Με πρωτοβουλία του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι το κοινοβούλιο της Ουκρανίας ψήφισε νόμο με τον οποίο καταργείται η (ήδη αμφιλεγόμενη) ανεξαρτησία δύο δημόσιων αρχών: του Εθνικού Γραφείου Καταπολέμησης της Διαφθοράς (Nabu) και της Ειδικής Εισαγγελίας κατά της Διαφθοράς (Sapo). Και οι δύο φορείς θα υπάγονται εφεξής στον γενικό εισαγγελέα της χώρας, τον οποίο διορίζει και ελέγχει προσωπικά ο Ζελένσκι.
Η κίνηση θεωρήθηκε από πολλούς ως ωμή παρέμβαση του προέδρου στον αγώνα κατά της διαφθοράς και γέννησε υποψίες για πιθανή συγκάλυψη διεφθαρμένων «ημετέρων», ιδίως στελεχών του καθεστώτος τα οποία εμπλέκονται σε αγοραπωλησίες όπλων και στην ανθούσα πολεμική οικονομία μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022.
Για πρώτη φορά από την εισβολή έγιναν αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Κίεβο, με αίτημα να μην εφαρμοστεί ο συγκεκριμένος νόμος. Οι συγκεντρωθέντες ζήτησαν αρχικά από τον Ζελένσκι να ασκήσει βέτο. Μετά την άρνησή του κάλεσαν σε νέες κινητοποιήσεις.
«Ολοι ακούμε τι λέει η κοινωνία», έγραψε ο Ζελένσκι στο Telegram. Επέμενε όμως ότι ο νέος νόμος απομακρύνει τη «ρωσική επιρροή» από την καταπολέμηση της διαφθοράς και διασφαλίζει την τιμωρία όσων κριθούν ένοχοι διαφθοράς. Επικαλέστηκε μακροχρόνιες καθυστερήσεις σε ποινικές διαδικασίες που αφορούν διασπάθιση τεράστιων ποσών από κρατικά κονδύλια.
«Οι υποθέσεις που παρέμεναν αδρανείς πρέπει να διερευνηθούν», δήλωσε. «Για χρόνια, αξιωματούχοι που έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία ζουν στο εξωτερικό σε πολύ ωραίες χώρες και χωρίς ποινικές συνέπειες – και αυτό δεν είναι φυσιολογικό», είπε, υπαινισσόμενος αξιωματούχους που διέφυγαν στην Ευρώπη, σε φορολογικούς παραδείσους ή ακόμη και στη Ρωσία. Δεν έδωσε παραδείγματα για αυτό που χαρακτήρισε «ρωσική παρέμβαση».
Οι δύο επίμαχες υπηρεσίες ιδρύθηκαν μετά τη λεγόμενη «επανάσταση του Μαϊντάν» του 2014, που ανέτρεψε τον φιλορώσο πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ο οποίος κατηγορήθηκε για διαφθορά σε τεράστια κλίμακα, ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.
Τις τελευταίες μέρες μια διάθεση οργής και απογοήτευσης επικράτησε μεταξύ πολλών, κουρασμένων από τον πόλεμο με τη Ρωσία Ουκρανών. Ορισμένοι διαδηλωτές κατηγόρησαν την ηγεσία της χώρας ότι δίνει προτεραιότητα σε ύποπτες προσωπικές συναλλαγές και διασυνδέσεις.
«Η Ουκρανία έχει πολύ λιγότερους πόρους από τη Ρωσία για αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε ο Ιχόρ Λατσένκοφ, ένας μπλόγκερ και ακτιβιστής που προέτρεψε τους ακολούθους του να συμμετάσχουν στη διαμαρτυρία μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αλλά και κατεβαίνοντας στους δρόμους.
«Αν χρησιμοποιήσουμε λανθασμένα αυτούς τους πόρους ή, χειρότερα, αν επιτρέψουμε να καταλήξουν στις τσέπες κλεφτών, οι πιθανότητές μας για στρατιωτική νίκη μειώνονται. Ολοι οι πόροι μας πρέπει να διατεθούν στον αγώνα» κατέληξε.
Προειδοποίηση από Βρυξέλλες
Η καταπολέμηση της «συστημικής» διαφθοράς είναι ζωτικής σημασίας για τις φιλοδοξίες της Ουκρανίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση και, λιγότερο, για να διατηρήσει την πρόσβαση στα αμυντικά συστήματα που της παρέχει η Δύση.
«Ο περιορισμός της ανεξαρτησίας των υπηρεσιών καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία συνιστά εμπόδιο στην πορεία της χώρας προς την Ε.Ε.» προειδοποίησε ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, ο Χριστιανοδημοκράτης Γιόχαν Βάντεφουλ.
«Στον πόλεμο, η εμπιστοσύνη μεταξύ του έθνους που μάχεται και της ηγεσίας του είναι πιο σημαντική από τα σύγχρονα όπλα. Είναι δύσκολο να οικοδομηθεί και να διατηρηθεί, αλλά είναι εύκολο να χαθεί με ένα σημαντικό λάθος της ηγεσίας» σχολίασε ο επίτροπος αρμόδιος για ζητήματα Αμυνας της Ε.Ε., ο Λιθουανός Αντριους Κουμπίλιους.
Το ουκρανικό τμήμα της οργάνωσης Διεθνής Διαφάνεια επέκρινε επίσης τον νέο νόμο, τονίζοντας ότι «υπονομεύει μία από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις της τελευταίας δεκαετίας στην Ουκρανία».
