«Αν κάποιος σου πάρει τα χρήματά σου χωρίς τη συναίνεσή σου είναι κλοπή. Αν κάποιος αρπάξει την τσάντα σου χωρίς τη συναίνεσή σου είναι αδίκημα. Γιατί αυτή η σαφήνεια εξαφανίζεται όταν μιλάμε για το σώμα ενός ανθρώπου; Γιατί ανεχόμαστε την ατιμωρησία όταν τα βασικά θύματα είναι γυναίκες και κορίτσια;» Είναι απλή λογική αλλά, όπως τόνισε η Σουηδή σοσιαλδημοκράτισσα ευρωβουλεύτρια Εβιν Ινσερ, δεν ισχύει για τον βιασμό στην προηγμένη Ευρωπαϊκή Ενωση.
«Το 2026 υπάρχουν πολλά κράτη-μέλη όπου ο νόμος προστατεύει καλύτερα τα αντικείμενα, όπως ένα πορτοφόλι ή ένα τηλέφωνο, από το σώμα μιας γυναίκας», τόνισε η Ινσερ, εισηγήτρια της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (LIBΕ) για το ψήφισμα που υιοθετήθηκε στις 28 Απριλίου από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου.
Με ψήφους 447 υπέρ, 160 κατά και 43 αποχές, το ψήφισμα ζητά να κατηγοριοποιηθεί και τυποποιηθεί στην Ε.Ε. το έγκλημα του βιασμού με έναν ενιαίο ορισμό στη βάση της απουσίας συναίνεσης και όχι απαραίτητα της χρήσης βίας, δηλαδή στη βάση του ότι «μόνο το ΝΑΙ είναι ΝΑΙ».
Το κείμενο διασαφηνίζει επίσης την έννοια της συναίνεσης σημειώνοντας πως «μόνο μία σαφής, καταφατική, ελεύθερη και κατηγορηματική ένδειξη είναι έγκυρη», έτσι που αποκλείονται και δεν συνιστούν συναίνεση «η σιωπή, η απουσία λεκτικής ή σωματικής αντίστασης, η απουσία τού όχι ή ρητής άρνησης (…), η προηγούμενη συναίνεση, η σεξουαλική συμπεριφορά στο παρελθόν ή μια παρελθούσα ή τρέχουσα σχέση με τον δράστη». Και (εννοείται) δεν υπάρχει συναίνεση σε περιπτώσεις βίας, απειλών, κατάχρησης εξουσίας, εξαναγκασμού, ευαλωτότητας ή ανημπόριας που προκύπτει από μέθη, απώλεια συνείδησης ή ηλικία, μεταξύ άλλων συνθηκών.
Ελεύθερη συναίνεση
Με το ψήφισμα το Ευρωκοινοβούλιο ζητά από την Κομισιόν να προχωρήσει άμεσα σε πρόταση νόμου που να εναρμονίζει σε όλα τα κράτη-μέλη τον ορισμό του βιασμού ώστε να βασίζεται «στην προϋπόθεση ότι μια σεξουαλική πράξη γίνεται με ελεύθερη, ενήμερη και ανακλητή συναίνεση». Γιατί όπως είπε η Ολλανδή ευρωβουλεύτρια των Πράσινων, Αννα Στρόλενμπεργκ, «μια κοινωνία που πραγματικά σέβεται τις γυναίκες δεν ρωτά αν αντιστάθηκαν αρκετά, ρωτά αν συναίνεσαν ελεύθερα. Κανένας δεν συναινεί όταν είναι κοιμισμένος, ναρκωμένος, δεν έχει συναίσθηση του τι συμβαίνει ή έχει παραλύσει από τον φόβο».
Η υιοθέτηση μιας τέτοιας νομοθεσίας είναι κρίσιμη σε μια Ε.Ε. όπου μία στις έξι γυναίκες έχει βιώσει σεξουαλική κακοποίηση και μία στις δέκα βιασμό.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 καταγράφηκαν 256.302 σεξουαλικές επιθέσεις στην Ε.Ε., από τις οποίες 98.190 (το 38%) ήταν βιασμοί: κάθε μέρα βιάζονται 269 γυναίκες. Σε σχέση με το 2023 οι σεξουαλικές επιθέσεις αυξήθηκαν κατά 5% και οι βιασμοί κατά 7%. Δεν είναι κάτι συγκυριακό αλλά μια τάση σταθερά αυξητική την τελευταία δεκαετία: στο διάστημα 2014-2024 οι σεξουαλικές επιθέσεις αυξήθηκαν κατά 94% και οι βιασμοί κατά 150%.
Το να αποτελεί η απουσία συναίνεσης κριτήριο του βιασμού είναι αίτημα πολλών χρόνων που λόγω της αντίθεσης κάποιων κρατών-μελών (ιδίως Γαλλίας, Γερμανίας και Ουγγαρίας) δεν προχώρησε το 2024 όταν η Οδηγία για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών δεν περιέλαβε καν τον βιασμό.
Μήνες μετά, η Γαλλία (και όλος ο κόσμος) συγκλονίστηκε από την υπόθεση της Ζιζέλ Πελικό, την οποία ο σύζυγός της επί μία δεκαετία νάρκωνε και καλούσε άγνωστους άντρες να τη βιάσουν ενώ εκείνη ήταν αναίσθητη, βιντεοσκοπώντας τις σκηνές. Αυτό στάθηκε καταλύτης για να υιοθετήσει η Γαλλία στα τέλη του 2025 νομοθεσία που ορίζει ότι οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη χωρίς συναίνεση συνιστά βιασμό.
Ορόσημο η υπόθεση Πελικό
Η εμπειρία της Ζιζέλ Πελικό δεν ήταν μια ακραία έκφραση αλλά η επιτομή του απεχθούς και όλο και πιο διαδεδομένου φαινομένου της νάρκωσης γυναικών για να τις κακοποιήσουν σεξουαλικά ή για να τις βιάσουν μεταδίδοντας εικόνες στο διαδίκτυο προς τέρψη των διεστραμμένων. Τον Δεκέμβριο στη Γερμανία ένας άντρας καταδικάστηκε γιατί επί χρόνια νάρκωνε τη γυναίκα του, τη βίαζε και βιντεοσκοπούσε την κακοποίησή της.
Τον Μάρτιο δημοσιογραφική έρευνα του CNN αποκάλυψε πως η πλατφόρμα Motherless, που έχει 60-80 εκατομμύρια επισκέψεις τον μήνα, περιέχει περισσότερα από 20.000 βίντεο κακοποίησης γυναικών, ανάμεσά τους και βίντεο, φωτογραφίες ή ζωντανές μεταδόσεις γυναικών που βιάζονται ή κακοποιούνται ενώ δεν έχουν τις αισθήσεις τους. Ενώ ειδικά chat της πλατφόρμας επιτρέπουν στους άντρες να ανταλλάσσουν συμβουλές για το πώς να υποτάξουν, ναρκώσουν και βιάσουν τις γυναίκες… χωρίς συνέπειες, πού να βρουν τις απαιτούμενες ουσίες ή πώς να κερδίσουν χρήματα από την ανάρτηση σχετικών βίντεο, λειτουργώντας σαν «διαδικτυακές ακαδημίες βιασμού» όπου η βία διδάσκεται, μοιράζεται και ενισχύεται.
Ακόμη κι αν δεν μιμηθούν όλοι οι χρήστες τέτοια αποτρόπαια εγκλήματα, σίγουρα διεγείρονται από αυτή την κουλτούρα του βιασμού που κανονικοποιεί την αντρική επιθυμία ως μια αδιάλειπτη, επείγουσα και δικαιωματική ανάγκη όσο και την ιδέα ότι η βία κατά των γυναικών είναι κάτι εφικτό, ακόμη και αποδεκτό.
