Πέθανε ο «νονός» του όρου «Σύνδρομο της Στοκχόλμης»

Ένας από τους δύο εγκληματίες που ενεπλάκησαν στην απαγωγή η οποία γέννησε τον όρο «Σύνδρομο της Στοκχόλμης», πέθανε ύστερα από χρόνια ασθένεια, στα 78 έτη, όπως δήλωσε η οικογένειά του στο διαδικτυακό μέσο Dagens ETC.

Ο Κλαρκ Όλοφσον έγινε παγκοσμίως γνωστός το 1973 μετά από μια απαγωγή και ληστεία τράπεζας στη σουηδική πρωτεύουσα. Κατά τη διάρκεια μιας πολιορκίας που διήρκεσε έξι ημέρες, οι όμηροι άρχισαν να δείχνουν συμπόνια προς αυτόν και τον συνεργό του, υπερασπιζόμενοι τις πράξεις τους και εκφράζοντας αυξανόμενη εχθρότητα προς την αστυνομία που βρισκόταν έξω.

Η πολιορκία και τα θύματα 

Η διαβόητη πολιορκία της τράπεζας ξεκίνησε από έναν άλλον άνδρα, τον Γιαν-Έρικ Όλσον. Αφού απήγαγε τρεις γυναίκες και έναν άνδρα, ζήτησε να μεταφερθεί στην τράπεζα από τη φυλακή ο Όλοφσον – με τον οποίο είχε συνδεθεί κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του.

Οι σουηδικές αρχές αποδέχτηκαν το αίτημά του, και ο Όλοφσον μπήκε στην τράπεζα, που είχε περικυκλωθεί από την αστυνομία.

Χρόνια αργότερα, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Aftonbladet, ισχυρίστηκε ότι του ζητήθηκε να λειτουργήσει ως «άνθρωπος από μέσα» για να διασφαλίσει την ασφάλεια των ομήρων, με αντάλλαγμα μια μειωμένη ποινή – κατηγορώντας όμως τις αρχές ότι δεν τήρησαν τη συμφωνία.

Ο Όλοφσον έπεισε μία από τις ομήρους, την Κριστίν Ένμαρκ, να μιλήσει με τον πρωθυπουργό της Σουηδίας στο τηλέφωνο εκ μέρους των ληστών.

Του είπε με ικετευτικό τόνο: «Εμπιστεύομαι πλήρως τον Κλαρκ και τον ληστή… Δεν μας έχουν κάνει τίποτα».

Και πρόσθεσε: «Το αντίθετο μάλιστα, ήταν πολύ καλοί μαζί μας… Όσο κι αν δεν το πιστεύετε, περάσαμε πραγματικά καλά εδώ μέσα».

Κατά τη διάρκεια αρκετών τηλεφωνικών συνομιλιών, η Ένμαρκ εξέφρασε φόβο ότι οι απαγωγείς της θα απειλούνταν από την αστυνομία και επανειλημμένα υπερασπίστηκε τις πράξεις τους.

Στα απομνημονεύματά της έγραψε για τον Όλοφσον: «Μου υποσχέθηκε ότι δεν θα μου συνέβαινε τίποτα και αποφάσισα να τον πιστέψω. Ήμουν 23 ετών και φοβόμουν για τη ζωή μου».

Η ομηρία έληξε μετά από έξι ημέρες, όταν οι αστυνομικοί άνοιξαν τρύπα στην οροφή και έριξαν δακρυγόνα για να περάσουν έξω οι δύο εγκληματίες.

Αρχικά, οι όμηροι αρνήθηκαν να φύγουν κοντά από τους απαγωγείς, φοβούμενοι ότι θα τους πυροβολούσε η αστυνομία. Αργότερα, αρνήθηκαν επίσης να καταθέσουν εναντίον των Όλοφσον και Όλσον.

Από τότε, ειδικοί έχουν αμφισβητήσει αν το Σύνδρομο της Στοκχόλμης αποτελεί όντως ψυχιατρική κατάσταση, με κάποιους να υποστηρίζουν ότι πρόκειται για έναν μηχανισμό άμυνας απέναντι σε τραυματικές καταστάσεις.

Ο όρος επινοήθηκε αμέσως μετά την προσπάθεια από τον Σουηδό εγκληματολόγο και ψυχίατρο Νιλς Μπέγεροτ για να εξηγήσει την φαινομενικά παράλογη στοργή που έδειξαν οι όμηροι προς τους απαγωγείς τους. 

Η θεωρία έγινε πιο γνωστή το επόμενο έτος, όταν η κληρονόμος αμερικανικής εφημερίδας Πάτι Χερστ απήχθη από επαναστατική οργάνωση.

Ισχύει τελικά ο όρος Σύνδρομο της Στοκχόλμης; 

Το παραπάνω περιστατικό αποτέλεσε την αφορμή να δημιουργηθεί ο όρος «Σύνδρομο της Στοκχόλμης», μια ψυχολογική θεωρία που έχει λάβει ευρύτερη έννοια, πλέον,  σύμφωνα με την οποία τα θύματα αναπτύσσουν συναισθηματικό δεσμό με τον θύτη. 

Μιλώντας στο podcast Sideways του BBC το 2021, η Ένμαρκ απέρριψε την έννοια του Συνδρόμου της Στοκχόλμης, λέγοντας: «Είναι ένας τρόπος να κατηγορείται το θύμα. Έκανα ό,τι μπορούσα για να επιβιώσω».

Υπάρχει, εντωμεταξύ, και πολιτιστικό περιεχόμενο από το προαναφερόμενο έγκλημα, καθώς το 2022, τον Όλοφσον υποδύθηκε ο ηθοποιός Μπιλ Σκάρσγκαρντ στη δραματική σειρά του Netflix Clark.

Ο Όλοφσον ήταν σεσημασμένος εγκληματίας και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη φυλακή. Αποφυλακίστηκε για τελευταία φορά το 2018, σε ηλικία 71 ετών, αφού εξέτισε ποινή για υπόθεση ναρκωτικών στο Βέλγιο.