Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Ύπατος Εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική παρουσίασαν την πρώτη ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική στον τομέα της άμυνας σε επίπεδο ΕΕ και πρότειναν μια φιλόδοξη δέσμη νέων δράσεων για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας και της ετοιμότητας της αμυντικής βιομηχανίας της.
Όπως αναφέρουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, στην σχετική ανακοίνωσή τους, ο αδικαιολόγητος, συνεχιζόμενος επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας σηματοδότησε την επιστροφή συγκρούσεων υψηλής έντασης στην ήπειρό μας. Η ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική στον τομέα της άμυνας (ΕΣΑΚ) θέτει ένα σαφές, μακροπρόθεσμο όραμα για την επίτευξη αμυντικής βιομηχανικής ετοιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως πρώτο άμεσο και κεντρικό μέσο για την υλοποίηση της στρατηγικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει σήμερα νομοθετική πρόταση για ένα πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (EDIP) και ένα πλαίσιο μέτρων για τη διασφάλιση της έγκαιρης διαθεσιμότητας και προμήθειας αμυντικών προϊόντων.
Η στρατηγική περιγράφει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει επί του παρόντος η ευρωπαϊκή βιομηχανική και τεχνολογική βάση στον τομέα της άμυνας (ΕΒΤΒΑ), αλλά και την ευκαιρία να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της και χαράσσει μια κατεύθυνση για την επόμενη δεκαετία. Για να αυξηθεί η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική ετοιμότητα, τα κράτη-μέλη πρέπει να επενδύσουν περισσότερα, καλύτερα, από κοινού και ευρωπαϊκά. Για να στηρίξει τα κράτη-μέλη στην επίτευξη αυτών των στόχων, η ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική στον τομέα της άμυνας παρουσιάζει ένα σύνολο δράσεων με στόχο:
- Στήριξη μιας αποτελεσματικότερης έκφρασης της συλλογικής αμυντικής ζήτησης των κρατών μελών. Αυτό θα βασίζεται σε υφιστάμενα μέσα και πρωτοβουλίες, όπως το σχέδιο ανάπτυξης δυνατοτήτων (CDP), η συντονισμένη ετήσια επανεξέταση στον τομέα της άμυνας (CARD) και η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO). Θα υποστηριχθεί με την παροχή κινήτρων για τη συνεργασία των κρατών μελών στο στάδιο της προμήθειας αμυντικών ικανοτήτων·
- Διασφάλιση της διαθεσιμότητας όλων των αμυντικών προϊόντων μέσω μιας ΕΒΤΒΑ που θα ανταποκρίνεται καλύτερα, σε κάθε περίπτωση και σε χρονικό ορίζοντα. Θα υποστηριχθούν οι επενδύσεις των κρατών μελών και της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας για την ανάπτυξη και τη διάθεση στην αγορά των πλέον σύγχρονων αμυντικών τεχνολογιών και ικανοτήτων του αύριο. Προτείνονται επίσης μέτρα για να διασφαλιστεί ότι η ΕΒΤΒΑ έχει στη διάθεσή της ό, τι χρειάζεται ακόμη και σε περιόδους κρίσης, αυξάνοντας έτσι την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ·
- Διασφάλιση ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί και οι προϋπολογισμοί της ΕΕ στηρίζουν με τα αναγκαία μέσα την προσαρμογή της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας στο νέο πλαίσιο ασφάλειας·
- Ενσωμάτωση μιας νοοτροπίας αμυντικής ετοιμότητας σε όλες τις πολιτικές, ιδίως με την έκκληση για επανεξέταση της δανειοδοτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων φέτος·
- Ανάπτυξη στενότερων δεσμών με την Ουκρανία μέσω της συμμετοχής της σε πρωτοβουλίες της Ένωσης για τη στήριξη της αμυντικής βιομηχανίας και την τόνωση της συνεργασίας μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών της ΕΕ και της Ουκρανίας·
- Συνεργασία με το ΝΑΤΟ και τους στρατηγικούς, ομοϊδεάτες και διεθνείς εταίρους μας, και στενότερη συνεργασία με την Ουκρανία.
Τι πρέπει να κάνουν τα κράτη-μέλη
Με βάση το σχέδιο που παρουσιάστηκε, η στρατηγική καθορίζει δείκτες που αποσκοπούν στη μέτρηση της προόδου των κρατών μελών προς την κατεύθυνση της βιομηχανικής ετοιμότητας.
Τα κράτη μέλη καλούνται να:
- Προμήθεια τουλάχιστον του 40% του αμυντικού εξοπλισμού με συνεργατικό τρόπο έως το 2030·
- Να διασφαλίσουν ότι, έως το 2030, η αξία του ενδοενωσιακού αμυντικού εμπορίου θα αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 35% της αξίας της αμυντικής αγοράς της ΕΕ·
- Να σημειώσουν σταθερή πρόοδο όσον αφορά την προμήθεια τουλάχιστον του 50% του προϋπολογισμού τους για δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της άμυνας εντός της ΕΕ έως το 2030 και του 60% έως το 2035.
Επισημαίνεται δε ότι το πρόγραμμα για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (EDIP) είναι η νέα νομοθετική πρωτοβουλία που θα γεφυρώσει από τα βραχυπρόθεσμα μέτρα έκτακτης ανάγκης, που εγκρίθηκαν το 2023 και έληξαν το 2025, σε μια πιο διαρθρωτική και μακροπρόθεσμη προσέγγιση για την επίτευξη αμυντικής βιομηχανικής ετοιμότητας. Αυτό θα διασφαλίσει τη συνέχεια της στήριξης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης στον τομέα της άμυνας, ώστε να συνοδεύσει την ταχεία προσαρμογή της στη νέα πραγματικότητα.
Χρηματοδότηση με 1,5 δισ. ευρώ
Το EDIP περιλαμβάνει τόσο οικονομικές όσο και κανονιστικές πτυχές. Το EDIP θα κινητοποιήσει 1,5 δισ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. κατά την περίοδο 2025-2027, ώστε να συνεχιστεί η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΒΤΒΑ. Η χρηματοδοτική στήριξη του EDIP θα επεκτείνει ιδίως τη λογική παρέμβασης της EDIRPA (χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. για την αντιστάθμιση της πολυπλοκότητας της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών κατά τη φάση των δημόσιων συμβάσεων) και της ASAP (χρηματοδοτική στήριξη των αμυντικών βιομηχανιών που αυξάνουν την παραγωγική τους ικανότητα), ώστε να ενθαρρυνθούν περαιτέρω οι επενδύσεις από την ΕΒΤΒΑ. Το EDIP θα στηρίξει επίσης την εκβιομηχάνιση προϊόντων που προέρχονται από συνεργατικές δράσεις έρευνας και ανάπτυξης που υποστηρίζονται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας.
Ο προϋπολογισμός του EDIP μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη σύσταση ταμείου για την επιτάχυνση του μετασχηματισμού των αλυσίδων αμυντικού εφοδιασμού (FAST). Το νέο αυτό ταμείο θα έχει ως στόχο να διευκολύνει την πρόσβαση των ΜΜΕ και των μικρών επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης σε χρηματοδότηση με δανειακά και/ή ίδια κεφάλαια που εκβιοποιούν αμυντικές τεχνολογίες και/ή κατασκευάζουν αμυντικά προϊόντα. Ο προϋπολογισμός του EDIP θα ενισχύσει επίσης την αμυντική βιομηχανική συνεργασία της ΕΕ με την Ουκρανία και θα στηρίξει την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης της. Για τον σκοπό αυτό, το EDIP θα μπορούσε ενδεχομένως να αντλήσει πρόσθετη χρηματοδότηση από τα απροσδόκητα κέρδη που προέρχονται από ακινητοποιημένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία (με την επιφύλαξη απόφασης του Συμβουλίου κατόπιν πρότασης του Ύπατου Εκπροσώπου).
Πλαίσιο για την ασφάλεια του αμυντικού εξοπλισμού
Όσον αφορά τις κανονιστικές πτυχές, το EDIP συνοδεύεται από καινοτόμες λύσεις. Θα καταστήσει διαθέσιμο ένα νέο νομικό πλαίσιο, τη δομή για το ευρωπαϊκό πρόγραμμα εξοπλισμών (SEAP), για τη διευκόλυνση και την κλιμάκωση της συνεργασίας των κρατών μελών στον τομέα του αμυντικού εξοπλισμού, σε πλήρη συμπληρωματικότητα με το πλαίσιο της PESCO. Περιλαμβάνει επίσης ένα καθεστώς σε επίπεδο ΕΕ για την ασφάλεια του εφοδιασμού αμυντικού εξοπλισμού, το οποίο θα διασφαλίζει τη συνεχή πρόσβαση σε όλα τα αναγκαία αμυντικά προϊόντα στην Ευρώπη και θα παρέχει ένα πλαίσιο για την αποτελεσματική αντίδραση σε πιθανές μελλοντικές κρίσεις εφοδιασμού αμυντικών προϊόντων. Επιπλέον, το EDIP θα επιτρέψει τη δρομολόγηση ευρωπαϊκών αμυντικών έργων κοινού ενδιαφέροντος, με πιθανή χρηματοδοτική στήριξη από την ΕΕ. Τέλος, το EDIP προτείνει τη δημιουργία μιας δομής διακυβέρνησης, στην οποία θα συμμετέχουν πλήρως τα κράτη μέλη, ώστε να διασφαλίζεται η συνολική συνοχή της δράσης της ΕΕ στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας (Συμβούλιο Αμυντικής Βιομηχανικής Ετοιμότητας).
Στην παρουσίασή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι «μια ισχυρότερη και πιο ευαίσθητη ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία θα ωφελήσει τα κράτη μέλη και, εν τέλει, τους πολίτες της ΕΕ. Θα ωφελήσει επίσης τους βασικούς εταίρους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ και της Ουκρανίας».
