότιας Αμερικής.
Η ανακοίνωση του προέδρου Σεμπαστιάν Πινιέρα ότι αποσύρει την αύξηση στο εισιτήριο του μετρό δεν στάθηκε ικανή να σταματήσει τις ειρηνικές ως επί το πλείστον διαδηλώσεις, αλλά και τα βίαια επεισόδια στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις.
Μέχρι χθες υπήρχαν 10 νεκροί, οι περισσότεροι από πυρκαγιές σε σούπερ μάρκετ κι ένα εργοστάσιο που πυρπολήθηκαν και λεηλατήθηκαν, εκατοντάδες τραυματίες, εκ των οποίων περίπου 40 παρέμεναν σε νοσηλεία, ενώ είχαν γίνει πάνω από 1.500 συλλήψεις. Ο Πινιέρα παρέτεινε την κατάσταση έκτακτης ανάγκης εξαπολύοντας χιλιάδες αστυνομικούς και στρατιώτες στους δρόμους, ενώ έριχνε λάδι στη φωτιά με δηλώσεις όπως «βρισκόμαστε σε πόλεμο».
«Eγκληματικές πράξεις»
«Δεν έχουμε κανέναν πόλεμο στη Χιλή. Αυτό με το οποίο έχουμε να κάνουμε είναι εγκληματικές πράξεις που δεν αντιμετωπίστηκαν αποτελεσματικά και μια συσσωρευμένη λαϊκή δυσαρέσκεια στην οποία θα πρέπει να απαντήσουμε», αντέδρασε μέσω τουίτερ ο σοσιαλδημοκράτης πρόεδρος της Γερουσίας, Χάιμε Κιντάνα.
Tη «θλίψη» της για τα τεκταινόμενα στη Χιλή εξέφρασε η πρώην πρόεδρος της χώρας και νυν ύπατη αρμοστής του ΟΗΕ για τα τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Μισέλ Μπατσελέτ, και κάλεσε την κυβέρνηση να συνεργαστεί με όλους τους κοινωνικούς φορείς για την εκτόνωση της κρίσης.
Βέβαια, ούτε η Μπατσελέτ, η οποία μέχρι πέρυσι ήταν πρόεδρος της Χιλής για δεύτερη φορά (η πρώτη θητεία της ήταν από το 2006 ώς το 2010), είναι άμοιρη ευθυνών.
Αν και «σοσιαλίστρια», δεν έθιξε τη βάση του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου που κυριαρχεί στη Χιλή από τα χρόνια της χούντας του Πινοτσέτ. Η ίδια μάλιστα είχε αντιμετωπίσει και στις δύο θητείες της εκτεταμένες μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις, με αιτήματα την αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και δωρεάν πρόσβαση στα πανεπιστήμια.
Δεν θα έδειχνε, φυσικά, τέτοιες κοινωνικές και ταξικές ευαισθησίες ο διάδοχός της (ο οποίος επίσης εξελέγη για δεύτερη φορά), ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας, που κυβερνά με ένα επιτελείο που σε μεγάλο βαθμό ανήκει στην ανώτερη επιχειρηματική ελίτ.
Ο Πινιέρα προκάλεσε αλγεινή εντύπωση την περασμένη Παρασκευή όταν ενώ οι διαδηλώσεις είχαν ήδη πάρει άγριες διαστάσεις, εκείνος εθεάθη να δειπνεί αμέριμνος σε ακριβό ιταλικό ρεστοράν. Ρεσιτάλ αναισθησίας έδωσε και ο υπουργός Οικονομίας Χουάν Αντρές Φοντέν, ο οποίος, πριν αποσυρθεί τελικά η αύξηση, συμβούλευσε τους κατοίκους του Σαντιάγο να ξυπνούν πιο νωρίς ώστε να ταξιδεύουν με το μειωμένο κόμιστρο στο μετρό (το ακριβότερο θα ίσχυε τις ώρες αιχμής).
Αντί περαιτέρω ανάλυσης για τα βαθύτερα αίτια της κοινωνικής έκρηξης στη Χιλή, δίνουμε τον λόγο στο κάθε άλλο παρά αριστερό περιοδικό The Economist:
«Οι Χιλιανοί δεν είναι θυμωμένοι μόνο με τις τιμές στα ΜΜΜ. Πληρώνουν ένα σωρό για το σύστημα υγείας και γενικά, πρέπει να περιμένουν μεγάλο διάστημα για να δουν έναν γιατρό. Η δημόσια παιδεία είναι υποβαθμισμένη. Οι συντάξεις, τις οποίες διαχειρίζονται ιδιωτικές εταιρείες βάσει ενός συστήματος που εγκαθίδρυσε η χούντα του Πινοτσέτ, είναι χαμηλές.
Μεγάλες ανισότητες
»Η αυξανόμενη ανισότητα εντείνει την οργή. To 2017, το εισόδημα του πλουσιότερου τμήματος του πληθυσμού ήταν 39,1 φορές υψηλότερο από το εισόδημα του φτωχότερου τμήματος, σύμφωνα με έρευνα του υπουργείου Κοινωνικής Ανάπτυξης. Οι μισοί Χιλιανοί κερδίζουν λιγότερα από 400 δολάρια τον μήνα.
»Και μέσα σε όλα αυτά, έρχεται η αύξηση των εισιτηρίων σε μία από τις ακριβότερες πόλεις της Νότιας Αμερικής. Η αύξηση, αν εφαρμοζόταν, θα μπορούσε να ανεβάσει το κόστος της μεταφοράς στα 32 δολάρια τον μήνα για κάθε κάτοικο της πρωτεύουσας».
