Πολιτική συμφωνία για το Σύμφωνο για το Μεταναστευτικό και το Άσυλο επετεύχθη το πρωί της Τετάρτης, μετά από διαβουλεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Κομισιόν. Η Συμφωνία είναι προκαταρκτική και πρέπει να επικυρωθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.
Δύο μέρες και δύο νύχτες προσπαθούσαν να βρουν μια συμφωνία που θεωρείται ιστορική. Υπερήφανη δήλωσε η Επίτροπος Μετανάστευσης Ίλβα Γιόχανσον, ενώ η ισπανική προεδρία αναφέρει με ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ: «Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πέτυχαν σημαντική πρόοδο στη μεταρρύθμιση για τη βελτίωση του συστήματος μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ».
Οι πέντε νόμοι που περιλαμβάνονται στο Νέο Σύμφωνο είναι:
- Ο κανονισμός ελέγχου, ο οποίος προβλέπει μια προκαταρκτική διαδικασία για την ταχεία εξέταση του προφίλ ενός αιτούντος άσυλο και τη συλλογή βασικών πληροφοριών όπως η εθνικότητα, η ηλικία, τα δακτυλικά αποτυπώματα και η εικόνα του προσώπου. Θα πραγματοποιηθούν επίσης έλεγχοι υγείας και ασφάλειας.
- Ο τροποποιημένος κανονισμός Eurodac, ο οποίος ενημερώνει το Eurodac, τη μεγάλης κλίμακας βάση δεδομένων που θα αποθηκεύει τα βιομετρικά στοιχεία που συλλέγονται κατά τη διαδικασία ελέγχου. Η βάση δεδομένων θα μετατοπιστεί από την καταμέτρηση των αιτήσεων στην καταμέτρηση αιτούντων για την αποτροπή πολλαπλών αξιώσεων με το ίδιο όνομα.
- Ο τροποποιημένος κανονισμός για τις διαδικασίες ασύλου (APR), ο οποίος ορίζει δύο πιθανά βήματα για τους αιτούντες άσυλο: μια ταχεία διαδικασία στα σύνορα, που προορίζεται να διαρκέσει το πολύ 12 εβδομάδες, και την παραδοσιακή διαδικασία ασύλου, η οποία είναι πιο χρονοβόρα και μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες πριν βέβαιο συμπέρασμα.
- Ο Κανονισμός Διαχείρισης Ασύλου και Μετανάστευσης (AMMR), ο οποίος θεσπίζει ένα σύστημα «υποχρεωτικής αλληλεγγύης» που θα ενεργοποιείται όταν ένα ή περισσότερα κράτη μέλη υφίστανται «μεταναστευτική πίεση». Το σύστημα θα προσφέρει στις χώρες τρεις επιλογές για να βοηθήσουν: μετεγκατάσταση ορισμένου αριθμού αιτούντων άσυλο, καταβολή συνεισφοράς για κάθε αιτούντα που αρνούνται να μετεγκατασταθούν και χρηματοδότηση επιχειρησιακής υποστήριξης.
- Ο κανονισμός για την κρίση, ο οποίος προβλέπει εξαιρετικούς κανόνες που θα ισχύουν μόνο όταν το σύστημα ασύλου του μπλοκ απειλείται από ξαφνική και μαζική άφιξη προσφύγων, όπως συνέβη κατά τη μεταναστευτική κρίση 2015-2016, ή από μια κατάσταση ανωτέρας βίας, όπως η Πανδημία covid-19. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι εθνικές αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν αυστηρότερα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων μεγαλύτερων περιόδων κράτησης.
«Η μετανάστευση είναι ευρωπαϊκή πρόκληση που απαιτεί ευρωπαϊκές λύσεις», τονίζει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη δήλωσή της μετά την ανακοίνωση επίτευξης πολιτικής συμφωνίας. «Τα κράτη μέλη στα εξωτερικά μας σύνορα πρέπει να διαχειριστούν την παράνομη μετανάστευση», πρόσθετει και εξηγεί ότι «το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο θα διασφαλίσει ότι θα υπάρξει μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτήν την ευρωπαϊκή πρόκληση».
Ωστόσο, η συμφωνία φαίνεται ότι έχει πολλούς αστερίσκους. Για «μαύρη ημέρα» κάνει λόγο ο ευρωβουλευτής Κώστας Αρβανίτης, αφού όπως λέει «επικράτησε η δεξιά ρητορική της Ευρωπαϊκής ηγεσίας. Κομισιόν και Συμβούλιο χέρι χέρι αναίρεσαν επί της ουσίας το δικαίωμα στο άσυλο και την διεθνή προστασία. Για ακόμη μια φορά η ηγεσία της απέτυχε να εξασφαλίσει πραγματική αλληλεγγύη, την προστασία των χωρών πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα, και το δικαίωμα στο άσυλο. Η πραγματική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη αναζητείται. Η υποκρισία είναι σίγουρα εδώ», είπε.
«Από την πρώτη στιγμή πάλεψα ακούραστα και αποφασιστικά για την αλληλεγγύη στο κοινό μας σπίτι, την Ευρώπη. Για να υπερασπιστώ τις κόκκινες γραμμές της πολιτικής μας ομάδας The Left στην τελική μάχη για τον Υποφάκελο Κρίσης, στην σύνταξη του οποίου συμμετείχα ως σκιώδης εισηγητής. Γρήγορα αντιλήφθηκα ότι δημιουργήθηκε ως ο φάκελος των παρεκκλίσεων και των εξαιρέσεων. Δημιουργήθηκε για να μπορούν τα κράτη μέλη, κυρίως πρώτης υποδοχής όπως η Ελλάδα, να παρεκκλίνουν από το Ευρωπαϊκό κεκτημένο κατά το δοκούν», συμπλήρωσε.
«Η πολιτική ομάδα της LEFT, ζητούσαμε την υποχρεωτική μετεγκετάσταση σε στιγμές κρίσης. Με αγώνα, κόπο και συμμαχίες καταφέραμε να μετατρέψουμε αυτόν τον υποφάκελο, σε έναν φάκελο πραγματικής αλληλεγγύης. Με στροφή 180 μοίρες, με συμμαχία ΣΔ- Πρασίνων – Αριστεράς, πείθοντας μερικές φορές το Renew, μερικές φορές το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (EPP), καταφέραμε η θέση του Ευρωκοινοβουλίου να είναι η υποχρεωτική μετεγκατάσταση – mandatory relocation – σε στιγμές κρίσης, με σαφή ορισμό τι συνιστά κατάσταση κρίσης -ξεκάθαρο, χωρίς την αφηρημένη έννοια της ανωτέρας βίας που θα άφηνε να κράτη μέλη να παρεκκλίνουν όπως ήθελαν, χωρίς κανέναν έλεγχο- , με την εισαγωγή της διαδικασίας prima facia, αναγνώρισης προσφύγων εκ πρώτης όψεως. και με όσο το δυνατόν λιγότερες και για μικρό χρονικό διάστημα παρεκκλίσεις».
«Όσο όμως προχωρούσαν οι τρίλογοι, είδαμε όλη την προσπάθειά μας να αποδομείται, να αλλάζει πάλι ρότα ο φάκελος και να επικρατεί η δεξιά ρητορική της Ευρωπαϊκής ηγεσίας. Κομισιόν και Συμβούλιο χέρι χέρι αναίρεσαν επί της ουσίας το δικαίωμα στο άσυλο και την διεθνή προστασία», κατέληξε.
Επιφυλακτική είναι και η ΜΚΟ Caritas, που λειτουργεί σε πολλά κράτη της ΕΕ
«Το Σύμφωνο δεν επιλύει τα ζητήματα ασύλου της ΕΕ. Στην πραγματικότητα περιορίζει την πρόσβαση στο άσυλο και τα δικαιώματα για όσους αναζητούν προστασία. Χρειαζόμαστε μια νέα προσέγγιση που να ενισχύει τα δικαιώματα ασύλου, την αλληλεγγύη και την κοινωνική ενότητα. Η δημιουργία ασφαλών, τακτικών διαδρομών για όσους έχουν ανάγκη, όπως η επανεγκατάσταση και η οικογενειακή επανένωση, μπορεί να κάνει εφικτά τα όνειρα για μια καλύτερη ζωή στην Ευρώπη», αναφέρει.
«Ανησυχούμε για τις τρομερές επιζήμιες επιπτώσεις που κινδυνεύει να έχει το Σύμφωνο στους ανθρώπους που αναζητούν προστασία στην Ευρώπη. Με βάση την εμπειρία από τα hotspots στην Ιταλία και την Ελλάδα, η ευρεία κράτηση και τα κακά πρότυπα υποδοχής πιθανότατα θα εφαρμοστούν σε τεταμένες παραμεθόριες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Είναι πιθανό να συμβούν εσπευσμένες διαδικασίες ασύλου με περιορισμένες εγγυήσεις και προσφυγές, έλλειψη πρόσβασης σε νομική και ιατρική υποστήριξη και κατάλληλη φροντίδα για ευάλωτες ομάδες. Αντίθετα, χρειαζόμαστε αληθινή αλληλεγγύη εντός της ΕΕ, με δικαιότερη ανακατανομή των αιτούντων άσυλο, μετεγκατάσταση και κάποια περιθώρια ελευθερίας κυκλοφορίας για τους αιτούντες άσυλο και τους πρόσφυγες».
«Λυπούμαστε που ο νέος μηχανισμός αλληλεγγύης à la carte – όπου τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να επιλέξουν τον τύπο αλληλεγγύης που παρέχουν και κυριολεκτικά να εξαγοραστούν από τη μετεγκατάσταση – δεν θα αντισταθμίσει την αυξημένη ευθύνη που θα βαρύνει τα κράτη μέλη στο εξωτερικό της ΕΕ σύνορο. Αντί να κάνουν το σύστημα ασύλου της ΕΕ ισχυρότερο και δικαιότερο, τα κράτη μέλη της ΕΕ προτιμούν να μεταθέσουν την ευθύνη τους για το άσυλο σε χώρες εκτός ΕΕ, να αποτρέψουν τις αφίξεις και να επιταχύνουν την επιστροφή, εκθέτοντας τους μετανάστες σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ένα άλλο σύστημα ασύλου είναι δυνατό, με ενισχυμένες και αξιοπρεπείς διατάξεις ασύλου και υποδοχής που σέβονται τις ανάγκες των ανθρώπων και τα ανθρώπινα δικαιώματα», καταλήγουν οι άνθρωποι της Caritas
