Πώς η Ε.Ε. υπέκυψε στην Τουρκία

Η Ευρώπη λιγότερο «ενωμένη» παρά ποτέ, οι ηγεσίες της δημοσίως σε ρήξη, η Τουρκία «ανεπιθύμητη» αλλά «εταίρος» σε αυτή την κρίση, η Γερμανία «απομονωμένη». Το περιοδικό Spiegel δημοσιεύει μια μεγάλη ανάλυση, αλλά και παρασκήνιο των γεγονότων που προηγήθηκαν της τελευταίας Συνόδου Κορυφής για το προσφυγικό.  σκιαγραφώντας μιας Ενωση υπό διάλυση και σε… πλήρη σύγχυση για την επόμενη ημέρα. 

Κατ’αρχήν είναι οι σχέσεις της καγκελαρίου με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Πολωνό πρώην πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ. 

Κάποτε, γράφει το Spiegel, οι επαφές τους ήταν πολύ πιο ευχάριστες:  

«Οταν η Ανγκελα Μέρκελ έμπαινε στην αίθουσα, ο Τούσκ έκανε βαθιά υπόκλιση και της έσφιγγε το χέρι. Και μετά της το φιλούσε τόσο θερμά που ακόμα και η ίδια η Μέρκελ […] κοίταζε με αμηχανία το σκυμμένο κεφάλι του πρώην πρωθυπουργού».

»Την περασμένη Τετάρτη όμως η Μέρκελ γνώρισε έναν άλλον Τουσκ. Πάλι τής έστειλε χαιρετισμό, αλλά αυτή την φορά επέλεξε το Twitter για να το κάνει. Εστειλε μήνυμα ευχαριστώντας τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων επειδή έκλεισαν τα σύνορα τους για τους πρόσφυγες «εφαρμόζοντας μέρος της συνολικής στρατηγικής της Ε.Ε. για την αντιμετώπιση της μεταναστευτικής κρίσης». 

Δεν ήταν και πολύ «ιπποτική» η κίνηση εκ μέρους του Τουσκ, σχολιάζει το Spiegel, δεδομένου ότι επί εβδομάδες η Μέρκελ προσπαθούσε να εμποδίσει το επίσημο κλείσιμο του Βαλκανικού διαδρόμου.

Μετά τον Αυστριακό καγκελάριο, αναφέρεται χαρακτηριστικά στο δημοσίευμα, και «ο Τουσκ, ο άνθρωπος που ανέβηκε στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με την υποστήριξη της Μέρκελ, της έστησε ενέδρα… ήταν άλλη μια ένδειξη ότι η Μέρκελ χάνει την δύναμη της». 

«Αποστασία στις γραμμές του εχθρού»

«Τώρα το ρήγμα διατρέχει ολόκληρη την ήπειρο», γράφει το Spiegel. «Η Γερμανία και η Γαλλία έχουν αποξενωθεί, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν συστρατευθεί με την Αυστρία σε μια συμμαχία κατά της Μέρκελ και ο πρόεδρος του Συμβουλίου αυτομόλησε στο εχθρικό στρατόπεδο. Η Μέρκελ έχει παραμείνει πιστή στις πεποιθήσεις της- πρέπει να της το αναγνωρίσουμε αυτό […] αλλά αυτό που οι άνθρωποι της αποκαλούν “ευθύτητα”, για την υπόλοιπη Ευρώπη είναι μια προσπάθεια να μοιραστεί το κόστος της γκάφας της σε όλη την Ε.Ε. Οι φράκτες που έχουν τώρα κατασκευαστεί δεν έχουν σκοπό μόνο να εμποδίσουν την μετακίνηση των προσφύγων- αλλά συμβολίζουν και την αντίσταση στην Γερμανική αλαζονεία».

Γράφει το Spiegel:

«Οταν τελικά η Μέρκελ εμφανίστηκε ενώπιον των δημοσιογράφων στο τέλος της Συνόδου της Δευτέρας, μίλησε για “διέξοδο” στην κρίση. Αλλά αυτός ο ισχυρισμός ήταν σαν προσβολή: η ίδια η Μέρκελ που κράδαινε το ηθικό της πλεονέκτημα απέναντι στους πολιτικούς της αντιπάλους, επικρίνοντας το κλείσιμο των συνόρων και τους φράκτες, ήταν έτοιμη να εξαρτηθεί από μια Τουρκική κυβέρνηση που μεταμορφώνει την χώρα της βήμα- βήμα σε απολυταρχία.

»Αλλά τίποτα δεν αποκαλύπτει την υποκρισία της Μέρκελ περισσότερο από τους χειρισμούς της στο κλείσιμο του Βαλκανικού διαδρόμου.  Μόνο μερικές εκατοντάδες πρόσφυγες καταφέρνουν πλέον να μπαίνουν στην Γερμανία, επομένως η Μέρκελ ίσως έχει επωφεληθεί περισσότερο από το κλείσιμο των συνόρων. Αλλά αυτό είναι αποτέλεσμα της πολιτικής που έχουν ακολουθήσει οι αντίπαλοι της. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αυτή η πολιτική υποτίθεται ότι είχε την ευρωπαϊκή έγκριση στη Σύνοδο της Δευτέρας. 

»Για το τελικό ανακοινωθέν ο Τουσκ πρότεινε την ακόλουθη πρόταση σχετικά με τον βαλκανικό διάδρομο: «Ο διάδρομος έχει τώρα κλείσει» […] η Μέρκελ αρνήθηκε να το υπογράψει. Εάν το έκανε θα ήταν σαν να παραδέχεται δημόσια ότι είχε αποτύχει. 

»Το αποτέλεσμα ήταν μια ανυποχώρητη μάχη για την ορολογία.

»Οταν συγκεντρώθηκαν οι πρεσβευτές μια ημέρα νωρίτερα- την Κυριακή- για να προετοιμάσουν την Σύνοδο, ο εκπρόσωπος της Γερμανίας διαμαρτυρήθηκε.

»Αλλά οι επιτελείς του Τουσκ ήταν αμετακίνητοι. Ο Γερμανός πρεσβευτής έστειλε το ίδιο βράδυ εμπιστευτικό τηλεγράφημα στο Βερολίνο.

»Οι χώρες που βρίσκονται κατά μήκος του βαλκανικού διαδρόμου, έγραψε, “περιμένουν μια σαφή ένδειξη υποστήριξης από το… ευρωπαϊκό Συμβούλιο”».

Συγκρούσεις

Οταν έφθασαν οι ηγέτες στις Βρυξέλλες την Δευτέρα, η διαμάχη δεν είχε λυθεί. Πριν μπει στην αίθουσα ο Γάλλος πρόεδρος Ολάντ διακήρυξε: «Ο διάδρομος έκλεισε». και αργότερα ξέσπασε καυγάς μεταξύ του Αυστριακού καγκελάριου Φάιμαν και της Μέρκελ.

«Η ρήξη», γράφει το Spiegel, «μπορούσε να αποφευχθεί μόνο με συμβιβασμό. Ετσι το τελικό κείμενο ανέφερε: “Οι παράτυπες ροές μεταναστών κατά μήκος του Βαλκανικού διαδρόμου έχουν τώρα τελειώσει” 

»Το τίμημα για αυτή την διακοσμητική διατύπωση ήταν υψηλό. Ως αντάλλαγμα οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης εισέπραξαν την διαβεβαίωση ότι δεν πρόκειται να υποχρεωθούν να δεχθούν άλλους πρόσφυγες- ούτε από την Ελλάδα, ούτε από την Τουρκία.

»Για την Μέρκελ αυτό δεν ήταν θετικό αποτέλεσμα. Εξακολουθούσε να επιμένει ότι το κλείσιμο των συνόρων δεν ήταν λύση και είχε εναποθέσει τις ελπίδες στην Τουρκία. 

»Ο Τούρκος πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου είχε φθάσει στις Βρυξέλλες το προηγούμενο βράδυ της Συνόδου- την Κυριακή. Και παραβρέθηκε σε δείπνο “προετοιμασίας” με την Μέρκελ και τον Ολλανδό ομολογο του, Μαρκ Ρούτε, η χώρα του οποίου έχει αυτό το εξάμηνο την προεδρία της Ε.Ε. 

»Η συνάντηση αυτή καθ’εαυτή ήταν ασυνήθιστη […] αλλά όταν έγινε γνωστό ότι οι Τούρκοι έχουν παρουσιάσει μια εντελώς νέα πρόταση στην διάρκεια αυτής της εμπιστευτικής συνάντησης, άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες ότι η Μέρκελ προσπαθούσε να ξεγελάσει τις άλλες χώρες-μέλη. 

»Ο Ισπανός πρωθυπουργός Ραχόι έμαθε για τις Τουρκικές προτάσεις αφού είχε προσγειωθεί στις Βρυξέλλες. Και όταν μοιράστηκαν πριν από την έναρξη της Συνόδου στους υπόλοιπους, ο Λουξεμβούργιος πρωθυπουργός Ξαβιέ Μπετέλ τράβηξε φωτογραφία του εγγράφου με το κινητό του για να την στείλει στους βοηθούς του να την μελετήσουν στα γρήγορα. 

»Η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη ένταση όταν συγκεντρώθηκαν οι ηγέτες για το γεύμα. Οι περισσότεροι έκαναν σαφές ότι δεν θα μπορέσουν να πουν «ναι» στη συμφωνία εάν δεν την εξετάσουν πρώτα λεπτομερώς.

»Σύντομα άρχισαν να υποψιάζονται ότι τα έγγραφα με τις προτάσεις τα είχε συντάξει ο επικεφαλής των συμβούλων της Μέρκελ για τις Ευρωπαϊκές Υποθέσεις Uwe Corsepius- και όχι οι Τούρκοι. Η Μέρκελ διέψευσε κατηγορηματικά αυτές τις κατηγορίες. Αλλά το περιστατικό είναι ενδεικτικό την δυσπιστία που επικρατούσε απέναντι στην Γερμανία». 

Ανοιχτό ρήγμα

«Για την Μέρκελ», αναφέρεται στο ρεπορτάζ, «το νέο σχέδιο που παρουσίασε η Τουρκία ήταν πραξικόπημα».

Για πρώτη φορά η Αγκυρα συμφωνούσε να δεχθεί πρόσφυγες που είχαν διασχίσει το Αιγαίο για την Ελλάδα, με βάση μια περίπλοκη φόρμουλα ζητώντας τα γνωστά πλέον ανταλλάγματα: άλλα 3 δισ. ευρώ, σχεδόν άμεση (από τον Ιούνιο) απελευθέρωση της βίζας, επιτάχυνση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων

«Δεν είναι σαφές εάν θα εφαρμοστεί ποτέ αυτή η συμφωνία» σχολιάζει το Spiegel. «Για να επιτευχθεί αυτό η Μέρκελ χρειάζεται την εμπιστοσύνη των εταίρων της που έχει δαπανήσει τους τελευταίους μήνες. Ο Γάλλος πρόεδρος απέφυγε να την απορρίψει αμέσως μετά τη Σύνοδο για να μην προκαλέσει ανοιχτή ρήξη με την Γερμανία. Αλλά για την Γαλλία δεν τίθεται θέμα απελευθέρωσης της βίζας στις αρχές του καλοκαιριού»

Μέχρι τώρα η Τουρκία έχει εκπληρώσει τους μισούς από τους 72 όρους που θέτουν οι Βρυξέλλες για την απελευθέρωση της βίζας, ενώ η Άγκυρα πεισματικά αρνείται να αναγνωρίσει τα διαβατήρια από την Κύπρο… επιπλέον μόνο ταξιδιώτες με βιομετρικά διαβατήρια επιτρέπεται να μπουν στην Ε.Ε. χωρίς βίζα. Η Τουρκία όμως ακόμα δεν διαθέτει τέτοια ταξιδιωτικά έγγραφα. 

Και δεν ανθίστανται μόνο οι Γάλλοι στις τουρκικές απαιτήσεις. «Δεν μπορούμε να ανταλλάξουμε την κατάργηση της βίζας με τους πρόσφυγες…. » δήλωσε ο γενικός γραμματέας των Γερμανών Χριστιανοκοινωνιστών Andreas Scheuer. Ενώ σκεπτικισμός επικρατεί και στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα στο Ευρωκοινοβούλιο. 

Και βεβαίως είναι και το ακόμα πιο αμφιλεγόμενο θέμα της Κύπρου, που προς το παρόν απειλεί με βέτο. 

«Δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε την Τουρκία»

Ακόμα όμως και εάν όλες αυτές οι αντιρρήσεις καμφθούν, υπάρχει και η «καρδιά» της τουρκικής πρότασης που είναι νομικά αμφισβητήσιμη.  

Γράφει χαρακτηριστικά το Spiegel:

«Θα είναι παράβαση των Ευρωπαϊκών και των διεθνών νόμων απλώς να στέλνονται οι μετανάστες πίσω στην Τουρκία αφού έχουν διασχίσει το Αιγαίο. Οι αιτούντες άσυλο μπορούν να επαναπροωθούνται πίσω σε χώρες οι οποίες εγγυώνται ένα δίκαιο σύστημα ασύλου. Ο Γερμανός υπουργός Δικαιοσύνης Heiko Maas είπε στο Spiegel ότι «εμείς ακόμα δεν θεωρούμε την Τουρκία ούτε ασφαλή χώρα προέλευσης ούτε “ασφαλή τρίτη χώρα” για τους αιτούντες άσυλο.”.

»Επομένως προς το παρόν φαίνεται ότι η λύση θα είναι να κηρύξει η Ελλάδα την Τουρκία “ασφαλή τρίτη χώρα”. Μόνο τότε μπορούν να σταλούν πίσω οι περισσότεροι πρόσφυγες.[…]

»Η Μέρκελ απέτυχε να καταλάβει εγκαίρως πόσα λίγα ήταν έτοιμη να δεχθεί η Ευρώπη», καταλήγει το ρεπορτάζ. «Το τίμημα της πολιτικής της δεν είναι μόνο η άνοδος του νέου λαϊκιστικού κόμματος στην Γερμανία και μια κοινωνία στην χώρα της πιο διαιρεμένη και δυσαρεστημένη από ότι τα τελευταία χρόνια. Δημιούργησε και μια Ευρώπη που δεν είναι πλέον ενωμένη».