Μια Ευρώπη σε… τέσσερα κομμάτια

Αποστολή στην Μπρατισλάβα

Οσοι υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη διαθέτει τα αναγκαία εργαλεία και την απαιτούμενη νηφαλιότητα για να βρίσκει τον δρόμο της σε περιόδους μεγάλης κρίσης πιθανότατα θα απογοητευτούν για ακόμα μια φορά. Τα όσα συμβαίνουν και λέγονται τις τελευταίες εβδομάδες οδηγούν σε ένα ασφαλές συμπέρασμα: ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι κατακερματισμένη λόγω γεωγραφικών, πολιτικών και οικονομικών διαφορών.

Γι’ αυτούς τους λόγους η σημερινή άτυπη σύνοδος κορυφής των 27 ηγετών (εξαιρέθηκε η Βρετανίδα πρωθυπουργός), που θα εξετάσουν στην Μπρατισλάβα το πώς θα προχωρήσει η Ενωση στον απόηχο του ισχυρού ραπίσματος του Brexit, είτε θα έχει πενιχρά αποτελέσματα είτε θα οδηγηθεί σε ναυάγιο. Εχουν δημιουργηθεί άλλωστε ήδη ομαδοποιήσεις που προσεγγίζουν με ευκολία τις τέσσερις, ενώ οι αξιωματούχοι στην κεφαλή των ευρωπαϊκών οργάνων επιχειρούν να «διασώσουν» εαυτούς και τις χώρες τους.

Αν προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε τις ομάδες και τις τάσεις που έχουν διαμορφωθεί, όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, τότε μπορούμε με ασφάλεια να αναφέρουμε τις εξής «συστάδες» κρατών (αναφέρονται με σειρά δραστηριότητας):

■ Χώρες της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης: Η πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα να καλέσει στην Αθήνα τους ηγέτες της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Κύπρου και της Μάλτας, και κυρίως η συγγραφή της Διακήρυξης της Αθήνας, προκάλεσε το διεθνές ενδιαφέρον και τα πικρόχολα σχόλια των ακραίων της πολιτικής συμμαχίας του Βερολίνου. Οι επτά ηγέτες θα φτάσουν στην Μπρατισλάβα με κοινή ατζέντα, ενώ ξεκαθαρίζουν ότι δεν έχουν διάθεση σύγκρουσης με το Βερολίνο.

■ Γερμανία και δορυφόροι της: Η Ανγκελα Μέρκελ ανέλαβε πρωτοβουλία για μια μεγάλη περιοδεία ώστε να διερευνήσει τις διαθέσεις των Ευρωπαίων ηγετών και να επιχειρήσει να προκαταλάβει τις τοποθετήσεις τους. Τα αποτελέσματα δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένα, ενώ έσπευσε να συνομιλήσει με τον Ελληνα πρωθυπουργό και να συναντήσει χτες τον Γάλλο πρόεδρο. Βασική επιδίωξή της είναι αυτή τη στιγμή να οικοδομήσει μαζί με τον Φρανσουά Ολάντ ένα σχέδιο για την κοινή ασφάλεια στην Ευρώπη και να υποβαθμίσει τις υπόλοιπες μεγάλες διαφορές.

■ Χώρες του Βίζεγκραντ: Οι πολιτικές ηγεσίες της οικοδέσποινας Σλοβακίας, της Ουγγαρίας, της Πολωνίας και της Τσεχίας προέρχονται από διαφορετικές πολιτικές οικογένειες. Νεόκοποι σοσιαλδημοκράτες, εθνικιστές με πρότυπο τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ακραίοι υπερκαθολικοί και μετασοβιετικοί σοσιαλιστές έχουν έναν κοινό εχθρό: τους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Είναι μάλιστα προφανές ότι οι ηγέτες τους έχουν πια «ξεφύγει» από τον έλεγχο της Γερμανίδας καγκελαρίου, καθώς στρέφονται ανοιχτά κατά της Γερμανίας, όπως φάνηκε και στις παλαιότερες συνόδους για το προσφυγικό.

■ Αξιωματούχοι των ευρωπαϊκών οργάνων: Ο καθείς και το σχέδιό του. Ο Λουξεμβούργιος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, επιχειρώντας να οικοδομήσει την υστεροφημία του, συγκρούεται πολιτικά με τη λιτότητα και προωθεί τη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων. Και η Γερμανία προχωρεί σε επικοινωνιακή αποδόμησή του. Ο Πολωνός πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντόναλντ Τουσκ, έστειλε ένα δακρύβρεχτο υπόμνημα στους ηγέτες, λέγοντας μεν ότι δεν πρέπει να αγνοηθεί το μήνυμα του Brexit, υιοθετώντας δε το σκεπτικό των υπέρμαχών του, καθώς -όπως υποστηρίζει ο ίδιος- πρέπει να παύσει το «χάος» στα σύνορα μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Και ο Γερμανός πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου, Μάρτιν Σουλτς, βλέπει την καρέκλα του να τρίζει ως αποτέλεσμα της ενίοτε υπερφίαλης ρητορικής του. Οι ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία σε έναν χρόνο από τώρα έχουν οξύνει τις αντιθέσεις μεταξύ Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών και ο Μάρτιν Σουλτς κινδυνεύει με εκπαραθύρωση από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα.

Κατακερματισμένη, λόγω των γεωγραφικών, πολιτικών και οικονομικών διαφορών που οξύνονται, μοιάζει η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπου σχηματίζονται διαφορετικές τάσεις και ομάδες που τραβούν η καθεμία τον δρόμο της

Μπορεί αυτό το αλαλούμ να καταλήξει πουθενά; Το πιθανότερο είναι να υιοθετηθούν μέσα από ένα αρκετά γενικόλογο κείμενο ορισμένες διατυπώσεις που θα αφορούν την προστασία των εξωτερικών (και όχι των εσωτερικών) συνόρων της Ε.Ε. ως μέτρο προστασίας των προσφύγων και αποτροπής των μεταναστών. Ειδικότερα στο προσφυγικό, είναι αρκετά απίθανο να απαιτηθεί δέσμευση για την τήρηση της αναλογικότητας των βαρών. Στα οικονομικά θέματα, οι σχετικές εισηγήσεις αναμένεται να είναι χλιαρές και να παραπέμψουν τις αντίστοιχες διεργασίες στο απώτερο μέλλον.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται στα όρια της κατάρρευσης, έλεγε στο υπόμνημά του ο Ντόναλντ Τουσκ. Το ερώτημα είναι πώς θα αντιμετωπιστεί αυτό: με εθνικό πισωγύρισμα που ευνοεί την Ακροδεξιά ή με συγκέντρωση και συντονισμό των αρμοδιοτήτων στις Βρυξέλλες και παράλληλη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων; Λύση στον γρίφο θα αργήσουν να βρουν οι 27.