Η πολιτική ασυλία της ιταλικής Μαφίας

Η Μαφία ως σταθερή αρνητική αξία της Ιταλίας; Το ερώτημα είναι από τα πλέον ουσιαστικά και, δυστυχώς, επίκαιρα. Την εβδομάδα που αφήνουμε πίσω μας, διαβάσαμε με έκπληξη την είδηση που αφορούσε τη γιορτή με πυροτεχνήματα που οργανώθηκε στο χωριό Τσίνιζι της Σικελίας, για τα εκατοστά γενέθλια του νονού Προκόπιο ντι Μάτζιο.

Ενα πολυτελές γεύμα, με καλεσμένους από όλη την Ιταλία αλλά και το εξωτερικό, ακόμη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ιστορία αυτή είναι αντιπροσωπευτική της πραγματικότητας του ιταλικού οργανωμένου εγκλήματος: ο Ντι Μάτζιο κατάφερε να σωθεί από δύο δολοφονικές επιθέσεις που οργάνωσαν, σε βάρος του, το 1983 και το 1991, μαφιόζοι ανταγωνιστές του.

Επρεπε να τιμωρηθεί, διότι είχε προδώσει τον νονό Τάνο Μπανταλαμέντι, επιλέγοντας να στηρίξει τον νέο, ισχυρότατο αρχινονό, Τοτό Ριίνα.

Κάτι για το οποίο τιμωρήθηκε, ούτως ή άλλως βάρβαρα, με τη δολοφονία ενός εκ των δύο γιων του. Σήμερα, όμως, παρά τα τόσα τραγικά συμβάντα και τις δικαστικές, σκληρές περιπέτειες (ο έτερος γιος του «νονού Προκόπιο» είναι στη φυλακή, με ισόβια), ο γηραιός αυτός μαφιόζος θέλησε να γιορτάσει, θεαματικά, τα γενέθλιά του. Αψηφώντας την απόφαση του δημάρχου, Τζαντζάκομο Παλατσόλο, ο οποίος είχε απαγορεύσει τη χρήση βεγγαλικών.

Αλλά η σημασία της υπόθεσης είναι σαφώς γενικότερη, αφορά τον όλο συμβολικό χαρακτήρα του ίδιου του χωριού στο οποίο ζει ο Ντι Μάτζιο, το Τσίνιζι. Πρόκειται για το σημείο της Σικελίας στο οποίο, το 1978, δολοφονήθηκε ο Πεπίνο Ιμπαστάτο, ο οποίος είχε τολμήσει να καταγγείλει και να αμφισβητήσει την παντοδυναμία της Κόζα Νόστρα.

Ενας τριαντάχρονος αριστερός νέος, ποιητής και δημοσιογράφος, ο οποίος, από τις εκπομπές του Radio Αut (του ερασιτεχνικού ραδιοφώνου που είχε δημιουργήσει) επαναλάμβανε ακούραστα, με μοναδικό θάρρος, ότι «la mafia è una montagna di merda», ότι «η μαφία είναι σωρός από σκατά». Και η μαφία αυτή τον δολοφόνησε, προσπαθώντας να πείσει τους συγχωριανούς του και ολόκληρη την Ιταλία ότι επρόκειτο για αυτοκτονία.

Δύο δρόμοι

Το θέμα, τώρα, ύστερα από σχεδόν σαράντα χρόνια, είναι ποιον από τους δύο δρόμους επιλέγει η Σικελία, ο ιταλικός Νότος και, σε τελευταία ανάλυση, ολόκληρη η χώρα: εκείνον του Πεπίνο, ο οποίος είχε βρει τη δύναμη να καταγγείλει τη σάπια αυτή εξουσία και να απομακρυνθεί από τη μαφιόζικη οικογένειά του θέτοντας καθημερινά σε κίνδυνο τη ζωή του, ή τον δρόμο του Προκόπιο ντι Μάτζιο και τον τόσων συνενόχων του;

Είναι σίγουρα πρωτοφανές να συνυπάρχουν, σε ελάχιστη φυσική απόσταση, τόσο αντιφατικές, εκ διαμέτρου αντίθετες πραγματικότητες. Τα ανίψια του υπερήλικα νονού υπερασπίζονται το δικαίωμα του παππού τους «να γιορτάσει τα γενέθλιά του και με βεγγαλικά, διότι στη Σικελία είναι απόλυτα φυσικό, το κάνουν και οι νέοι όταν ενηλικιώνονται», όπως λένε στους δημοσιογράφους.

Την ίδια στιγμή, όμως, ο αδελφός του Πεπίνο, Τζοβάνι Ιμπαστάτο, δηλώνει απογοητευμένος και πικραμένος. Υπενθυμίζει ότι στην κηδεία της μητέρας του, το χωριό δεν θέλησε να δώσει το «παρών». Η Ιταλία, φυσικά, όπως κάθε χώρα άλλωστε, δεν είναι κάτι το μονοδιάστατο, δεν είναι μόνον ένα πράγμα.

Αλλά η πληγή της Μαφίας, μακριά από εύκολες γενικεύσεις και γραφικές προσεγγίσεις, συνεχίζει να αιμορραγεί. Η κυβέρνηση Ρέντσι δεν έχει ετοιμάσει ένα ουσιαστικό, νέο σχέδιο για τη στήριξη της Κάτω Ιταλίας και για τη στοχευμένη, σύγχρονη καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

Ο γνωστός συγγραφέας και δημοσιογράφος Ρομπέρτο Σαβιάνο έχει κατηγορήσει την κυβέρνηση της Ρώμης ότι «για τον ιταλικό Νότο δεν έχει κάνει απολύτως τίποτα», διαπιστώνοντας ότι υπάρχει «πλήρης αποβιομηχάνιση και πολιτιστική ερήμωση».

Παράλληλα, ο Σαβιάνο ήταν από τους πρώτους που ζήτησαν -τις περασμένες ημέρες- και την παραίτηση της Ρόζα Καπουότσο, της δημάρχου του Κινήματος Πέντε Αστέρων στην κωμόπολη Κουάρτο, κοντά στη Νάπολη.

Φέρεται να δέχθηκε πιέσεις για παροχή εργολαβιών από ένα άλλο μέλος του Κινήματος του Μπέπε Γκρίλο, τον Τζοβάνι ντε Ρόμπιο, ο οποίος, με τη σειρά του, κατηγορείται ότι προωθεί μαφιόζικα συμφέροντα, ιδιοκτητών γραφείων τελετών όλης της περιοχής. Ακόμη και οι λιγότερο εθισμένοι στην εξουσία, δηλαδή, κινδυνεύουν να κατηγορηθούν για ύποπτες συνενοχές.

Και το ερώτημα δεν αλλάζει: Ποιο δρόμο εννοεί να ακολουθήσει η Ιταλία; Εκείνον της συγκάλυψης, με την «pax mafiosa», τη μαφιόζικη ειρήνη, η οποία εγγυάται στο οργανωμένο έγκλημα κρατικές εργολαβίες, άσκηση χρηματικών εκβιασμών και προσφορά μαύρης εργασίας, ή τον δρόμο της ανατροπής και της καταγγελίας, που θέτει υπό αμφισβήτηση βολικές ισορροπίες και συνενοχές;

Πρόκειται για πολιτική, κοινωνική και ατομική ευθύνη και επιλογή, η οποία, για να αλλάξει κάτι, απαιτεί χρόνο, θάρρος και προϋποθέτει βούληση για τιτάνιες συγκρούσεις με παγιωμένα συμφέροντα.