Πώς χάνεται άλλη μια ιστορική ευκαιρία

Φλομώσαμε στα παχιά λόγια και στα κροκοδείλια δάκρυα από τους ισχυρούς της υφηλίου για την πιο μαζική και πολιτικά τοξική προσφυγική και μεταναστευτική κρίση από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Υποτίθεται πως -έστω με τρομερή καθυστέρηση έπειτα από χιλιάδες θανάτους κι ανείπωτα δεινά ξεριζωμένων ανθρώπων- ήρθε η ώρα των πράξεων και της ανάληψης συλλογικής ευθύνης για ένα παγκόσμιο πρόβλημα που χρόνο με τον χρόνο γιγαντώνεται από τις ολέθριες πολιτικές ακριβώς αυτών των ηγετών.

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Εθνη, 24 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους εξαιτίας πολέμων και διώξεων μόνο μέσα στο 2015.

Πάνω από δέκα φορές αυτό το νούμερο -ένας ασύλληπτος αριθμός 244 εκατομμυρίων θεωρούνται από τον ΟΗΕ μετανάστες, που ζουν μακριά απ’ τον τόπο τους λόγω ακραίας φτώχειας ή/και αβίωτων κλιματικών συνθηκών.

Τραγική ειρωνεία: το 86% των προσφύγων έχει βρει καταφύγιο στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Μια χούφτα χώρες σηκώνουν το βάρος της παγκόσμιας προσφυγικής κρίσης. Οχτώ κράτη φιλοξενούν πάνω από τους μισούς πρόσφυγες διεθνώς: Τουρκία, Πακιστάν, Λίβανος, Ιράν, Αιθιοπία, Ιορδανία, Κένυα και Ουγκάντα.

Την ίδια ώρα ο «αναπτυγμένος» κόσμος στρουθοκαμηλίζει και περιχαρακώνει την ευμάρειά του με φράχτες και στρατούς, εθελοτυφλώντας κυνικά από τον φόβο του πολιτικού κόστους μπροστά στις βιώσιμες αλλά δύσκολες λύσεις για τη διαχείριση μιας κρίσης ιστορικών διαστάσεων: τη δραστική αντιμετώπιση των γενεσιουργών της αιτιών και την καθιέρωση ασφαλών και νόμιμων διόδων για τους απανταχού εκτοπισμένους.

Στον πυρήνα λοιπόν της διεθνούς συνόδου κορυφής του ΟΗΕ για την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση, που διεξάγεται στη Νέα Υόρκη στις 19 Σεπτεμβρίου, με πρωτοβουλία του (απερχόμενου) γ.γ. Μπαν Κι Μουν, βρισκόταν η πρότασή του για σύναψη ενός Παγκόσμιου Συμφώνου για τους Πρόσφυγες, που θα θέσπιζε έναν επίσημο μηχανισμό επιμερισμού της ευθύνης και μάλιστα με συγκεκριμένη ποσόστωση: την επανεγκατάσταση του 10% των προσφύγων ετησίως από αναπτυσσόμενες σε αναπτυγμένες χώρες.

Ομως οι προσδοκίες διαψεύστηκαν για πολλοστή φορά, αφού οι διπλωματικές αντιπροσωπείες των κρατών-μελών του ΟΗΕ, που συμμετέχουν στις προπαρασκευαστικές διαβουλεύσεις της συνόδου, απέτυχαν να συμφωνήσουν γι’ αυτόν τον επιτεύξιμο και καίριο στόχο.

Ευρωπαϊκή Ενωση, Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες «βαρέων βαρών», όπως Ρωσία, Κίνα και Ινδία, έταξαν αλλά δεν… έδωκαν.

Αποτέλεσμα, το προσχέδιο του τελικού κειμένου να νερώσει τόσο ώστε να μην περιλαμβάνει καν μια κάποια χειροπιαστή δέσμευση αλλά μόνο τη γενικόλογη πρόθεση «να επεκτείνουν τον αριθμό και την ακτίνα νόμιμων διόδων, διαθέσιμων για υποδοχή ή επανεγκατάσταση προσφύγων σε τρίτες χώρες».

Το ποσοστό του 10% απαλείφθηκε ως διά μαγείας από το προσχέδιο, ενώ η σύναψη της τελικής συμφωνίας μετατέθηκε αισίως για το 2018!

Δεν γίνεται καμία αναφορά στα δικαιώματα 40 εκατομμυρίων ανθρώπων που είναι εκτοπισμένοι μέσα στις ίδιες τις πατρίδες τους, ούτε για όσους δραπετεύουν λόγω των επιδεινούμενων κλιματικών αλλαγών και των περιβαλλοντικών εγκλημάτων που προκαλούν οι μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη.

Τι να πούμε, δε, για την έσχατη ένδεια ως απότοκο της αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης πλουτοπαραγωγικών πόρων τρίτων χωρών και πάνω απ’ όλα για τους λεγόμενους proxy wars, τους γεωπολιτικούς πολέμους διά αντιπροσώπων, με επιτομή τον πολυετή συριακό εμφύλιο.

Ο μεγάλος φόβος

Οι ΗΠΑ μάλιστα -στο αποκορύφωμα μιας δηλητηριώδους προεκλογικής εκστρατείας εξαιτίας του εμπρηστικού Ντόναλντ Τραμπ- έφεραν προσκόμματα ακόμα και για τη φρασεολογία που θα δέσμευε όλες τις χώρες να μη θέτουν υπό κράτηση παιδιά χωρίς χαρτιά, τα οποία φτάνουν στα σύνορά τους (προφανώς εξαιτίας των μεταναστευτικών «πιέσεων» στα κατά τόπους τείχη τους με το Μεξικό από Λατινοαμερικανούς ασυνόδευτους ανήλικους).

Στα λιγοστά που συμφωνήθηκαν χωρίς ενστάσεις περιλαμβάνεται η υιοθέτηση της πρότασης του γ.γ. του ΟΗΕ για την εκπόνηση παγκόσμιας εκστρατείας κατά της ξενοφοβίας. Κι αυτή όμως αποτελεί ουσιαστικά μια διακήρυξη καλών προθέσεων με αβέβαιο λαϊκό αντίκρισμα υπό το μόνιμο πια φόβητρο της τρομοκρατίας.

Σύμφωνα με πηγές παρούσες στις διαπραγματεύσεις, ο Λίβανος ήταν μεταξύ των κρατών που στηλίτευσαν την ατολμία και την αοριστία του προσχεδίου.

Δικαίως, αφού η μικρή χώρα των 4,5 εκατομμυρίων κατοίκων έχει επωμιστεί τη δυσβάστακτη φιλοξενία ενός προσφυγικού πληθυσμού από τη γειτονική Συρία, που ανέρχεται σχεδόν σε 1,2 εκατομμύριο ψυχές.

Μ’ άλλα λόγια, ο ένας στους τέσσερις είναι πρόσφυγας. Οριακά λιγότεροι από 1,2 εκατομμύριο αιτούντες άσυλο έφτασαν πέρσι στην Ε.Ε. των 500 και πλέον εκατομμυρίων κατοίκων – ένας τεράστιος φυσικά αριθμός, διαχειρίσιμος όμως αν υπήρχε πολιτική βούληση, έμπρακτη αλληλεγγύη και ένα δίκαιο, συγκροτημένο σύστημα ασύλου και αναλογικής μετεγκατάστασης.

Απογοήτευση οργανώσεων

Διεθνείς οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξέφρασαν βαθιά απογοήτευση και χαρακτήρισαν το προσχέδιο ως μια κούφια πολιτική διακήρυξη.

«Η σύνοδος ήταν ιστορική ευκαιρία να βρεθεί μια απεγνωσμένα αναγκαία παγκόσμια λύση για την προσφυγική κρίση. Αντ’ αυτού, οι ηγέτες του κόσμου ανέβαλαν οποιαδήποτε δυνατότητα επίτευξης συμφωνίας μέχρι το 2018, χρονοτριβώντας στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων παρότι πρόσφυγες εξακολουθούν να πνίγονται στη θάλασσα και να μαραζώνουν σε καταυλισμούς χωρίς καμιά ελπίδα για το μέλλον», επισημαίνει η Σαρλότ Φίλιπς από τη Διεθνή Αμνηστία.

Το προσχέδιο «υπολείπεται της θέσπισης ενός νέου θεσμικού πλαισίου για την προστασία προσφύγων και μεταναστών σ’ όλο τον κόσμο.

Αντίθετα διαιωνίζει το status quo και σε ορισμένες περιπτώσεις αποδυναμώνει το τρέχον καθεστώς προστασίας γι’ αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς» εκτιμά σε ανακοίνωσή του το Κέντρο Μεταναστευτικών Σπουδών (Centre for Migration Studies).

Και οι… χαρούμενοι

Ωστόσο, η σύμβουλος του Μπαν Κι Μουν για τη σύνοδο, Κάρεν Αμπού Ζάιντ, έχοντας δηλώσει «πολύ ευχαριστημένη από τη συμφωνία», ανυπομονεί να ξεκινήσει η επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων στις αρχές του επόμενου χρόνου. Θετική ήταν και η πρώτη αντίδραση της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).

«Μπορείς να δεις το μπουκάλι μισοάδειο ή μισογεμάτο. Για μας είναι μισογεμάτο» εξηγεί στην Guardian ο Φόλκερ Τερκ από την UNHCR.

«Μέσα σε μια κατάσταση όπου οι εκλογές κερδίζονται πια από τη δαιμονοποίηση προσφύγων και μεταναστών, σ’ ένα κλίμα όπου μείζονες χώρες φιλοξενίας, όπως ο Λίβανος, το Πακιστάν, η Κένυα και άλλες, αισθάνονται πως δεν λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται, σ’ ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί μια τόσο πολωμένη συζήτηση σε εσωτερικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο, νομίζω πως είναι ένα μικρό θαύμα αυτό που είδαμε να βγαίνει ως προσχέδιο κειμένου για υιοθέτηση.

»Επανεπιβεβαιώνει τη Συνθήκη του 1951 για τους πρόσφυγες, την αρχή της μη επαναπροώθησης, της μη επιστροφής [προσφύγων σε επικίνδυνες ζώνες] κι αυτές είναι σημαντικές νομικές αρχές, τις οποίες μια σειρά πολιτικών έχουν τελευταία αμφισβητήσει».